ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފެންވަރު ރަނގަޅު ބޭސް ނުލިބުމާއި، ނުރައްކާތެރި މާއްދާތައް އެކުލެވޭ ބޭސްތައް އެތެރެކުރުމަކީ ޒަމާނުއްސުރެ ދިމާވަމުން އައި މައްސަލައެކެވެ. މި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި 2024 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުން ވަނީ އާ އުސޫލުތަކަކާއި ޤަވާއިދުތަކެއް ތަޢާރަފުކޮށްފައެވެ. މި ލިޔުމުގައި އަޅުގަނޑުމެން ބަލައިލާނީ މި އައު ބަދަލުތަކާއި، އޭގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންނަށް ކުރާނެ ފައިދާތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
ފުރަތަމަ ކަމަކަށް، ސަރުކާރުން ވަނީ ޔުނައިޓެޑް ނޭޝަންސް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޕްރޮގްރާމް (ޔޫއެންޑީޕީ) އާއެކު އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކޮށްފައެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، އެސްޓީއޯ މެދުވެރިކޮށް ރައްޔިތުންނަށް ބޭނުންވާ ފެންވަރު ރަނގަޅު އަދި ރައްކާތެރި ބޭސް ޕޫލް ޕްރޮކިއުމަންޓެއްގެ ތެރެއިން ލިބިގެންދާނެއެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ބޭހުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކުރުމަށް އެޅޭ ވަރަށް މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.
ދެވަނަ ކަމަކަށް، ސަރުކާރުން ވަނީ ބޭހުގެ އަގު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އައު އުސޫލުތަކެއް ތަޢާރަފުކޮށްފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި މެކްސިމަމް ރީޓެއިލް ޕްރައިސް (އެމްއާރުޕީ) ކަނޑައެޅުން ހިމެނެއެވެ. މި އުސޫލުގެ ދަށުން، ރާއްޖޭގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އަގަށް ވުރެ މަތީ އަގެއްގައި ބޭސް ވިއްކުން މަނާވާނެއެވެ. މިއީ ބޭހުގެ އަގު ހެޔޮކުރުމަށް އެޅޭ ވަރަށް މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.
ތިންވަނަ ކަމަކަށް، ސަރުކާރުން ވަނީ ބޭސް އެތެރެކުރުމުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާކުރުމަށް މަސައްކަތްތަކެއް ފަށާފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ރާއްޖޭގައި ބޭސް ޓެސްޓު ކުރުން ހަރުދަނާ ކުރުމާއި، ނޭޝަނަލް ހެލްތް ލެބޯޓްރީ އަޕްގްރޭޑްކުރުން ހިމެނެއެވެ. މިއީ ރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރެވޭ ބޭހުގެ ފެންވަރު ކަށަވަރުކުރުމަށް އެޅޭ މުހިންމު ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ.
މި ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންނަށް ލިބޭނެ ފައިދާތައް ގިނައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:
1. ފެންވަރު ރަނގަޅު، ރައްކާތެރި ބޭސް ލިބުން
2. ބޭހުގެ އަގު ހެޔޮވުން
3. އެއް ބްރޭންޑެއްގެ ބޭސްތައް އެކި އަގުގައި ވިއްކުން ހުއްޓުން
4. ކަޅު ބާޒާރުގައި ބޭސް ވިއްކުން ކޮންޓްރޯލްވުން
ނަމަވެސް، މި ބަދަލުތަކާއެކު ބައެއް ގޮންޖެހުންތައް ވެސް ހުރެއެވެ. މިސާލަކަށް، ބައެއް ފަރާތްތަކުން ވަނީ ބޭސްތަކުގެ ކޮލިޓީއަށް ބަދަލު އަތުވެދާނެކަމުގެ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް، ސަރުކާރުން ވަނީ މި ކަންބޮޑުވުންތަކަށް ޖަވާބުދާރީވެ، ރާއްޖެއަށް ބޭސް އެތެރެ ކުރެވޭނީ ކުރިންވެސް އޮންނަ އުސޫލުގެ ތެރެއިން ހުރިހާ މަރުހަލާއެއް ފުރިހަމަ ކުރުމަށް ފަހުގައި ކަމަށް ކަށަވަރުކޮށްދީފައެވެ.
މި އައު ބަދަލުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިންމު އެއް ކަމަކީ ބޭހުގެ އަގު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ގެނެވުނު ބަދަލުތަކެވެ. މީގެ ކުރިން ރާއްޖޭގައި ޑޮކްޓަރީ ބޭސް ވިއްކުމުގައި އަމިއްލަ އަގުތަކެއް ކަނޑައަޅައި، އެކި ފާމަސީތަކުގައި އެކި ގޮތްގޮތަށް އަމަލު ކުރަމުން އައި އައުމަށް ނިމުމެއް އަންނާނެއެވެ. މިއާ ގުޅިގެން:
1. އާސަންދަ ނުލިބޭ ބޭސްތަކަށް އާންމު ފަރުދުންގެ ޖީބުން ކުރާ ހޭދަ ކުޑަވާނެއެވެ.
2. އެއް ބްރޭންޑެއްގެ ބޭސްތައް އެކި އަގުގައި ވިއްކުން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވޭނެއެވެ.
3. ފާމަސީތަކުން އެއްވެސް މިންގަނޑެއް ނެތި ކަޅު ބާޒާރުގައި ބޭސް ވިއްކައި ހިންގާ އަމަލުތަކަށް ފިޔަވަޅު އެޅޭނެއެވެ.
