ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތިމާވެށްޓާއި ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ދެމެހެއްޓުމަށް ދިމާވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުމަކީ ކުނި އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި މެނޭޖް ނުކުރެވުމެވެ. މި މައްސަލައަކީ އެހެނިހެން އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކާ ޚިލާފަށް، 2004 ގެ ސުނާމީއަށް ފަހު މުހިންމު މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވެން ފެށި ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، މި ދާއިރާގެ އަސާސީ ވަސީލަތްތަކާއި އިންސާނީ ވަސީލަތްތައް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ގާއިމުކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ.
މިހާރުގެ ސަރުކާރު ވެރިކަމާ ހަވާލުވިއިރު، ރާއްޖޭގެ 99 ރަށެއްގައި ކުނިކޮށި ގާއިމުކުރެވިފައިވީ ނަމަވެސް، އޭގެ ތެރެއިން 18 ރަށެއްގައި އެކަނި ކުނި މެނޭޖްކުރުމުގެ ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދެވެމުން ދިޔައެވެ. އެހެން ރަށްތަކުގައި އެކި ސަބަބުތަކާ ހުރެ، ޚާއްޞަކޮށް ބޭނުންވާ އިކުއިޕްމަންޓާއި ކުނި އުފުލާނެ ވެހިކަލް ނެތުމުގެ ސަބަބުން، ކުނިކޮށީގެ ބޭނުން އެދެވޭ ގޮތެއްގައި ހިފިފައެއް ނުވެއެވެ.
މި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި، މިއަހަރު ”މަގޭ ސާފު ރާއްޖެ“ ނަމުގައި ކުނި މެނޭޖުކުރުމުގެ ޤައުމީ މަޝްރޫޢެއް އެކުލަވާލައި ތަންފީޒުކުރަން ފަށާފައިވެއެވެ. މި މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން، 17 ރަށެއްގައި ކުނިކޮށި އަޅައި، އެ ރަށްރަށުގެ ކައުންސިލްތަކާ ހަވާލުކުރެވިފައިވެއެވެ. އަދި 3 ރަށަކަށް ކޮންޓްރެކްޓަރުން މޮބިލައިޒްކުރެވި، އިތުރު 3 ރަށަކަށް މޮބިލައިޒްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިފައިވެއެވެ.
މީގެއިތުރުން، 22 ރަށަކަށް ކުނި މެނޭޖުކުރާ އިކުއިޕްމަންޓް ގެންގޮސް، އިންސްޓޯލްކޮށް، ކޮމިޝަންކުރުމަށްފަހު، މި އިކުއިޕްމަންޓް އޮޕަރޭޓްކުރާނެ ގޮތުގެ ތަމްރީނު އެ ރަށްރަށުގެ ކައުންސިލްތަކަށް ފޯރުކޮށްދެވިފައިވެއެވެ. އިތުރު 50 ރަށަކަށް ބޭނުންވާ އިކުއިޕްމަންޓް ރާއްޖެ ގެނެސް، ރަށްރަށަށް ގެންދިއުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިފައިވެއެވެ. އަދި 3 ސަރަޙައްދީ މަރުކަޒަށް ބޭނުންވާ އިންޑަސްޓްރިއަލް ސްކޭލްގެ ގްލާސް ކްރަޝަރ ރާއްޖެ ގެނެސް، ވެމްކޯއާ ހަވާލުކުރެވިފައިވެއެވެ.
ރަށްރަށުގައި ކުނި އުފުލުމުގެ ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ރަށު ކައުންސިލްތަކަށް އެހީތެރިވެދިނުމުގެ ގޮތުން، ކުނި އުފުލާ ވެހިކަލް ރާއްޖެ އެތެރެކުރުމަށްފަހު 99 ރަށުގެ ކައުންސިލްތަކާ ހަވާލުކުރެވިފައިވެއެވެ. މި މަސައްކަތްތަކުގެ ސަބަބުން، ރާއްޖޭގެ ގިނަ ރަށްރަށުގައިކުނި މެނޭޖުކުރުމުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާވެ، ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކުރުމަށް އިތުރު ބާރެއް ލިބިގެންދާނެއެވެ.
މާލެ ސަރަހައްދުގައި ކުނި މެނޭޖްކުރުމުގެ ފުރިހަމަ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުމަށްޓަކައި، އެންވަޔަރަންމަންޓް މިނިސްޓްރީން މާލެ އާއި ވިލިމާލޭގައި ވޭސްޓް ޓްރާންސްފަރ ސްޓޭޝަންތަކެއް ގާއިމުކޮށް، އޭގެ އޮޕަރޭޝަން ވެމްކޯއާ ހަވާލުކޮށްފައިވެއެވެ. މި ސްޓޭޝަންތަކުގެ އޮޕަރޭޝަން ފެށުމާއެކު، މާލެ އާއި ވިލިމާލެއިން ތިލަފުށްޓަށް ކުނި ގެންދެވެނީ ކޮންޓެއިނަރުތަކުގައި ބަންދުކުރެވި، ކަނޑަށް ކުނި ނޭޅޭނެހެން ރައްކާތެރި ގޮތުގައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ވެމްކޯގެ މަސައްކަތަށް ލުޔެއް ލިބި، މާލޭގައި ކުނި އުފުލުމުގެ ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދޭ އަމިއްލަ ފަރާތްތަކަށްވެސް ބޮޑެތި ފަސޭހަތަކެއް ލިބިފައިވެއެވެ.
