2025 ވަނަ އަހަރަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބޭރުގެ ވިޔަފާރިއަށް ބޮޑެތި އަދި އުންމީދީ ބަދަލުތަކެއް އައި އަހަރެކެވެ. މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމްއެމްއޭ) އާއި ބައިނަލްއަޤުވާމީ މާލީ އިދާރާތަކުގެ ރިޕޯޓުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ދުނިޔޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހަށް އައި ލޮޅުންތަކާ އެކުވެސް ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދު ވަނީ %6.3 ކުރިއަރާފައެވެ.
މި ކުރިއެރުމުގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ބަޔަކީ ރާއްޖޭގެ އެކްސްޕޯޓް ނުވަތަ ބޭރުކުރި މުދަލުގެ މިންވަރު 2024 ވަނަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު %53 އިތުރުވެ، ޖުމްލަ 142.95 މިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާފައިވާ ކަމެވެ. މި ބޮޑު ކުރިއެރުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ހިއްސާއެއް ވަނީ ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ސިނާއަތަށެވެ.
މަސްވެރިކަމުގެ ސިނާއަތުގެ އުފެއްދުންތެރިކަން 2025 ވަނަ އަހަރު ވަނީ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ރަނގަޅުވެފައެވެ. އެމްއެމްއޭގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ބޭރުކުރި މަހުގެ މިންވަރު ވަނީ %92 އިތުރުވެފައެވެ. މީގެ ތެރެއިންވެސް އެންމެ ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ލިބުނީ ގަނޑުކުރި ކަނޑުމަސް ބޭރުކުރި މިންވަރު %158 އިތުރުވުމުންނެވެ. ތައިލެންޑަކީ ރާއްޖޭގެ މަހުގެ އުފެއްދުންތައް އެންމެ ގިނައިން ގަންނަ އެއް ޤައުމުގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތްއިރު، އެޤައުމަށް އެކަނިވެސް ރާއްޖޭގެ އެކްސްޕޯޓުގެ %50 ހިއްސާކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ޔޫކޭ، ވިއެޓްނާމް، އިންޑިއާ އަދި މޮރިޝަސްއަކީ ރާއްޖޭގެ މުދާ އެންމެ ގިނައިން ބޭރުކުރާ މައިގަނޑު މާކެޓުތަކެވެ. އެކްސްޕޯޓް އިތުރުވުމަށް މެދުވެރިވި އަނެއް ސަބަބަކީ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތް ކުރިއެރުމާ ގުޅިގެން ޖެޓް ފިއުލް ފަދަ ތަކެތި ރީ-އެކްސްޕޯޓް ކުރި މިންވަރު އިތުރުވުމެވެ.
ވިޔަފާރީގެ ދާއިރާއިން ލިބުނު އަނެއް ބޮޑު ކުރިއެރުމަކީ ޗައިނާއާއެކު ވެފައިވާ މިނިވަން ވިޔަފާރީގެ އެއްބަސްވުން (އެފްޓީއޭ) 2025 ޖެނުއަރީ 1 އިން ފެށިގެން އަމަލީ ގޮތުން ހިނގަން ފެށުމެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދެ ޤައުމުގެ ދެމެދުގައި ބަދަލުކުރެވޭ މުދަލުގެ %95 އަށްވުރެ ގިނަ ބާވަތްތަކުން އެއްވެސް ޑިއުޓީއެއް ނުނަގާނެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ކަނޑުމަހުގެ އުފެއްދުންތައް ޗައިނާގެ ބާޒާރަށް ޑިއުޓީއާ ނުލައި ފޮނުވުމުގެ ފުރުޞަތު ހުޅުވި، ރާއްޖޭގެ އެކްސްޕޯޓް އިތުރަށް ވަރުގަދަވުމަށް މަގުފަހިވެގެންދިޔައެވެ.
އިމްޕޯޓް ނުވަތަ އެތެރެކުރި މުދަލުގެ ދާއިރާއަށް ބަލާއިރު، 2025 ވަނަ އަހަރު އެތެރެކުރި މުދަލުގެ ޖުމްލަ އަގު ހުރީ 3.6 ބިލިއަން ޑޮލަރުގައެވެ. ރާއްޖެއަށް އެންމެ ގިނައިން މުދާ އެތެރެކުރަނީ ޔޫއޭއީ، އިންޑިއާ، ޗައިނާ، ސިންގަޕޫރު އަދި މެލޭޝިއާއިންނެވެ. އެންމެ ގިނަ ޚަރަދެއް ހިނގާފައިވަނީ ކާބޯތަކެއްޗާއި، ތެލުގެ ބާވަތްތަކާއި، މެޝިނަރީ އަދި އިމާރާތްކުރުމަށް ބޭނުންވާ ތަކެތި އެތެރެކުރުމަށެވެ. ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ، ފަތުރުވެރިކަމުން ލިބުނު އާމްދަނީ %16 އިތުރުވުމާއި މަސް އެކްސްޕޯޓް ކުރިއެރުމުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ކަރަންޓް އެކައުންޓް ޑެފިސިޓް ވަނީ 2024 ވަނަ އަހަރުގެ %17.8 އިން %6.2 އަށް ބޮޑުތަނުން ކުޑަވެފައެވެ.
އިޤްތިޞާދީ މުސްތަގުބަލަށް ބަލާއިރު، ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި މެދުއިރުމަތީގެ ހަމަނުޖެހުންތަކަކީ ރާއްޖޭގެ އިމްޕޯޓަށް ކުރާ ޚަރަދު އިތުރުވެދާނެ ގޮންޖެހުންތަކެކެވެ. ނަމަވެސް، މަސްވެރިކަމުގެ އުފެއްދުންތަކަށް ބައިނަލްއަޤުވާމީ ބާޒާރުގައި އޮތް ތަރުހީބު އިތުރުވަމުން ދިއުމާއި، އައު ވިޔަފާރީގެ އެއްބަސްވުންތަކުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ވިޔަފާރި ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި އިތުރަށް ފުޅާވާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މި ދުވެލި ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި، އެކްސްޕޯޓް ކުރާ މުދާ އިތުރަށް ސިންދަފާތުކޮށް، އަމިއްލަ އުފެއްދުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމަކީ ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދީ ދެމެހެއްޓެނިވިކަމަށް އޮތް އެންމެ މުހިންމު މަގެވެ.
