ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތު އަންގައިދޭ އެންމެ މުހިންމު ދަލީލަކީ ދައުލަތަށް ލިބޭ އާމްދަނީއާއި ދައުލަތުން ކުރާ ޚަރަދުތަކުގެ ތަފާތެވެ. ޚަރަދުތައް ކޮންޓްރޯލްކޮށް، އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމަކީ މާލީ ސާބިތުކަން ދެމެހެއްޓުމަށް އަޅަންޖެހޭ އެންމެ ބޮޑު ފިޔަވަޅެވެ. މިދިޔަ އަހަރުގެ އެއް މުއްދަތާއި އަޅައިބަލާއިރު، ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތައް 15.3 އިންސައްތައަށް ދަށްކުރެވިފައިވުމަކީ އިގްތިސާދީ ގޮތުން ހެޔޮ ބަދަލެއް އަންނަމުންދާކަން ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މާލީ ވުޒާރާއިން އާންމުކޮށްފައިވާ ދައުލަތުގެ ވީކްލީ ފިސްކަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ރިޕޯޓްތަކުން ހާމަވާ ގޮތުގައި، 16 އޮކްޓޯބަރ 2025 ގެ ނިޔަލަށް 186.7 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ސަރޕްލަސެއް ވަނީ ހާސިލުކުރެވިފައެވެ. މި ސަރޕްލަސް ހާސިލުވުމުގައި ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތައް ހެޔޮގޮތުގައި ބައްޓަންކުރުމުގެ ދައުރު ބޮޑެވެ.
ދައުލަތުގެ ޖުމްލަ ޚަރަދުތަކަށް އައި ބަދަލު
އެންމެ ފުރަތަމަ ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ، 16 އޮކްޓޯބަރ 2025 ގެ ނިޔަލަށް ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން ޖުމްލަ 30.5 ބިލިއަން ރުފިޔާ ޚަރަދުކޮށްފައިވާއިރު، މިއީ ނިމިގެންދިޔަ އަހަރުގެ އެ މުއްދަތާއި އަޅައިބަލާއިރު 15.3 އިންސައްތަ ދަށް އަދަދެކެވެ. ޚަރަދު ކޮންޓްރޯލްކުރެވުނީ މައިގަނޑު ދެ ބަޔަކުންނެވެ. އެއީ ރިކަރަންޓް ޚަރަދާއި ކެޕިޓަލް ޚަރަދެވެ. ރިކަރަންޓް ޚަރަދު 0.2 އިންސައްތަ ދަށްވެފައިވާއިރު، ކެޕިޓަލް ޚަރަދު 58.1 އިންސައްތައިން ދަށްވެފައިވެއެވެ. މިއީ ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު ހަރުދަނާ ކުރުމަށްޓަކައި ހިންގާފައިވާ އުސޫލީ ބަދަލުތަކެއްގެ ނަތީޖާއެވެ.
ރިކަރަންޓް ޚަރަދު ކޮންޓްރޯލްކުރުން
ދައުލަތުން ކުރާ އެންމެ ބޮޑު ޚަރަދުތައް ހިމެނެނީ ރިކަރަންޓް ޚަރަދުތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ރިކަރަންޓް ޚަރަދުގެ 59.1 އިންސައްތަ ހޭދަކުރެވިފައިވަނީ ދައުލަތުގެ އޮފީސްތަކުގެ އިދާރީ ހިންގުމާ ގުޅޭ ކަންކަމަށެވެ. މި ބައިގެ ޚަރަދުތައް މިދިޔަ އަހަރާއި އަޅައިބަލާއިރު 2.9 އިންސައްތައިން ދަށްވެފައިވެއެވެ. އެގޮތުން، އޮފީސް ހިންގުމަށް ހޯދާ ތަކެތީގެ ޚަރަދު 13.0 އިންސައްތައަށް ދަށްވެފައިވާއިރު، މަރާމާތުކުރުމާއި މެއިންޓެނަންސްގެ ޚަރަދު 3.3 އިންސައްތައިން ދަށްކުރެވިފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ދައުލަތުން ފޯރުކޮށްދޭ އެކި އެހީ އަދި ސަބްސިޑީތައް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ކުރެވުނު ހޭދަ 7.9 އިންސައްތައިން ދަށްވެފައިވުމަކީ، ޒިންމާދާރުކަމާއެކު މާލީ ފައިދާ ނުލިބޭ ޚަރަދުތައް ކޮންޓްރޯލްކުރެވިފައިވާކަން ހާމަވާ ނިޝާނެކެވެ.
