ސަރުކާރުގެ މާލީ ހާލަތު ދައްކުވައިދޭ މުހިންމު ރިޕޯޓެއް ކަމުގައިވާ، މާލީ ކަންކަމާއި ތަރައްޤީގެ ރޭވުންތެރިކަމާ ބެހޭ ވުޒާރާއިން 13 ނޮވެމްބަރ 2025 ގެ ނިޔަލަށް ތައްޔާރުކުރި ވީކްލީ ފިސްކަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓްސް ރިޕޯޓުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އާމްދަނީގެ ކުރިއެރުން ވަނީ ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ހިފެހެއްޓިފައެވެ.
ސަރުކާރުން މުސާރަތައް އެއްހަމަކޮށްފައިވާއިރު ވެސް، މާލީ ހާލަތު ވަނީ ހަރުދަނާވެފައެވެ. މިއީ އިޤްތިޞާދީ ހަމަޖެހުމާއި ތަރައްޤީގެ މަޝްރޫޢުތައް ހިންގުމަށް ލިބުނު ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ. ޚާއްސަކޮށް، ޕަބްލިކް ސެކްޓަރ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮގްރާމް (ޕީ.އެސް.އައި.ޕީ) ގެ މަޝްރޫޢުތަކުގެ ދުވެލި ހަލުވިވެ، އެކަމަށް ކުރާ ޚަރަދުތައް ވަނީ ހަރުދަނާ އުޞޫލުތަކެއްގެ ދަށުން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިފައެވެ. މި ރިޕޯޓުން ދައްކުވައިދެނީ ސަރުކާރުގެ މާލީ އިންތިޒާމުތައް ވަރުގަދަވެ، އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކާމިޔާބު ކަމަށެވެ.
އާމްދަނީގެ ދެމެހެއްޓެނިވި ކުރިއެރުން
ރިޕޯޓުގައިވާ ގޮތުން، ޖުމްލަ އާމްދަނީ އާއި ހިލޭ އެހީ 33.2 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވާއިރު، މިއީ ކުރީ އަހަރުގެ 30.3 ބިލިއަން ރުފިޔާއާ އަޅާބަލާއިރު 9.9 އިންސައްތައިގެ ކުރިއެރުމެކެވެ. މި ކުރިއެރުމުގެ މައިގަނޑު ބަޔަކީ ޓެކްސްގެ ގޮތުގައި ލިބުނު އާމްދަނީ އިތުރުވުމެވެ. ޓެކްސްގެ ގޮތުގައި ލިބުނު ޖުމްލަ އާމްދަނީ 7.7 އިންސައްތަ އިތުރުވެ 24.8 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވެއެވެ. މިކަމުން ދައްކުވައިދެނީ އިޤްތިޞާދީ ހަރަކާތްތައް ފުޅާވެ، ޓެކްސް ނެގުމުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާވެފައިވާ މިންވަރެވެ.
ޖީ.އެސް.ޓީ އަދި ޓޫރިޒަމް އާމްދަނީގެ ބޮޑުވުން
އާމްދަނީ އިތުރުވުމުގައި އެންމެ ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކުރަނީ މުދަލާއި ޚިދުމަތުގެ ޓެކްސް ނުވަތަ ޖީ.އެސް.ޓީ. އެވެ. ޖީ.އެސް.ޓީ 11.5 އިންސައްތަ އިތުރުވެ 13.5 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން ޓޫރިޒަމް ޖީ.އެސް.ޓީ (ޓީ-ޖީ.އެސް.ޓީ) ރޭޓު މި އަހަރުގެ ޖުލައި 1 އިން ފެށިގެން %17 އަށް ބޮޑުކުރުމުގެ ސަބަބުން 13.7 އިންސައްތަ އިތުރުވެ 9.0 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ގްރީން ޓެކްސް 108.0 އިންސައްތަ އިތުރުވެ 1.9 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވާއިރު، އެއަރޕޯޓް ސަރވިސް ޗާޖަސް/ޑިޕާޗަރ ޓެކްސް 60.2 އިންސައްތަ އިތުރުވެ 1.5 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވެއެވެ. މި ހުރިހާ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކުވައިދެނީ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާ ވަރުގަދަވެ، އާމްދަނީ ހޯދުމުގެ އާ ގޮތްތައް ކާމިޔާބުކަމާއެކު ތަންފީޒު ކުރެވިފައިވާ ކަމެވެ.
