ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދައުލަތުގެ ހިންގުމުގެ ނިޒާމަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ ކޮރަޕްޝަނާއި ޚިޔާނާތުގެ ވަބާއެވެ. ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން އެތައް ބިލިއަން ރުފިޔާއެއް ގެއްލި، ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުތަކަށް އަރައިގަންނަމުންދާއިރު، މިކަން ހައްލުކުރުމަށް އެކަށޭނަ ފިޔަވަޅެއް ނޭޅި ދިގުލައިގެން ދިޔުމަކީ މުޅި ދައުލަތުގެ އިތުބާރު ގެއްލޭ ކަމެކެވެ.
ރާއްޖޭގައި މިފަދަ ބޮޑެތި މައްސަލަތައް ހައްލުނުވެ، ގެއްލިގެންދާ ފައިސާ އަނބުރާ ހޯދިފައި ނުވަނީ ހަރުދަނާ ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތައް ނެތިގެންނެއް ނޫނެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ނިޒާމު ތަންފީޒުކުރުމުގައި އޮންނަންޖެހޭ ސިޔާސީ އަދި އިދާރީ އިޚްލާޞްތެރިކަން މުޅިން ނެތިދިޔުމެވެ. އެހެންކަމުން، މި ވަބާއިން ސަލާމަތްވެވޭނީ ހަމައެކަނި ކަރުދާހުގައި ލިޔެވިފައިވާ ގަވާއިދުތަކަކުން ނޫން ކަމާއި، މުޅި ނިޒާމަށް ބޮޑު އިންގިލާބީ ބަދަލެއް ގެނެސްގެންކަން ވަރަށް ސާފެވެ.
ކޮރަޕްޝަން ހުއްޓުވުމަށް ޚާއްޞަކޮށްގެން އުފައްދާފައިވާ އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން (އޭސީސީ) ފަދަ މުއައްސަސާތައް ހިންގުމަށްޓަކައި ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން އަހަރަކު އެތައް މިލިއަން ރުފިޔާއެއް ހޭދަކުރެއެވެ. އެގޮތުން އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 58 މިލިއަން ރުފިޔާ ޚަރަދުކުރަމުން ގޮސް، މިހާތަނަށް 1 ބިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ ރުފިޔާ މި މަސައްކަތަށް ހޭދަކުރެވިފައިވާއިރު، ނުކުތް ނަތީޖާއެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ. މިހައި ބޮޑު ޚަރަދެއް ކުރެވުނުއިރުވެސް، ދައުލަތުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި އެއްވެސް ވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށް ސާބިތުވެ، ގެއްލުނު ފައިސާއިން އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއް އަނބުރާ ހޯދިފައެއް ނުވެއެވެ. މިއީ ސީރިއަސްކޮށް ވިސްނާލަންޖެހޭ ކަމެކެވެ؛ ދައުލަތުގެ ބޮޑެތި ޚިޔާނާތްތައް ދުވާލުގެ އަލިކަން ފަދައިން ފެންނަން ހުރިއިރު، އެއްވެސް އިސް ފަރާތަކަށް އަދަބު ނުލިބުމަކީ ރާއްޖޭގައި ކޮރަޕްޝަން ނެތީތޯ ނުވަތަ މިކަން ހުއްޓުވަން އޮތް މުއައްސަސާތައް މުޅިން ފެއިލްވެފައިވަނީތޯ ސުވާލު އުފެދޭ ކަމެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޢަދުލު އިންޞާފުގެ ނިޒާމާއި ތަޙުޤީޤީ އިދާރާތަކުން ކަންކަން ހިނގަމުންދާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، ޤާނޫނު ތަންފީޒުކުރުމުގައި ބޮޑެތި ފަރަގުތަކެއް ފެނެއެވެ. ދައުލަތުގެ ކުދި މުވައްޒަފުން ކުރާ ކުދި ކަންކަމުގައި ވަގުތުން ފިޔަވަޅު އަޅައި، ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށް އަދަބު ދެމުންދާއިރު، އިސް ފަންތީގެ ސިޔާސީ ވެރިންނާއި ނުފޫޒުގަދަ ވިޔަފާރިވެރިން ހިންގާ ބިޔަ ޚިޔާނާތްތަކަށް އޮންނަނީ މަޑުޖެހުމެކެވެ.
ސިޔާސީ ލީޑަރުން ބަދަލުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، ކުރީގެ މައްސަލަތައް ”ރިވިއު“ ކުރުމުގެ ނަމުގައި ފަސްއަޅައި ފޮރުވައި، އިސް ފަރާތްތައް ސަލާމަތްވާ މަންޒަރަކީ ޢާންމު ކަމެކެވެ. ވެރިކަން ބަދަލުވުމާއެކު ހުކުމްތައް ބަދަލުވެ، ދަޢުވާތައް އަނބުރާ ގެންދެވޭ އުސޫލަކީ ޤާނޫނުގެ ވެރިކަމަށް ރައްޔިތުން ކުރާ އިތުބާރު މުޅިން ފުނޑުފުނޑުކޮށްލާ ކަމެކެވެ. ކޮރަޕްޝަން ބެލުމަކީ ސިޔާސީ ބަދަލުހިފުމުގެ ހަތިޔާރަކަށް ވެފައި އޮތުމަކީ ނިޒާމު އިސްލާޙުނުވާ އެންމެ ބޮޑު ސަބަބެވެ.
