މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ދިވެހިން މި ބަލައިގަންނަ ފުރިހަމަ މިނިވަންކަން ހޯދުމަށް ގިނަ ޒަމާނެއް ވަންދެން ވަރަށް ގިނަ ހިކުމަތްތެރި، ދުރު ރާސްތާގެ ވިސްނުންތަކެއް ގެންގުޅުއްވައި، ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގެ ތެރެއަށް ނަޒަރު ހިންގާލާއިރު، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤައުމު ބޭރުގެ ބާރެއްގެ އަޅުވެތިކަމުގެ ދަށަށް ދިޔަ ކޮންމެ ފަހަރަކީ ދިވެހިންގެ ތެރެއިން ބަޔަކު ޤައުމަށް ޚިޔާނާތްތެރިވުމުގެ ސަބަބުން އަޅުވެތިކަމަށް ދިޔަ ފަހަރެކެވެ. ނަމަވެސް، 1887 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިންގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށަށް ދާންޖެހުނީ ޚިޔާނާތްތެރިވުމުގެ ސަބަބަކުން ނޫނެވެ. ދިވެހިންގެ މެދުގައި އޮތް ދެކޮޅުވެރިކަމާއި، ދާޚިލީ ހަމަނުޖެހުމެއްގެ ސަބަބުން ދިވެހިންގެ އަމިއްލަ ކަންކަން ދިވެހިންނަށް ކޮންޓްރޯލް ނުކުރެވޭ ހިސާބަށް ދިއުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުންނެވެ.
އަށާރަސަތޭކައިގެ މެދުތެރެއާއި ފަހުކޮޅު އިނގިރޭސީންގެ ”އީސްޓް އިންޑިއަން ކޮމްޕެނީ“ އިން އިންޑިއާގައި މަރުކަޒުތައް ގާއިމުކޮށް، ސަރަހައްދުގައި އެމީހުންގެ ނުފޫޒު ވަރުގަދަ ކުރަމުން ދިޔަ ދުވަސްވަރެކެވެ. 1796 ވަނަ އަހަރު ބްރިޓިޝުން ސިލޯނުން ޑަޗުން ބޭރުކުރުމަށް ފަހު، ދިވެހިރާއްޖެ ބްރިޓިޝް ޙިމާޔަތުގެ ދަށުގައިވާ ސަރަޙައްދެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅިއެވެ. މި ދުވަސްވަރަކީ ރާއްޖޭގެ ދާޚިލީ މައިދާނުގައިވެސް ހަމަނުޖެހުންތަކެއް ހިނގަމުން ދިޔަ ދުވަސްވަރެކެވެ. ތާރީޚީ ޢިލްމުވެރިޔާ އަޙްމަދު ޝާކިރު (ކަށިމާ ޝާކިރު) ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި 1800 ގެ ފަހުކޮޅު ރާއްޖޭގައި އޮތް އެންމެ ނުފޫޒުގަދަ ދެ ޢާއިލާކަމަށްވާ ކަކާގޭ ޢާއިލާއާއި އަތިރީގޭ ޢާއިލާގެ ކޯޅުމަކީ މިނިވަންކަން ގެއްލޭން މެދުވެރިވި ސަބަބެކެވެ. މި ދެ ޢާއިލާގެ ދެމެދުގައި ކޯޅުންތަކެއް ހިނގަން މެދުވެރިވި ސަބަބަކީ ވެރިކަން ކުރަމުންދިޔަ ރަސްކަލުންނާ ގާތްގުޅުމެއް ބާއްވާ، ރާއްޖޭގެ ބޮޑުވަޒީރުކަން ހޯދަން އޮތް ވާދަވެރިކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ. މި ވާދަވެރިކަމުގެ ތެރެއިން ދެ ޢާއިލާގެ ދެމެދުގައި އޮތް ކޯޅުންތައް ބޮޑުވެ، އޭރު މާލޭގައިހުރި ގެތަކާއި ވިޔަފާރިވެރިންގެ ފިހާރަތަކުގައި އަލިފާން ރޯވި ”ބޮޑުހުޅު“ ގެ ހާދިސާއެއް ހިނގިއެވެ.
