ދުނިޔޭގެ މާލީ ނިޒާމަށް އަންނަމުންދާ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކާއެކު، ކްރިޕްޓޯކަރަންސީ އާއި ބްލޮކްޗެއިން ޓެކްނޮލޮޖީއަކީ މިއަދު މުޅި ދުނިޔޭގައި ބަހުސްކުރެވެމުންދާ މައުޟޫއެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވެސް މިކަމަށް އޮތް ޝައުގުވެރިކަން ދަނީ ދުވަހުން ދުވަހަށް އިތުރުވަމުންނެވެ. ޒަމާނީ މި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ސަބަބުން އިގްތިސާދަށް އާ ދިރުމެއް ލިބިދާނެ ކަމަށް ބައެއް ފަރާތްތަކުން ގަބޫލުކުރި ނަމަވެސް، މިކަމާ ގުޅިފައިވާ ގާނޫނީ ހުރަސްތަކާއި މާލީ ނުރައްކާތަކުގެ ސަބަބުން މިކަން ބޮޑު ބަހުސަކަށް ވަނީ ވެފައެވެ.
ކްރިޕްޓޯއަކީ ރާއްޖޭގައި ގާނޫނީ ފައިސާއެއް ނޫން
ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަރުކަޒީ ބޭންކު، މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމް.އެމް.އޭ) އިން ތަކުރާރުކޮށް ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ބިޓްކޮއިން ނުވަތަ ޔޫ.އެސް.ޑީ.ޓީ ފަދަ ކްރިޕްޓޯކަރަންސީތަކަކީ ރާއްޖޭގައި ބަލައިގަންނަ ގާނޫނީ ފައިސާއެއް ނޫނެވެ. ވިޔަފާރި މުއާމަލާތްތަކުގައި މިފަދަ ޑިޖިޓަލް ފައިސާ ބޭނުންކުރުމަކީ ރަސްމީކޮށް ހުއްދަ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، ބޭންކުތަކުން މިފަދަ ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްނުދޭނެ ކަމަށް އެމް.އެމް.އޭ އިން ވަނީ ކަނޑައަޅާފައެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ކްރިޕްޓޯގެ އަގަށް އަންނަ ކުއްލި ބަދަލުތަކާއި، މި ދާއިރާގައި ހިނގާ މަކަރާއި ހީލަތުގެ ސަބަބުން އާންމުންގެ ފައިސާ ގެއްލިދާނެ ކަމުގެ ބިރު ބޮޑުވުމާއި ގުޅިގެން އާންމުން އެކަމަށް ސަމާލުވުމަށް އެ އޮތޯރިޓީން އިލްތިމާސްކުރެއެވެ. ރަސްމީ ރެގިއުލޭޓަރީ އޮނިގަނޑެއް ނެތި މިފަދަ މުއާމަލާތްތަކަށް ވަނުމަކީ އަމިއްލަ ފަރުދުންގެ މާލީ ރައްކާތެރިކަން ގެއްލިގެންދާނެ ކަމެކެވެ.
ނުރަސްމީ މުއާމަލާތްތަކާއި އޭގެ ނުރައްކާ
ގާނޫނީ ހުރަސްތައް ހުރި ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގައި ”ޕިއަރ-ޓު-ޕިއަރ“ ނުވަތަ އެކަކު އަނެކަކަށް ސީދާ ފައިސާ ބަދަލުކޮށްގެން ކްރިޕްޓޯ ގަނެވިއްކުން ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. ޚާއްސަކޮށް ސޯޝަލް މީޑިއާ ގްރޫޕުތައް މެދުވެރިކޮށް ހިންގާ މިފަދަ ނުރަސްމީ މުއާމަލާތްތަކުގެ ސަބަބުން ގިނަ ބަޔަކަށް މާލީ ގެއްލުންތަކާއި ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައިވެއެވެ.
ރެގިއުލޭޓް ކުރެވިފައި ނުވާ ބާޒާރެއްގައި މިފަދަ މުއާމަލާތްތައް ހިންގުމަކީ ކޮންމެ ވަގުތެއްގައި ވެސް ލަނޑެއް ލިބިދާނެ ކަމެއްކަން މީގެކުރިން ހިނގާފައިވާ ހާދިސާތަކުން ހާމަވެއެވެ. ފައިސާ ފޮނުވުމަށްފަހު ކްރިޕްޓޯ ނުލިބުމާއި، ނުވަތަ މަކަރުވެރި އިންވެސްޓްމަންޓް ސްކީމްތަކުގައި ޖެހި އާންމުންގެ އެތައް މިލިއަން ރުފިޔާއެއް ގެއްލިގެން ދިއުމަކީ މިއަދު ރާއްޖޭގައި ފެންނަމުންދާ ހިތާމަވެރި ހަގީގަތެކެވެ.