ކެޕިޓަލް ޚަރަދުގެ ބޮޑު ދަށްވުން
އެންމެ ބޮޑު ދަށްވުމެއް ފެނިފައިވަނީ ކެޕިޓަލް ޚަރަދަށެވެ. ނިމިދިޔަ ހަފްތާގެ ނިޔަލަށް ކެޕިޓަލް ޚަރަދުގެ ގޮތުގައި 4 ބިލިއަން ރުފިޔާ ހޭދަކުރެވިފައިވާއިރު، މިއީ 58.1 އިންސައްތައިގެ ބޮޑު ދަށްވުމެކެވެ. އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ އެސެޓްތަކަށް ހޭދަކުރެވިފައިވަނީ 3.5 ބިލިއަން ރުފިޔާއެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރަށް ބަޖެޓުކުރެވިފައިވާ ޕަބްލިކް ސެކްޓަރ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮގްރާމް (ޕީ.އެސް.އައި.ޕީ.)ގެ ޚަރަދު މިހާރު ވަނީ 5.9 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައެވެ. މި އަހަރުގެ ޕީ.އެސް.އައި.ޕީ ޚަރަދުގެ ބޮޑު އިންސައްތައެއް ހިއްސާކުރަނީ 3.9 ބިލިއަން ރުފިޔާ ހޭދަކޮށްފައިވާ ލަފާފުރުމުގެ ދަތިކަން ޙައްލުކުރުމާ ގުޅޭ ތަފާތު މަޝްރޫޢުތަކުންނެވެ. އަދި ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މަޝްރޫޢުތަކަށް 164 މިލިއަން ރުފިޔާ ޚަރަދުކުރެވިފައިވެއެވެ.
ދަރަނި އަނބުރާ ދެއްކުމުގެ ޚަރަދު އިތުރުވުން
ޚަރަދުތައް ޖުމްލަގޮތެއްގައި ދަށްވެފައިވީ ނަމަވެސް، ދަރަނި އަނބުރާ ދެއްކުމަށް ކުރި ހޭދަ ވަނީ ބޮޑުތަނުން އިތުރުވެފައެވެ. ނިމިދިޔަ ހަފްތާގެ ނިޔަލަށް ދައުލަތުން ދަރަނި އަނބުރާ ދެއްކުމަށް ކުރި ހޭދަ 4.4 ބިލިއަން ރުފިޔާގައި ހުރިއިރު، މިއީ މިދިޔަ އަހަރުގެ އެ މުއްދަތާ އަޅައިބަލާއިރު 118.0 އިންސައްތަ އިތުރުވުމެކެވެ. މިދިޔަ އަހަރު މިބައިގެ ޚަރަދު ހުރީ 2.0 ބިލިއަން ރުފިޔާގައެވެ. މި އިތުރުވުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ، ކުރިއަށް ހުރި ލޯނުތަކަށް އިންޓަރެސްޓްގެ ގޮތުގައި މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ކުރި ހޭދަ އިތުރުވުމެވެ. މިއީ ދައުލަތުގެ ދަރަނީގެ ބާރު ކަނޑައަޅާ ވަރަށް މުހިންމު މާލީ ދަތިކަމެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
ސަރޕްލަސް ހާސިލުވުމާއި މާލީ ސާބިތުކަން
ޚަރަދުތައް ކޮންޓްރޯލްކުރެވުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ދައުލަތުގެ މާލީ ހިސާބުތަކުން ސަރޕްލަސްއެއް ފެނިފައިވުމަކީ މިއީ އިގްތިސާދު ހަމައަކަށް އެޅުމަށް ލިބުނު ކުރިއެރުމެކެވެ. 16 އޮކްޓޯބަރ 2025 ގެ ނިޔަލަށް 186.7 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ސަރޕްލަސެއް ހާސިލު ކުރެވިފައިވާކަން މާލީ ވުޒާރާގެ ރިޕޯޓްތަކުން ދައްކައެވެ. މި ސަރޕްލަސްއަކީ ދައުލަތުގެ އާންމު ހިންގުމުގެ ޚަރަދުތަކާއި ކެޕިޓަލް ޚަރަދުތައް ހެޔޮކޮށް ބެލެހެއްޓުމުގެ ސީދާ ނަތީޖާއެކެވެ. ދައުލަތަށް ލިބުނު އާމްދަނީއާއި ޚަރަދުތައް މިހެން ހުރިއިރު، މިއީ މާލީ ސިޔާސަތުތައް ބައްޓަންކުރުމުގައި އިތުރަށް ސަމާލުކަންދީ، ދަރަނި ދެއްކުމުގެ ޚަރަދުތަކަށް ހޭދަކުރެވުނު މިންވަރު މަދުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރަންޖެހޭކަން ހާމަވާ ކަމެކެވެ.
ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތައް 15.3 އިންސައްތައަށް ދަށްކޮށް، މާލީ ގޮތުން 186.7 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ސަރޕްލަސެއް ހާސިލުކުރެވިފައިވުމަކީ މާލީ ސާބިތުކަން ދެމެހެއްޓުމަށް އެޅުނު މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ. ޚާއްސަކޮށް، ކެޕިޓަލް ޚަރަދުތައް ބޮޑުތަނުން ދަށްވެފައިވާއިރު، ޕީ.އެސް.އައި.ޕީ. މަޝްރޫޢުތަކުގެ ތެރެއިން ލަފާފުރުމުގެ ދަތިކަން ޙައްލުކުރުމަށް އިސްކަންދެވިފައިވުމަކީ ތަރައްޤީގެ ވަކިވަކި ދާއިރާތަކަށް ސަމާލުކަން ދެވިފައިވާކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ. ދަރަނި އަނބުރާ ދެއްކުމުގެ ޚަރަދު އިތުރުވެފައިވުމަށް ބަލާއިރު، ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު ހަރުދަނާކޮށް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި، ދަރަނީގެ ބާރު ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި އިތުރު އުސޫލީ ބަދަލުތައް ގެންނަންޖެހެއެވެ.