ބޮޑުހުޅުގެ ހާދިސާ ހިނގާދިޔަ ދުވަސްވަރު، އިންޑިޔާއަށް ނިސްބަތްވާ ވޯރާ ވިޔަފާރިވެރިންގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވާ ބަޔަކު މާލޭގައި ވިޔަފާރިކުރަމުން ދިޔައެވެ. މިމީހުންގެ ވިޔަފާރިތަކުގައިވެސް ރޯވިއެވެ. އެ ދުވަސްވަރަކީ އިނގިރޭސީން ދުނިޔެ އަތްގަދަކޮށްފައިވާ ދުވަސްވަރެއްކަމުން އިންޑިޔާ އޮތީ އެމީހުންގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށުގައެވެ. ވީމާ ވޯރާ ވިޔަފާރިވެރިންނަށްވެސް ހިމާޔަތް ދެމުންގެންދިޔައީ އިނގިރޭސީންނެވެ. އަތިރީގެ އާއިލާއަށް ސިލޯނުގައި ތިބި ބްރިޓިޝް އިސްވެރިންގެ ތާއީދު ލިބުމާ އެކުގައެވެ.
މި ހަމަނުޖެހުންތަކަށްފަހު، ޑިސެމްބަރު 16، 1887 ގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްގެފާނު އައްސުލްތާން މުޙައްމަދު މުއީނުއްދީން (ދެ ވަނަ) އާއި ސިލޯނުގައި ހުންނެވި އިނގިރޭސި ގަވަރުނަރު އާތާ ހެމިލްޓަން ގޯޑުން ސޮއިކުރެއްވި ”ސިޓީ“ އަކުން ދިވެހިރާއްޖެ އިނގިރޭސިންގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށަށް ދިޔައެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ބޭރުގެ ސިޔާސަތުގެ ކަންކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިނިވަންކަން ގެއްލުނު ނަމަވެސް، އެތެރޭގެ ކަންކަން ހިންގުމުގެ މިނިވަންކަން ދެމެހެއްޓުނެވެ. އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ވަޢުދުވީ ސިފައިންގެ ޙިމާޔަތް ދިނުމަށާއި، އިސްލާމީ އާދަކާދައިގެ މަތިން ހިނގަމުންދާ އެތެރޭގެ ހިންގުމުގެ ކަންކަމަށް ނުފޫޒު ނުފޯރުވުމަށެވެ. މިއާ ބަދަލުގައި އަހަރީ ޓެކުހެއް ދެއްކުމަށް ދިވެހިރާއްޖެއިން އެއްބަސްވިއެވެ. މިގޮތުން 1887 ވަނަ އަހަރުން 1965 ވަނަ އަހަރަށް، 77 އަހަރު ރާއްޖެ އިނގިރޭސިންގެ ހިމާޔަތް ލިބިފައިވާ ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތެވެ.
މި 77 އަހަރުގެ ތެރޭގައި ޤާނޫނީ ރަސްކަމެއް ތަޢާރަފުކުރުމަށް އިނގިރޭސިން ހިތްވަރުދިނެވެ. އެހެންކަމުން، 1932 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ޤާނޫނުއަސާސީ އިޢުލާނުކުރެވުނެވެ. އިނގިރޭސިންނަށް ރާއްޖޭން ދެމުން ދިޔަ ޖިޒީ ނިމުމަކަށް އައީ 60 އަހަރު ފަހުން، އޭޕްރީލް 24، 1948 ގައި ރާއްޖޭގެ ފަރާތުން މުޙައްމަދު އަމީނާއި އިބްރާހީމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އަދި އިނގިރޭސިންގެ ފަރާތުން ސިލޯނަށް ފޮނުވި ފުރަތަމަ ހައި ކޮމިޝަނަރު ވޯލްޓާ ހެންކިންސަން މި ސިޓީއަށް އެއްބަސްވުމެއްގެ ސިފަ ގެންނަވައި ސޮއިކުރެއްވުމުންނެވެ.
ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމަ (1939-1945) އާ ދިމާކޮށް 1941 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިންގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒެއް އައްޑޫ ގަމުގައި ގާއިމު ކުރެވިގެން ދިޔައެވެ. އޭރު އިނގިރޭސިން ގަމުގައި ތިބީ ރާއްޖެ ހިމާޔަތްކުރަން ކަމަށް ބުނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކ. ދޫނިދޫ އަދި ހއ. ކެލާގައިވެސް އިނގިރޭސިންގެ ސިފައިން ހަރަކާތްތެރިވަމުންދިޔައެވެ. 1950 ގެ އަހަރުތަކުން ފެށިގެން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ތާރީޚަށް ބޮޑަށް އަސަރުކުރީ ރަށްތަކުގައި ހުރި ބްރިޓިޝް ސިފައިންގެ ވުޖޫދެވެ. 1955 ގައި އިނގިރޭސި ވައިގެ ސިފައިންގެ ބަޔަކު އައްޑުއަށް ދިޔައެވެ. މިއީ އައްޑޫގައި އިނގިރޭސިންގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒެއް އަޅަން ފެށުމުގެ ތައްޔާރީތަކަށް ފޮނުވި ބައެއްކަން ފަހުން އެނގުނެވެ. ބޮޑުވަޒީރު ޢަލީ ދީދީ 1957 ވަނަ އަހަރުގެ ޖަނަވަރީ މަހު ބްރިޓިޝް ރޯޔަލް އެއަރ ފޯސް (އާރްއޭއެފް) ގެ ފުރަތަމަ ގްރޫޕާއެކު އައްޑޫ އަތޮޅަށް ދަތުރުކުރެއްވިއެވެ. ގަމުގައި ބްރިޓިޝް ސަރުކާރުން އެންމެ ފުރަތަމަ ނިންމި ނިންމުންތަކުގެ ތެރޭގައި އެރަށުގެ އާބާދީ އަތޮޅުގެ އެހެން ރަށްރަށަށް ބަދަލުކޮށް، އާރް.އޭ.އެފްގެ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ އެޅުމަށްޓަކައި ގޭގެ ތަޅާލުން ހިމެނެއެވެ.
ބޮޑު ހަނގުރާމަ ނިމި ދެވަނަ ފަހަރަށް އިނގިރޭސީން އައްޑޫ އަތޮޅަށް އައި ހިސާބުން މައްސަލަ ގޯސްވިއެވެ. މިފަހަރު އިނގިރޭސީން އައްޑޫ އަތޮޅަށް އަންނަން ޖެހުނީ އޭރު ރާއްޖޭގެ ބޮޑުވަޒީރުކަމުގައި ހުންނެވި އިބްރާހިމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު، އައްޑޫ އަތޮޅުގެ ބިމެއް 100 އަހަރަށް އިނގިރޭސީންނަށް ކުއްޔަށް ދޭން ނިންމުމުންނެވެ. އައްޑޫ 100 އަހަރަށް ކުއްޔަށް ދޭން އޭރުގެ ބޮޑުވަޒީރު އިބްރާހިމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު، އިނގިރޭސި ހައި ކޮމިޝަނަރު ސިސިލް ސާޔާއާ އެކު ”އިނިޝިއަލް“ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރެއްވީ އައްޑުއަށް އިނގިރޭސި ސިފައިން ފޭބި ފަހުންނެވެ. އައްޑޫގައި އިނގިރޭސިންގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒެއް ހިންގަން އެތަން 100 އަހަރަށް ކުއްޔަށް ދޭން އޭރުގެ ބޮޑުވަޒީރު އިބްރާހިމް ފާމުލަދޭރި ކިލެގެފާނު އެއްބަސްވެ ވަޑައިގެން އިނގިރޭސި ސަރުކާރާ އެކު ސޮއިކުރެއްވުމަކީ އިނގިރޭސިންގެ ”ހިމާޔަތް“ ބޭނުން ނުވެ މިނިވަންކަން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ސަބަބެވެ.