ފެންނަމުންދާ މަންޒަރަކީ ކޮރަޕްޝަނާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުމުގެ ނަމުގައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ އެކި މުޢާހަދާތަކާއި ކޮންވެންޝަންތަކުގައި ރާއްޖެއިން ބައިވެރިވާ މަންޒަރެވެ. އަދި ބޭރުގެ ޤައުމުތަކުގައި ބާއްވާ ކޮންފަރެންސްތަކާއި މަސައްކަތު ބައްދަލުވުންތަކަށް ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން ބޮޑެތި ޚަރަދުތައް ކޮށްގެން ދަތުރުތައް ކުރެއެވެ. ނަމަވެސް އެތެރޭގެ ނިޒާމު ހިންގުމުގައި އިޚްލާޞްތެރިކަމެއް ނެތްހާ ހިނދަކު، މިފަދަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ބައިވެރިވުންތަކަކީ ހަމައެކަނި ދެއްކުންތެރިކަމެކެވެ. އެއީ ދައުލަތުގެ ފައިސާއިން ބޭކާރު ގޮތުގައި ކުރެވޭ ދަތުރުތަކަކަށް ވުން ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް މަންފާއެއް ރައްޔިތުންނަކަށް ނުކުރެއެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ މިންގަނޑުތަކަށް އަމަލުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ސޮއިކޮށްލާ ލިޔުމަކުން ނުވަތަ ޕޯޑިއަމްތަކުގައި ދައްކާ ވާހަކައަކުން ވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ އަމަލީ ގޮތުން ނަތީޖާ ދައްކަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
ބައެއް ފަރާތްތަކުން ދެކޭ ގޮތުގައި ކޮރަޕްޝަން ނައްތާލުމަށް ބޭނުންވަނީ އަދަބުތައް އިތުރަށް ހަރުކަށިކޮށް އައު ޤާނޫނުތަކެއް އެކުލަވައިލުމެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޙަޤީޤަތަކީ، މިހާރުވެސް ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތާއި އެހެނިހެން ޤާނޫނުތަކުގައި ފުދޭވަރަކަށް ވަރުގަދަ މާއްދާތައް އެބަހުއްޓެވެ. މައްސަލައަކީ ޤާނޫނު ނެތުމެއް ނޫނެވެ؛ ޤާނޫނު ތަންފީޒުކުރާ މުއައްސަސާތައް ސިޔާސީ ނުފޫޒުން މިންޖުނުވުމެވެ. އެހެންކަމުން މިއަދު ބޭނުންވަނީ ނިޒާމީ ފުރިހަމަ ބަދަލެކެވެ. މުއައްސަސާތަކަށް މީހުން ޢައްޔަންކުރުމުގެ އުސޫލުތައް ސިޔާސީ މަސްލަހަތުން އެއްކިބާކޮށް، މިނިވަންކަމާއެކު ތަޙުޤީޤުކޮށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ބާރު ދޭންޖެހެއެވެ. އަދި ދައުލަތުން ގެއްލޭ ފައިސާ އަނބުރާ ހޯދުމަށް ޚާއްޞަ އެސެޓް ރިކަވަރީ ނިޒާމެއް ހަރުދަނާކޮށް ގާއިމުކޮށް، ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި އެއްވެސް މީހެއްގެ މަޤާމަކަށް ނުވަތަ ސިޔާސީ ކުލައަކަށް ބެލުމެއްނެތި ހަމަހަމަކަން ޤާއިމުކުރަންޖެހެއެވެ.
ގަބޫލު ކުރަން ޖެހޭ ހަގީގަތަކީ ދިވެހި ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ކުރިމަގު ބިނާވެފައިވަނީ ދައުލަތުގެ ވަސީލަތްތައް އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު ބެލެހެއްޓުމުގެ މައްޗަށް ކަމެވެ. ކޮރަޕްޝަންގެ ވަބާއިން ސަލާމަތްވެވޭނީ އިދާރާތަކުގެ އިސްވެރިންގެ ފަރާތުން ފެންނަ ޙަޤީޤީ އިޚްލާޞްތެރިކަމާއި، ސިޔާސީ ނުފޫޒުން އެއްކިބާވެފައިވާ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރެވިގެންނެވެ. ރައްޔިތުންގެ ފައިސާ ރައްކާތެރިކޮށް، ޚިޔާނާތްތެރިން ޤާނޫނުގެ ކުރިމައްޗަށް ގެނައުމަކީ އެއްވެސް ޝަރުތަކާ ނުލައި ދައުލަތުން ކަށަވަރުކޮށްދޭންޖެހޭ އަސާސީ ވާޖިބެކެވެ.
