ރާއްޖޭގެ ކަނޑުފަޅުތައް: އިގްތިސާދީ އިންގިލާބަކަށް ހުޅުވިފައިވާ ރަން ދޮރެއް!

ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ބިމުގެ ގޮތުން ކުޑަ ނަމަވެސް ކަނޑުގެ ސަރަހައްދާއި ގުދުރަތީ ރައުސްމާލުން އިންތިހާއަށް މުއްސަނދި ޤައުމެކެވެ. މިއަދު ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދު މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބިނާވެފައިވަނީ ފަތުރުވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމުގެ މައްޗަށެވެ. ނަމަވެސް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ވަށައިގެންވާ މޫދުވިނަ، ކަނޑޫފާ، މުރަކަފަރުތައް އަދި ކަނޑުފަޅުގެ ދިރުންތަކަކީ މިހާރަށްވުރެ އެތައް ގުނައެއް އިތުރަށް މަންފާ ހޯދިދާނެ އަގުހުރި ވަސީލަތްތަކެކެވެ. ދުނިޔޭގެ ތިމާވެށީގެ ބާޒާރުތައް ބަދަލުވަމުންދާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، ގުދުރަތީ ރައުސްމާލު މާލީ މަންފާއަކަށް ބަދަލުކުރުމަކީ ރާއްޖެ ފަދަ ޖަޒީރާ ޤައުމަކަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު އެއް ފުރުސަތެވެ.

ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތަކާއި އާމްދަނީ ހޯދިދާނެ ދާއިރާތައް

ރާއްޖޭގެ ތިމާވެށީގެ ނިޒާމަކީ ހަމައެކަނި ރީތި މަންޒަރެއް ނޫނެވެ. އެއީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ބާޒާރުގައި ބޮޑު އަގެއް ލިބެން އޮތް މާލީ ވަސީލަތެކެވެ.

• ބްލޫ ކާބަން އަދި ކާބަން ކްރެޑިޓް: ރާއްޖޭގެ ކަނޑޫފާތަކާއި މޫދުވިނައިގެ ދަނޑުތަކަކީ އެއްގަމުގެ ޖަންގަލިތަކަށްވުރެ 30 ގުނަ އަވަހަށް އަދި ގިނައިން ޖައްވުން ވިހަ ކާބަންޑައިއޮކްސައިޑް ދަމައިގަންނަ ތަންތަނެވެ. މިއިން ”ކާބަން ކްރެޑިޓް“ އުފައްދައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މާކެޓަށް ވިއްކިދާނެއެވެ.
• އެކުއަކަލްޗަރ އަދި މެރިކަލްޗަރ: މޫދުވިނަ، ހުއިފިލަނޑާ، އަދި އިތާމުތް އާލާކޮށް އެކްސްޕޯޓްކުރުމަކީ ބޮޑު މާކެޓެއް އޮތް ދާއިރާތަކެވެ.
• ކޮންޒަވޭޝަން ފައިނޭންސް: ހިމާޔަތްކޮށްފައިވާ ސަރަހައްދުތަކުން ނަގާ ފީ އާއި ’ބްލޫ ބޮންޑް‘ ފަދަ މާލީ އިންސްޓްރޫމަންޓްތަކުގެ އެހީގައި ފައިސާ ހޯދުން.

ކާބަން ކްރެޑިޓަކީ ކޮބާ؟

ދުނިޔެ ހޫނުވުމާއި މޫސުމަށް އަންނަ ނޭދެވޭ ބަދަލުތަކަކީ މިއަދު މުޅި އިންސާނިއްޔަތަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުމެވެ. ދުނިޔޭގެ ޖައްވަށް ދޫކުރެވޭ ވިހަ ގޭސްތައް، ހާއްސަކޮށް ކާބަން ޑައިއޮކްސައިޑް ފަދަ ގްރީންހައުސް ގޭސްތަކުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ ފިނިހޫނުމިން އަންނަނީ ކެނޑިނޭޅި މައްޗަށް ދަމުންނެވެ. މި ނުރައްކާތެރި ހާލަތުން އަރައިގަތުމަށްޓަކައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފެންވަރުގައި ތަފާތު ސިޔާސަތުތަކާއި އިގްތިސާދީ ނިޒާމުތައް ވަނީ ތައާރަފުކޮށްފައެވެ. މިގޮތުން ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އިތުރުން ވިޔަފާރީގެ އުސޫލުން ކާބަން ބޭރުކުރާ މިންވަރު ދަށްކުރުމަށް އެކުލަވާލެވުނު އެންމެ މުހިންމު އަދި ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ވަސީލަތަކީ ”ކާބަން ކްރެޑިޓް“ އެވެ.