މި އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރި އިނީޝިއަލް އެއްބަސްވުން އޭރުގެ ކެބިނެޓުން ފާސް ނުވެ، ބޮޑުވަޒީރަށް ފިއްތުން އިތުރުވާން ފެށިއެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވީ މަގާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވަން ޖެހިވަޑައިގަތުމެވެ. އޭރުގެ އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓަރު އިބްރާހިމް ޝިހާބު ސިލޯނަށް ވައިގެން ނޫސްވެރިންނާ ބައްދަލުކުރައްވައި ރާއްޖޭގައި އިނގިރޭސި ވިލާތުގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒެއް އެޅުމާ ދިވެހިން ދެކޮޅުކަން ހާމަކުރެއްވިއެވެ. ޝިހާބު ދެއްވި ބަޔާނުގެ ވާހަކަ ނިއު ޔޯކް ޓައިމްސް އިން އޭޕްރީލް 6، 1964 ގައި ޝިހާބު ދެއްވި ބަޔާނުގެ ވާހަކަ ނިއު ޔޯކް ޓައިމްސް އިން އޭޕްރީލް 6، 1964 ގައި ރިޕޯޓްކޮށްފައި އެބަ އޮތެވެ.
މި ދުވަސްވަރު ފަހުން ރާއްޖޭގެ ރައީސްކަން ކުރެއްވި، އިބްރާހިމް ނާސިރަށް ދާޚިލީ ވަޒީރުކަން ލިބިވަޑައިގަތެވެ. ސަރުކާރުގައި ތިއްބެވި، އިނގިރޭސިންނާ ދެކޮޅު ފިކުރުގެ ކެރޭ ބޭފުޅުންނަށް ނާސިރުގެ މި މަގާމާ އެކު ބާރު ލިބުނެވެ. އަދި އިނގިރޭސިންގެ ކިބައިން މިންޖުވެ މިނިވަންކަމަށް ކުރާ މަސައްކަތް ވަރުގަދަކުރެއްވިއެވެ. ޑިސެމްބަރު 12، 1957 ގައި އުމުރުން އެންމެ 31 އަހަރުގައި ނާސިރަށް ބޮޑުވަޒީރުކަން ލިބިވަޑައިގަތެވެ. މިއީ އިނގިރޭސިންނަށް ކުރިމަތިވި ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކަށްވިއެވެ.
ނާސިރުގެ ބޮޑުވަޒީރުކަމުގައި، އިނގިރޭސިންނަށް އައްޑޫ ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅައި، އެ އެއްބަސްވުން ގަބޫލު ނުކުރުމަށް، އިނގިރޭސި ހައި ކޮމިޝަނަރު އެލެގްޒެންޑަ މޯލީ ވެސް އަޑުއައްސަވަން އިންނެވި މަޖިލީހެއްގައި ފާސްކުރުމުން އިނގިރޭސިންނަށް ގޮތް ހުސްވާ ހިސާބަށް ދިޔައެވެ. އެއީ މާޗު 2، 1958 ގައެވެ. ނާސިރު 1957 ވަނަ އަހަރު އެދިވަޑައިގަތީ އެއްބަސްވުން މުރާޖަޢާކޮށް، ކުއްޔަށް ދޫކުރެވިފައިވާ މުއްދަތު ކުރުކޮށް، އަހަރީ ފައިސާގެ އަދަދު އިތުރުކުރުމަށެވެ.