ހުޅުމާލޭގައިވެސް މިފަދަ ވޭސްޓް ޓްރާންސްފަރ ސްޓޭޝަނެއް ގާއިމުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ބިން ހަމަޖެހި، އަވަސް މުސްތަޤުބަލެއްގައި ސްޓޭޝަން އެޅުމުގެ އަމަލީ މަސައްކަތް ޓެންޑަރ އުސޫލުން ބަޔަކާ ހަވާލުކުރެވޭނެ ކަމަށް މިނިސްޓްރީން މަޢުލޫމާތު ދީފައިވެއެވެ. މިއީ މާލެ ސަރަހައްދުގެ ކުނި މެނޭޖްކުރުމުގެ ނިޒާމު އިތުރަށް ހަރުދަނާކުރުމަށް އެޅޭ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.
ކުނި މެނޭޖްކުރުމުގެ ޤައުމީ ސިޔާސަތު އެކުލަވާލައި ތަންފީޒުކުރަން ވަނީ ފަށާފައިވާއިރު މި ސިޔާސަތުގައި ހިމެނޭ މުހިންމު އެއްކަމަކީ ކުނި މެނޭޖްކުރުމުގެ ބައެއް ޚިދުމަތްދިނުން ޕްރައިވެޓް ސެކްޓަރއަށް ރަސްމީކޮށް ހުޅުވާލުމެވެ. އަދި ވިޔަފާރި އުސޫލުން މިކަން ކުރުމަށް ޝައުޤުވެރިވާ ފަރާތްތަކަށް މި ފުރުޞަތު މިހާރު ވަނީ ހުޅުވާލާފައެވެ. މީގެއިތުރުން ވިޔަފާރިވެރިންނަށް ރީސައިކަލްކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ހުޅުވާލުމަކީވެސް މި ސިޔާސަތުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، އެކަމަށް ބޭނުންވާ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑު މިނިސްޓްރީން މިހާރު ވަނީ އެކުލަވާލާފައެވެ.
”މަގޭ ސާފު ރާއްޖެ“ މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން ކުރެވޭ މި މަސައްކަތްތަކަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކުރުމަށާއި، ރާއްޖޭގެ ރީތިކަން ދެމެހެއްޓުމަށް އެޅޭ މުހިންމު ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ. މި މަޝްރޫޢުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ކުނި މެނޭޖްކުރުމުގެ ނިޒާމު ވަރަށް ބޮޑަށް ހަރުދަނާވެ، ރަށްރަށުގެ ސާފުތާހިރުކަން އިތުރުވެ، ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިވެގެންދާނެއެވެ. އަދި މިކަމުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ފަތުވެރިކަމުގެ ސިނާޢަތަށްވެސް އެދެވޭ ކުރިއެރުންތަކެއް ލިބިގެންދާނެއެވެ.
މި މަޝްރޫޢުގެ އަނެއް މުހިންމު ބައެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކޮށްލެވެނީ ރައްޔިތުންގެ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތަކެވެ. ކުނި މަދުކުރުމާއި، ކުނި ވަކިކުރުމާއި، އަދި ކުނި ރީސައިކަލްކުރުމުގެ މުހިންމުކަން ރައްޔިތުންނަށް އަންގައިދިނުމަށް އެކި ކެމްޕޭންތައް ހިންގުމަށް ވަނީ ރޭވިފައެވެ. މިގޮތުން ސްކޫލްތަކާއި، މަދަރުސާތަކާއި، އަދި މުޖުތަމަޢުގެ އެކި ފަންތީގެ މީހުންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ވަނީ ރޭވިފައެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ކުނި މެނޭޖްކުރުމުގެ ދާއިރާއިން ޒުވާނުންނަށް ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތުތައް ހޯދައިދިނުމަށްވެސް މި މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން މަސައްކަތްކުރެވޭނެއެވެ. މިގޮތުން، ކުނި މެނޭޖްކުރުމުގެ ދާއިރާއިން ތަމްރީނު ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމާއި، މި ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރުމަށް ޒުވާނުން ހިތްވަރުދިނުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމަށް ވަނީ ރޭވިފައެވެ.
”މަގޭ ސާފު ރާއްޖެ“ މަޝްރޫޢަކީ ހަމައެކަނި ކުނި މެނޭޖްކުރުމުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާކުރުމަށް އެކަނި އަމާޒުކުރެވިފައިވާ މަޝްރޫޢެއް ނޫނެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކުރުމާއި، ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްޤީ ހާސިލުކުރުމަށް އެޅޭ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ. މި މަޝްރޫޢުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ރީތިކަމާއި ސާފުތާހިރުކަން ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެއެވެ. އަދި މިއީ ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާޢަތަށްވެސް ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ލިބިގެންދާނެ ކަމެކެވެ.
ނިންމާލުމުގެ ގޮތުން ދަންނަވާނަމަ، ”މަގޭ ސާފު ރާއްޖެ“ މަޝްރޫޢަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުނި މެނޭޖްކުރުމުގެ ނިޒާމަށް ގެނެވޭ އިންޤިލާބީ ބަދަލެކެވެ. މި މަޝްރޫޢުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ރަށްރަށުގެ ސާފުތާހިރުކަން އިތުރުވެ، ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކުރެވި، އަދި ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިވެގެންދާނެއެވެ. މިއީ މުޅި ޤައުމަށް ލިބިގެންދާނެ ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ. އެހެންކަމުން، މި މަޝްރޫޢު ކާމިޔާބުކުރުމަށްޓަކައި ސަރުކާރާއި ރައްޔިތުން ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