ވަރަށް ސާދާ ޢިބާރާތުން ދަންނަވާނަމަ، ކާބަން ކްރެޑިޓަކީ ޖައްވަށް ބޭރުކުރެވޭ ކާބަން ޑައިއޮކްސައިޑް (ނުވަތަ އެއާ އެއްވަރުގެ އެހެން ގްރީންހައުސް ގޭހެއް) ގެ އެއް މެޓްރިކް ޓަނު މަދުކުރުމުން، ނުވަތަ ޖައްވުން އެ މިންވަރު ނައްތާލުމުން ދެވޭ ހުއްދައެއް ނުވަތަ ސެޓްފިކެޓެކެވެ. މިއީ މާލީ ބާޒާރުގައި ގަނެވިއްކޭ ”ވަރޗުއަލް ކަރަންސީ“ އެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ.

އެއް ކާބަން ކްރެޑިޓް = އެއް މެޓްރިކް ޓަނު ކާބަން ޑައިއޮކްސައިޑް (CO2) ޖައްވަށް ބޭރުކުރުމުގެ ހުއްދަ ނުވަތަ ޖައްވުން މަދުކުރެވުނު މިންވަރު.

މި ނިޒާމުގެ މައިގަނޑު މަގްސަދަކީ ކުންފުނިތަކާއި ޤައުމުތަކުން ތިމާވެއްޓަށް ވިހަ ގޭސް ބޭރުކުރާ މިންވަރު މަދުކުރުމަށް މާލީ ގޮތުން ހިތްވަރު ދިނުމާއި، ތިމާވެއްޓާ ރައްޓެހި މަޝްރޫއުތަކަށް އިންވެސްޓްމަންޓް ހޯދައިދިނުމެވެ.

ފައިސާ ލިބޭނެ ގޮތާއި އޭގެ އޮނިގަނޑު

މި ނިޒާމުގައި ފައިސާ ދައުރުވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، ޖައްވަށް ކާބަން ބޭރުކުރާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ބޮޑެތި ކުންފުނިތަކުން (މިސާލަކަށް އެއާލައިންތަކާއި ޓެކް ކުންފުނިތައް) އެމީހުންގެ ކާބަން ފުޓްޕްރިންޓް ދަށްކުރުމަށްޓަކައި ކާބަން ކްރެޑިޓް ގަންނާނެއެވެ. އެ ފައިސާ ސަރުކާރަށާއި، ރަށު ކައުންސިލްތަކަށާއި، ސީދާ ޕްރޮޖެކްޓް ހިންގާ ފަރާތްތަކަށް ލިބިގެންދާނެއެވެ. ހަމައެއާއެކު ޔޫރަޕާއި އޭޝިއާގެ ޤައުމުތަކުގައި ކާނާއަށާއި ކޮސްމެޓިކްސްއަށް މޫދުވިނައަށް އޮންނަ ޑިމާންޑް ބޮޑުވުމުން، އެ އެއްޗެހި އެކްސްޕޯޓްކޮށްގެން ދިވެހި ވިޔަފާރިވެރިންނަށާއި ދަނޑުވެރިންނަށް ސީދާ ޑޮލަރުން އާމްދަނީ ލިބޭނެއެވެ.

އަދަދުތަކާއި ހަގީގީ ޤާބިލިއްޔަތުކަން

އަދަދުތަކަށް ބަލާއިރު، ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ޓަނެއްގެ ބްލޫ ކާބަން ކްރެޑިޓްގެ އަގު އުޅެނީ 15 އާއި 35 އެމެރިކާ ޑޮލަރާ ދެމެދުގައެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ރާއްޖޭގެ މުޅި ކަނޑޫފާތަކާއި މޫދުވިނައިން އަހަރަކު އެތައް މިލިއަން ޑޮލަރެއްގެ ކާބަން ކްރެޑިޓް ވިއްކުމުގެ ގާބިލުކަން އެބައޮތެވެ. ނަމަވެސް، ވިސްނަންޖެހޭ ކަމަކީ މިއީ ވަގުތުން ލިބޭ ފައިސާއެއް ނޫނެވެ. މިއީ ސައިންޓިފިކް ހެކިތަކާއި ސައްހަ މިންގަނޑުތަކެއްގެ މަތިން ސާބިތުކޮށްދީގެން މެނުވީ ވިއްކޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ރާއްޖޭގައި މިހާރު ލ. އަތޮޅުގައި ކުރިއަށްދާ ”ލ. ފޮނަދޫ މެންގްރޯވް ރިސްޓޮރޭޝަން“ ފަދަ ޕައިލެޓް ޕްރޮޖެކްޓްތަކަކީ މި މަގަށް އެޅޭ މުހިންމު ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ.