ޖެހިގެން އައި އަހަރު، 1959 ވަނަ އަހަރު ނާސިރަށް ގޮންޖެހުމެއް ކުރިމަތިވިއެވެ. އެއީ ދެކުނުގެ އަތޮޅުތަކުގައި އުފެދުނު ވަކިވެގަތުމުގެ ޙަރަކާތަކުންނެވެ. އައްޑު އަތޮޅު ހިތަދޫ އަބްދުﷲ އަފީފް އިސްވެ ހުންނަވައި، ”ޔުނައިޓެޑް ސުވެޑީބު އައިލެންޑްސް“ ގެ ނަމުގައި ވަކިވެގަތުމުގެ ހަރަކާތެއް ފެށިއެވެ. މި ޙަރަކާތުގެ ބައިވެރިންނަށް ގަމުގައި ބްރިޓިޝުން ތިބުމުގެ ސަބަބުން އިޤްތިޞާދީ ފައިދާތަކެއް ލިބެމުންދިޔައެވެ. މި ގްރޫޕުން ދިވެހި ސަރުކާރާ ގުޅުން ކަނޑާލައި، މިނިވަން ދައުލަތެއް އުފެއްދިއެވެ. މީގެ ރައީސަކީ ޢަބްދުﷲ އަފީފެވެ. މި ކުރު މުއްދަތުގެ ދައުލަތުގައި (1959-1963) ޖުމްލަ 20,000 މީހުން ދިރިއުޅުނެވެ. މިއީ ހުވަދޫ، އައްޑޫ އަދި ފުވައްމުލަކުގައި ދިރިއުޅުނު މީހުންނެވެ. އަފީފު 1959 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި 25 ވަނަ ދުވަހު ލަންޑަނުގެ ދަ ޓައިމްސް ނޫހުގައި އާންމުކޮށް ބްރިޓިޝުންގެ އެހީތެރިކަމާއި ބަލައިގަތުމަށް އެދިވަޑައިގަތެވެ. ނަމަވެސް، ބްރިޓިޝުން ފުރަތަމަ ދެއްވި ފަނޑު އެހީތެރިކަން 1961 ގައި އަނބުރާ ގެންސޮއދެވިއެވެ. އެއީ ބްރިޓިޝުން އަފީފް ނުލައި ދިވެހިރާއްޖެއާއެކު މުޢާހަދާއެއްގައި ސޮއިކުރުމުންނެވެ. މި މުޢާހަދާއަށްފަހު، ސުވާދީވްއަށް އިޤްތިޞާދީ ހުއްޓުވުމެއް ކުރިމަތިވިއެވެ. އަދި 1962 ގައި ނާޞިރު މާލެއިން ބަޑިޖަހާ އުޅަނދުތަކެއް ފޮނުއްވިއެވެ. މި އުޅަނދުތަކުގައި ސަރުކާރުގެ ފުލުހުން ތިއްބެވެ. މިއީ އޭނާގެ ވެރިކަމާ ދެކޮޅު ފަރާތްތައް ނައްތާލުމަށެވެ. އޭގެ އަހަރެއްފަހުން، ޔުނައިޓެޑް ސުވާދީވް ރިޕަބްލިކް އުވާލެވުނެވެ. އަދި ޢަބްދުﷲ އަފީފު ސީޝެލްސްއަށް ފިލާވަޑައިގަތެވެ. އޭނާ ނިޔާވީ 1993 ގައި އެތާނގައެވެ.
އެތައް މަސައްކަތަކަށް ފަހު، މިނިވަންކަން ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމުގެ މަޝްވަރާތައް އޯގަސްޓް 12، 1964 ގައި ސިލޯނުގައި ހުންނެވި ދިވެހި ސަފީރު އަބްދުއްސައްތާރު މޫސާ ދީދީ، އިނގިރޭސި ހައި ކޮމިޝަނާ އެކު ފެއްޓެވިއެވެ. މިއީ އިނގިރޭސިންނާ ދެކޮޅު ހަރަކާތްތައް ރާއްޖޭގައި ވަރުގަދަވެ ދޫ ނުދޭނެކަން އެނގުމުން އިނގިރޭސިން ވެސް މަޝްވަރާއަށް ބޭނުންވެގެންނެވެ. މި މަޝްވަރާތަކުގެ ނަތީޖާ އަކީ ރާއްޖެއަށް ފުރިހަމަ މިނިވަންކަން ލިބުމެވެ. މިކަމުގެ އެއްބަސްވުމުގައި ބޮޑުވަޒީރު އިބްރާހިމް ނާސިރާއި އިނގިރޭސި ސަފީރު މައިކަލް ވޯކާ ސިލޯނުގެ އިނގިރޭސި ހައި ކޮމިޝަންގައި ސޮއިކުރެއްވީ ޖުލައި 26، 1965 ގައެވެ. މި އެއްބަސްވުމުން ނިމުމަކަށް އައީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ”ދިފާޢާއި ބޭރުގެ ކަންކަމާ“ ގުޅޭގޮތުން ބްރިޓިޝުންގެ ޒިންމާއެވެ. މިގޮތުން ރަށްތަކަށް ފުރިހަމަ ސިޔާސީ މިނިވަންކަން ލިބުނެވެ.