މި ބަދަލުތަކުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ކުރިން އަވައްޓެރި އިންޑިއާގެ 100 ރުޕީސްއަށް ލިބޭ ބޭހެއް ރާއްޖޭގެ ފާމަސީތަކުން 700 ރުފިޔާއާއި 1500 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަގެއްގައި ވިއްކަމުން ދިޔަ ކަންތައް ނިމުމަކަށް އަންނާނެއެވެ. އަދި އެއް ބޭސް ފިހާރައިން 85 ރުފިޔާއަށް ލިބެން ހުރި ބޭހެއް، ޖެހިގެން ހުންނަ ފިހާރައިން 185 ރުފިޔާއަށް ވިއްކުމުގެ ބަދަލުގައި، ހުރިހާ ފާމަސީއަކުންވެސް އެއް އަގެއްގައި ބޭސް ލިބެން ހުންނާނެއެވެ.
މި ބަދަލުތައް ތަންފީޒު ކުރުމަށް ސަރުކާރުން ވަނީ ދެ މަރުހަލާއެއްގެ މަގުޗާޓެއް އެކުލަވާލާފައެވެ. ފުރަތަމަ މަރުހަލާގައި:
1. ބޭސް ލިބެން ފެށުން
2. ޑޮކްޓަރުން ބޭސް ލިޔާގޮތަށް ބަދަލު ގެންނަން ފެށުން
3. އަމިއްލަ ވިޔަފާރީތަކަށް ސްޓޮކާ ގުޅޭގޮތުން ދުރާލާ އެންރާލާ އެންގުން
ދެވަނަ މަރުހަލާގައި:
1. އާސަންދައިގެ އަސާސީ އަގަށް ބަދަލު ގެނައުން
2. ބްރޭންޑަޑް ބޭހެއް ނަމަ ޚާއްސަ ސަބަބެއް އޮންނަން ޖެހުން
3. އަސާސީ އަގަށްވުރެ ބޮޑުނަމަ އެ މިންވަރު އަމިއްލަ ޖީބުން ދައްކަން ޖެހުން
މި އައު ނިޒާމުގެ ކާމިޔާބީ ބިނާވެގެންވަނީ ގިނަ ފަރާތްތަކެއްގެ އެއްބާރުލުމާއި މަސައްކަތުގެ މައްޗަށެވެ. މީގެ ތެރޭގައި:
1. ސަރުކާރު: ޤާނޫނުތަކާއި ޤަވާއިދުތައް ތަންފީޒުކޮށް، އެކަށީގެންވާ ވަސީލަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުން.
2. ބޭސް އެތެރެކުރާ ފަރާތްތައް: ފެންވަރު ރަނގަޅު ބޭސް އެތެރެކޮށް، ކަނޑައެޅިފައިވާ އަގުތަކަށް ވިއްކުން.
3. ފާމަސީތައް: ކަނޑައެޅިފައިވާ އަގުތަިވާ އަގުތަކަށް ބޭސް ވިއްކައި، ރަނގަޅު ފެންވަރުގެ ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިނުން.
4. ޑޮކްޓަރުން: އައު ނިޒާމާ އެއްގޮތަށް ބޭސް ލިޔުމާއި، ބޭނުންވާ މިންވަރަށް ބޭސް ލިޔުން.
5. ރައްޔިތުން: އައު ނިޒާމަށް އަހުލުވެރިވެ، ޤަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުން.
މި ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ދިމާވެދާނެ ގޮންޖެހުންތަކުގެ ތެރޭގައި:
1. ބައެއް ބޭސްތައް ވަގުތީގޮތުން ލިބުން ދަތިވުން.
2. ބައެއް ފާމަސީތަކަށް އާމްދަނީ ކުޑަވުން.
3. ބައެއް ބޭސްތަކުގެ ބްރޭންޑް ބަދަލުވުން.
4. ރައްޔިތުން އައު ނިޒާމަށް އަހުލުވެރިވުމަށް ވަގުތު ނެގުން.
ނަމަވެސް، މި ގޮންޖެހުންތަކަކީ ކުރުމުއްދަތުގެ ގޮންޖެހުންތަކެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ދިގު މުއްދަތުގައި މި ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ޞިއްޙީ ދާއިރާއަށް ވަރަށް ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް ލިބިގެންދާނެ ކަމަށް އުންމީދު ކުރެވެއެވެ.
ޚުލާޞާކޮށް ބަލާއިރު، 2024 ވަނަ އަހަރު ގެނެވުނު މި ބަދަލުތަކަކީ ރާއްޖޭގެ ބޭހުގެ ދާއިރާއަށް ގެނެވުނު އިންޤިލާބީ ބަދަލުތަކެކެވެ. މި ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން:
1. ރައްޔިތުންނަށް ފެންވަރު ރަނގަޅު ބޭސް ލިބިގެންދާނެއެވެ.
2. ބޭހުގެ އަގުތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރެވި، އަތްފޯރާ އަގެއްގައި ބޭސް ލިބޭނެއެވެ.
3. ބޭހުގެ ވިޔަފާރީގައި ހިނގަމުން އައި ނޭދެވޭ އަމަލުތަކަށް ހުއްޓުމެއް އަންނާނެއެވެ.
4. ރާއްޖޭގެ ޞިއްޙީ ދާއިރާ އިތުރަށް ހަރުދަނާވެގެންދާނެއެވެ.
މި ބަދަލުތަކުގެ ފުރިހަމަ ނަތީޖާ ފެންނަން ފަށާނީ ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުތަކުގައި ކަމަށް ވީނަމަވެސް، މިއީ ރާއްޖޭގެ ޞިއްޙީ ދާއިރާގެ ތާރީޚުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ މުހިންމު ބަދަލުތަކެއް ކަމާމެދު ޝައްކެއް ނެތެވެ. މި ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ ދުޅަހެޔޮކަމާއި ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު އިތުރަށް ރަނގަޅުވެގެންދާނެ ކަމީ ޔަޤީން ކަމެކެވެ.