ޓެކްސް ނޫން އާމްދަނީގެ ކުރިއެރުން
ޓެކްސް ނޫން އާމްދަނީ ވެސް ވަނީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ މިންވަރަކަށް އިތުރުވެފައެވެ. ޓެކްސް ނޫން އާމްދަނީ 22.1 އިންސައްތަ އިތުރުވެ 8.2 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވާއިރު، މީގެ ތެރެއިން އެކިއެކި ޚިދުމަތަށް ނެގޭ ފީގެ ގޮތުގައި ލިބޭ އާމްދަނީ 60.3 އިންސައްތަ އިތުރުވެ 3.7 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވެއެވެ. މި އިތުރުވުމުގެ ބޮޑުބައެއް ހިއްސާކުރަނީ އެއަރޕޯޓް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފީގެ ގޮތުގައި ލިބިފައިވާ އާމްދަނީއެވެ. އެއަރޕޯޓް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފީގެ ގޮތުގައި މިހާތަނަށް 1.6 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލިބިފައިވާއިރު މިއީ 60.4 އިންސައްތައިގެ އިތުރުވުމެކެވެ. މިއީ ސަރުކާރުގެ ޚިދުމަތްތަކުން ލިބޭ އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމަށް ކުރެވުނު މަސައްކަތްތަކުގެ ކާމިޔާބީއެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
ޚަރަދުތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ކާމިޔާބީ
އާމްދަނީ އިތުރުވުމުގެ އިތުރުން، ސަރުކާރުގެ ޚަރަދުތައް ކުޑަކޮށް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ވެސް ވަނީ ބޮޑު ކާމިޔާބީއެއް ހާސިލުކުރެވިފައެވެ. ޖުމްލަ ޚަރަދު 34.1 ބިލިއަން ރުފިޔާގައި ހުރިއިރު، މިއީ ކުރީ އަހަރުގެ 39.4 ބިލިއަން ރުފިޔާއާ އަޅާބަލާއިރު 13.5 އިންސައްތައިގެ ދަށްވުމެކެވެ.
ސަރުކާރު ހިންގުމުގެ ޚަރަދުތައް 10.7 އިންސައްތައިން ދަށްކޮށް، ކުރީ އަހަރާ އަޅައިބަލާއިރު 2.0 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން ޚަރަދުތައް ކުޑަކޮށްފައިވެއެވެ. ސަރުކާރުން ދޭ އެހީ އިޝްތިރާކާއި ސަބްސިޑީސްއަށް ކުރާ ޚަރަދުތައް 4.0 އިންސައްތައިން ކުޑަކޮށްފައިވެއެވެ. މީގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގުތައް ދަށްވެފައިވުމުގެ ސަބަބުން ސަބްސިޑީއަށް ކުރާ ޚަރަދު 11.1 އިންސައްތަ ދަށްވުމެވެ. މީގެ އިތުރުން ފައިނޭންސިންގ އަދި އިންޓަރެސްޓްގެ ޚަރަދުތައް 5.7 އިންސައްތަ ދަށްވެ 4.0 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވެއެވެ. ޚަރަދުތައް މިހެން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވުމަކީ ދަރަނި ކުޑަކުރުމަށް ލިބުނު ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ.
ޕީ.އެސް.އައި.ޕީގެ ދުވެލި ހަލުވިކުރުން
ކެޕިޓަލް ޚަރަދުގެ ޖުމްލަ 4.9 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވާއިރު، މިއީ ކުރީ އަހަރުގެ 10.5 ބިލިއަން ރުފިޔާއާ އަޅާބަލާއިރު 53.9 އިންސައްތައިގެ ދަށްވުމެކެވެ. މި ދަށްވުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ މަޝްރޫޢުތަކަށް ހިނގާ ޚަރަދުތައް ކޮންޓްރޯލްކޮށް، މަޝްރޫޢުތައް ކޮންޓްރެކްޓަރ ފައިނޭންސިންގފަދަ އުސޫލުތަކުގެ ދަށުން ހިންގަން ފަށާފައިވާތީއެވެ.
މި އަހަރު ފެށުނީއްސުރެ މިހާތަނަށް، ޕީ.އެސް.އައި.ޕީގެ ޚަރަދުތައް 6.9 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވާއިރު، ކުރީ އަހަރުގެ 9.3 ބިލިއަން ރުފިޔާއާ އަޅާބަލާއިރު މިއީ 25.6 އިންސައްތައިގެ ދަށްވުމެކެވެ. ޕީ.އެސް.އައި.ޕީގެ ޚަރަދުތައް މިގޮތަށް ކޮންޓްރޯލް ކުރެވުނު ނަމަވެސް، މަޝްރޫޢުތަކުގެ ދުވެލި ހަލުވިކޮށް، އެ މަޝްރޫޢުތައް ހިންގުމަށް ހުރި ގޮންޖެހުންތައް ވަނީ ކުޑަކުރެވިފައެވެ. ސަރުކާރުން މިހާރު ގެންގުޅޭ އުޞޫލަކީ ބަޖެޓަށް ބުރަ ނުވާނޭ ގޮތަކަށް ތަރައްޤީގެ މަޝްރޫޢުތައް ހިންގުމެވެ.
މާލީ ކަންކަމާއި ތަރައްޤީގެ ރޭވުންތެރިކަމާ ބެހޭ ވުޒާރާގެ ރިޕޯޓުން ދައްކުވައިދެނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދު ވަރަށް ހަރުދަނާ މަގަކުން ކުރިއަރަމުންދާ ކަމެވެ. އާމްދަނީ ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި އިތުރުވަމުންދާއިރު، ޚަރަދުތައް ކޮންޓްރޯލްކޮށް، ޚާއްސަކޮށް ޕީ.އެސް.އައި.ޕީގެ މަޝްރޫޢުތައް ހިންގުމަށް އާ އުޞޫލުތަކެއް ތަންފީޒުކޮށްފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ޓެކްސްގެ އާމްދަނީ އިތުރުވުމާއި، ޓޫރިޒަމް ދާއިރާގެ ކުރިއެރުމަކީ މި ކާމިޔާބީގެ މައިގަނޑު ދެ ސަބަބެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ސަރުކާރަށް މާލީ ހަމަޖެހުން ލިބި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްޤީގެ އުންމީދުތައް އާވެގެންދެއެވެ.