މި ދުވަސްވަރު، 1960 ގައި، ދިވެހިރާއްޖެއިން ޔުނައިޓެޑް ކިންގްޑަމަށް ހުއްދަދިނީ ގަން އަދި ހިތަދޫގެ ވަސީލަތްތައް 30 އަހަރަށް ބޭނުންކުރުމަށެވެ. މިއާ ބަދަލުގައި 1960 އިން 1965 އާ ދެމެދު 750,000 ޕައުންޑް ދެއްކުމަށް އެއްބަސްވިއެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދީ ތަރައްޤީއަށް ބޭނުންކުރުމަށެވެ. މި ބޭސް ފަހުން ބަންދުކުރެވުނީ 1976 ގައެވެ. މިއީ ހެރޮލްޑް ވިލްސަންގެ ސަރުކާރުން ފެށި ”އިރުމަތީގެ ސުއެޒް“ އިން ދާއިމީކޮށް ސިފައިން ގެންދިއުމުގެ ބޮޑު މަސައްކަތުގެ ބައެއްގެ ގޮތުންނެވެ.
ބްރިޓިޝުންގެ ފުޅާ ޑީކޮލޮނައިޒޭޝަން ސިޔާސަތާ އެއްގޮތަށް، 1965 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި 26 ވަނަ ދުވަހު، މިނިވަންކަމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރެވުނެވެ. މި ރަސްމިއްޔާތު ބޭއްވުނީ ކޮލޮމްބޯގައި ހުރި ބްރިޓިޝް ހައި ކޮމިޝަނަރުގެ ރެސިޑެންސްގައެވެ. މިނިވަންކަން ލިބުނު ނަމަވެސް، ބްރިޓިޝް ސަރުކާރުން ގަން އަދި ހިތަދޫގެ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުން ދެމެހެއްޓިއެވެ. މީގެ ފަހުން، ސުލްޠާނުކަން އިތުރު ތިން އަހަރު ދެމިގެންދިޔައެވެ. މި މުއްދަތުގައި ވެރިކަން ކުރެއްވީ މުޙައްމަދު ފަރީދު ދީދީއެވެ. އޭނާ އަމިއްލަފުޅަށް ސުލްޠާނުގެ ބަދަލުގައި ރަސްކަލެއްގެ ލަޤަބު ބޭނުންކުރެއްވިއެވެ.
1967 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރު 15 ވަނަ ދުވަހު، މަޖިލީހުގައި ވޯޓެއް ނެގުނެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖެ ޤާނޫނީ ރަސްކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިގެންދާނީތޯ ނުވަތަ ޖުމްހޫރިއްޔާއަކަށް ވާނީތޯ ނިންމުމަށެވެ. މަޖިލީހުގެ 44 މެންބަރުންގެ ތެރެއިން 40 މެންބަރުން ވޯޓުދެއްވީ ޖުމްހޫރިއްޔާއަކަށް ވުމަށެވެ. 1968 ވަނަ އަހަރުގެ މާރޗު 15 ވަނަ ދުވަހު، ޤައުމީ ރެފެރެންޑަމެއް ބޭއްވުނެވެ. މި ރެފެރެންޑަމްގައި ބައިވެރިވި މީހުންގެ 81.23 އިންސައްތަ ވޯޓުދިނީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެއް ޤާއިމުކުރުމަށެވެ. ޖުމްހޫރިއްޔާ އިޢުލާނުކުރެވުނީ 1968 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރު 11 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. މިއާއެކު 853 އަހަރު ދުވަހުގެ ރަސްކަން ނިމުމަކަށް އައެވެ. ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރު އިބްރާހީމް ނާޞިރު ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ފުރަތަމަ ރައީސްކަމަށް ހޮވިވަޑައިގަތެވެ. އައު ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން، ނާޞިރު ހޮވުނީ މަޖިލީހުން ނުސީދާކޮށް ހަތަރު އަހަރުގެ ދައުރަކަށެވެ. އަދި އޭނާގެ ކެންޑިޑޭސީ ފަހުން ރެފެރެންޑަމަކުން ފާސްކުރެވުނެވެ. އޭނާ އަޙްމަދު ޒާކީ ބޮޑުވަޒީރުކަމަށް ޢައްޔަންކުރެއްވިއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްގެފާނަށް މީގެ ކުރިން ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ބާރުތައް މަދުކަމުން، މިއީ ހަމައެކަނި ސަރުކާރުގެ އޮނިގަނޑަށް ގެނެވުނު ކުޑަ ބަދަލެއްކަމުގައި ބެލެވުނެވެ.