ބްލޮކްޗެއިން އުންމީދު: މޯލްޑިވްސް އިންޓަނޭޝަނަލް ފައިނޭންޝަލް ސެންޓަރު
ގައުމީ ފެންވަރުގައި ހުރި ހުރަސްތައް އެކެހެރިކޮށް، ދިވެހި ސަރުކާރުން ވަނީ ދުބާއީގެ އެމް.ބީ.އެސް ގްލޯބަލް އިންވެސްޓްމަންޓްސްއާ އެކު 5 މެއި 2025 ގައި ޖޮއިންޓް ވެންޗަރ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކޮށްފައެވެ. މިއީ މާލޭގައި ”މޯލްޑިވްސް އިންޓަރނޭޝަނަލް ފައިނޭންޝަލް ސެންޓަރު“ (އެމް.އައި.އެފް.ސީ) ގެ ނަމުގައި، ބްލޮކްޗެއިން އާއި ޑިޖިޓަލް ވަސީލަތްތަކަށް ޚާއްޞަ، އެތައް ބިލިއަން ޑޮލަރެއްގެ މަޝްރޫޢެއް ޤާއިމުކުރުމަށް ވެވުނު އެއްބަސްވުމެކެވެ.
ގާތްގަނޑަކަށް 8.8 އާއި 9 ބިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރާ ދެމެދުގެ އަގަކަށް އަންދާޒާކުރެވޭ މި މަޝްރޫޢުގެ މަސައްކަތްތައް 2030 ވަނަ އަހަރަށް އެއްކޮށް ނިންމުމަށް ވަނީ ތާވަލުކުރެވިފައެވެ. މި މަޝްރޫޢުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ ރާއްޖެއަށް ބޭރުގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތައް އިތުރުކުރުމާއި، އާ ވަޒީފާތައް އުފެއްދުމުގެ އިތުރުން، ފަތުރުވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމަށް އެކަނި ބަރޯސާނުވެ، ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދު އިތުރަށް ފުޅާކޮށް ސިންދަފާތުކުރުމެވެ.
އާންމުންގެ ކަންބޮޑުވުންތަކާއި ގޮންޖެހުންތައް
މިކަމާ ގުޅިގެން ގިނަ ބަޔަކު ސުވާލު އުފައްދަނީ، ރާއްޖޭގައި ކްރިޕްޓޯ ބޭނުންކުރުން މަނާކޮށްފައި އޮތްއިރު، ބައިނަލްއަގުވާމީ ބްލޮކްޗެއިން ހަބަކަށް ރާއްޖެ ވެގެންދާނީ ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ އެއްބަޔަކު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މިއީ ގައުމުގެ އިގްތިސާދު ޒަމާނީ ކުރުމަށް ލިބޭ ރަނގަޅު ފުރުސަތެކެވެ. ނަމަވެސް، އަނެއް ބަޔަކު ދެކޭގޮތުގައި އެކަށީގެންވާ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑެއް ނެތި މިފަދަ ކަންކަމަށް ހުޅުވާލުމަކީ ރާއްޖޭގެ މާލީ ނިޒާމަށް އޮތް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.
މީގެ އިތުރުން، މަނީ ލޯންޑްރިންގް ނުވަތަ ކުށްކޮށްގެން ހޯދާ ފައިސާ ދޮވުމުގެ އަމަލުތަކަށް މިފަދަ ޓެކްނޮލޮޖީތައް ބޭނުންކޮށްފާނެ ކަމުގެ ބިރުވެސް އެބައޮތެވެ. އެހެންކަމުން، ބައިނަލްއަގުވާމީ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތަށް ހަރުދަނާ ގާނޫނުތަކެއް ހެދުމަކީ މި މަޝްރޫއު ކާމިޔާބުވުމަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ޝަރުތެވެ.
ޖުމްލަކޮށް ބަލާއިރު، ކްރިޕްޓޯކަރަންސީ އާއި ބްލޮކްޗެއިން އަކީ ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދަށް އާ ފުރުސަތުތަކެއް ހުޅުވައިދޭނެ ކަމެއްކަން ކަށަވަރެވެ. ނަމަވެސް، މިކަމުން ލިބޭނެ ކުރިއެރުމަށްވުރެ އޭގެ ނުރައްކާ ކުޑަކުރެވޭނީ ހަރުދަނާ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑެއްގެ ތެރެއިން މިކަން ރެގިއުލޭޓް ކުރެވިގެންނެވެ. ސަރުކާރުގެ ބޮޑެތި މަޝްރޫއުތަކާއެކު، އާންމުން ހޭލުންތެރިކުރުވުމާއި މާލީ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަކީ މި ދަތުރުގައި އެންމެ މުހިންމު އިސްކަމެއް ދޭންޖެހޭ ކަންތައްތަކެވެ.