ފައިދާ ލިބޭނީ ކޮން ބަޔަކަށް

މިފަދަ އިގްތިސާދީ މޮޑެލްއަކުން އެންމެ ބޮޑު ފައިދާއެއް ކުރާނީ ރަށްރަށުގެ ކައުންސިލްތަކަށާއި އާންމު ރައްޔިތުންނަށެވެ. ކައުންސިލްތަކަށް ލިބޭ ކާބަން ރެވެނިއުގެ ސަބަބުން މާލީ މިނިވަންކަން ލިބި، ރަށުގެ ތަރައްޤީއަށް އަމިއްލަ ފައިސާ ހަރަދުކުރެވޭނެއެވެ. މަސްވެރިންނާއި އަންހެނުންނަށް މެރިކަލްޗަރގެ ތެރެއިން ވަޒީފާގެ އައު ފުރުސަތުތައް ހުޅުވި، ސަރުކާރުގެ ޓެކްސް އާމްދަނީ އިތުރުވެ، ދައުލަތުގެ ރިޒާވް ވަރުގަދަވާނެއެވެ.

ބޭނުންވާ ޝަރުތުތަކާއި ހުރި ގޮންޖެހުންތައްމިކަން ކާމިޔާބު ކުރުމަށްޓަކައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން ގަބޫލުކުރާ ސެޓިފިކޭޝަންތައް (މިސާލަކަށް: ވީރާ ނުވަތަ ގޯލްޑް ސްޓޭންޑާޑް) ހޯދަންޖެހެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ސައިންޓިފިކް ޑޭޓާ އެއްކުރުމާއި، މޮނިޓަރިންގ އަދި ވެރިފިކޭޝަން ހެދުމަކީ ބޮޑު ހަރަދެއް ހިނގާ ކަމެކެވެ.

ހުރި ގޮންޖެހުންތަކުގެ ތެރޭގައި:

• ކަނޑުފަޅުތަކުގެ މިލްކުވެރިކަމާ ގުޅޭ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑު ސާފުނުވުން.
• ބޭނުންވާ ފަންނީ ގާބިލުކަމާއި ޑޭޓާގެ މަދުކަން.
• ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކާބަން މާކެޓްގެ އަގުތަކަށް އަންނަ ލޮޅުންތައް.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ނާޒުކު ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތަކުން މިހާރަށްވުރެ އެތައް ގުނައެއް ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ހޯދުމަކީ ހަގީގަތަކަށް ހެދިދާނެ ކަމެކެވެ. އެކަން ހާސިލުވާނީ ތިމާވެށީގެ ނިޒާމުތައް ނައްތާލައިގެން ނުވަތަ ވަގުތީ މަންފާއަކަށްޓަކައި އެ ވަސީލަތްތައް ނުއަގުގައި ވިއްކާލައިގެންނެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެ ވަސީލަތްތަކުގެ އަގުވަޒަންކޮށް، ދުރު މުސްތަގްބަލަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ހިމާޔަތްކުރެވިގެންނެވެ. އެގޮތުން، ރާއްޖޭގެ ފަރުތަކާއި، ކަނޑުއަޑީގެ ދިރުންތަކާއި، ކުޅި އަދި ޗަސްބިންތަކަކީ ހަމައެކަނި ފަތުރުވެރިންނަށް ދައްކާލާ މަންޒަރަކަށް ނުހަދައި، ’ބްލޫ އިކޮނޮމީ‘ އަދި ’ގްރީން އިކޮނޮމީ’ގެ އުސޫލުތަކުގެ ތެރެއިން މާލީ މަންފާ ހޯދޭނެ ވަސީލަތްތަކަކަށް ހަދަންޖެހެއެވެ.

މިކަން ކާމިޔާބުކުރުމަށްޓަކައި ދައުލަތުގެ ހަރުދަނާ ސިޔާސަތުތަކާއި ޒަމާނީ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑުތައް އެކުލަވާލަންޖެހެއެވެ. ހާއްސަކޮށް ’ކާބަން ކްރެޑިޓް‘ ފަދަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މާލީ ވަސީލަތްތަކުގެ މާކެޓަށް ވާސިލުވެވޭނެ މަގުތައް ކޮށައި، ދެމެހެއްޓެނިވި ވިޔަފާރިތަކަށް ޖާގަދޭންޖެހެއެވެ. މީގެއިތުރުން، ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީ އާއި ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކުގެ އަލީގައި ތިމާވެށީގެ އަގު ވަޒަންކޮށް، އޭގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އިގްތިސާދީ ނަފާ އިތުރުކުރެވޭނެ އީޖާދީ ގޮތްތައް ހޯދުމަކީ ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ގުދުރަތީ މުއްސަނދިކަމަކީ އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކުގެ ވެސް ހައްގަކަށްވާއިރު، އެ ރީތިކަމާއި ދިރުންތަކަކީ ގައުމުގެ އިގްތިސާދުގެ މައި ބިންގާ ކަމުގައި ހަދައި، ތިމާވެއްޓާއި އިގްތިސާދު އެކުއެކީގައި ކުރިއަރައިދާނެ ފަދަ ދެމެހެއްޓެނިވި ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުމުގެ ވަގުތު މިވަނީ ޖެހިފައެވެ.