ނާޞިރުގެ ރައީސްކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ގިނަ ތަރައްޤީތަކެއް އައެވެ. 1972 ގައި އިޞްލާޙުކުރެވުނު ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން، 1973 ގައި ނާޞިރު ދެވަނަ ދައުރަކަށް އިންތިޚާބުވެވަޑައިގަތެވެ. މި އިޞްލާޙުން ރައީސްގެ ދައުރު ފަސް އަހަރަށް އިތުރުކުރެވުނެވެ. އަދި ބޮޑުވަޒީރު މަޖިލީހުން އިންތިޚާބުކުރުމަށްވެސް ހަމަޖެހުނެވެ. 1975 ވަނަ އަހަރުގެ މާރޗު މަހު، ޒާކީ ހައްޔަރުކުރެވި ދުރު ރަށަކަށް އަރުވާލެވުނެވެ. މިއީ ލޭއޮހޮރުވުމެއް ނެތި ހިންގުނު ބަޣާވާތެކެވެ. ބައެއް ފަރާތްތަކުން ބުނާގޮތުގައި ޒާކީ މާ މަޤްބޫލުވަމުން ދިޔުމުން، ނާޞިރުގެ ފެކްޝަނަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވާން ފެށީއެވެ.
ނާޞިރަށް ނިސްބަތްކުރެވެނީ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން އެކަހެރިވެފައި އަދި ނޭނގިފައިވާ ދިވެވެހިރާއްޖެ މޮޑަނައިޒްކުރެއްވި ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އޭނާ ދުނިޔޭގެ އެހެން ޤައުމުތަކާ ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަށް އައު މަގުތަކެއް ތަޢާރަފުކުރެއްވިއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި 1966 ގައި ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ވައިގެ ބަނދަރު (މާލޭ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއަރޕޯޓް) ތަރައްޤީކުރެއްވުމާއި، ދިވެހިރާއްޖެ އދ.ގެ މެންބަރަކަށް ހެއްދެވުން ހިމެނެއެވެ. އޭނާ އަދި މަސްވެރިކަމުގެ ޞިނާޢަތް މެކަަނައިޒްކުރައްވައި، ފަތުރުވެރިކަމުގެ ޞިނާޢަތަށް މަގުފަހިކުރެއްވިއެވެ. މިއީ މިއަދު ދިވެހި އިޤްތިޞާދުގެ މައިގަނޑު ދެ ދާއިރާއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފަތުރުވެރިކަން އިތުރަށް ތަރައްޤީވަމުން ދިޔައީ 1970 ގެ އަހަރުތަކުގައެވެ. ފުރަތަމަ ރިސޯޓަކީ ކުރުނބާ މޯލްޑިވްސްއެވެ. މި ރިސޯޓުން ފުރަތަމަ މެހުމާނުންނަށް މަރުޙަބާ ކިޔައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގެ އައު ފަޞްލެއް ފެށިއެވެ.
އައްޑޫގައި އިނގިރޭސިންގެ އަޅުވެތިކަމެއް ވަކިގޮތަކަށް އޮތީ، އެމީހުންގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒެއް ގާއިމުކޮށް، ސިފައިން ތިބުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. ނަމަވެސް މިނިވަންކަމުގެ މަސައްކަތްތަކާއި ޚާއްސަކޮށް އޭރުގެ ބޮޑުވަޒީރު އިބްރާހިމް ނާސިރުގެ ހިކުމަތްތެރިކަމުގެ ސަބަބުން މި ”އަޅުވެތިކަން“ ނިމުމަކަށް އައެވެ. އިނގިރޭސިން ގަމުން ފޭބުމަށްފަހު ދިވެހިރާއްޖެއަށް އައީ އުޖާލާ އާ ފެށުމެކެވެ.
