ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާލީ ޙާލަތު ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ހޯދަމުންދާ ކަމުގެ ހެކިތައް، މާލީ ވުޒާރާއިން އާންމުކޮށްފައިވާ އެންމެ ފަހުގެ ވީކްލީ ފިސްކަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓްސް ރިޕޯޓުން ދައްކައިފިއެވެ.
މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި މި ކުރިއެރުމުގެ ފަހަތުގައިވާ އެންމެ މުހިންމު އެއް ސަބަބަކީ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއިން ލިބޭ ޖީ.އެސް.ޓީ (ޓީ.ޖީ.އެސް.ޓީ) އާއި ބިމުގެ ފީގެ ގޮތުގައި ލިބޭ އާމްދަނީ އިތުރުވުމެވެ.
މީގެ އިތުރުން މުސާރަ ހަމަހަމަކުރުމާއި، އާންމު އިންވެސްޓްމަންޓްތަކާއި، ޚަރަދުތައް ހަރުދަނާކޮށް ބެލެހެއްޓުމުގެ ސަބަބުން ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތު ހަރުދަނާވެ، ޑެފިސިޓް ވަނީ ބޮޑުތަނުން ކުޑަވެފައެވެ.
4 ޑިސެމްބަރ 2025 ވަނަ ދުވަހާ ހަމައަށް އެކުލަވާލާފައިވާ ރިޕޯޓަށް ބަލާއިރު، ޖުމްލަ އާމްދަނީއާއި ހިލޭ އެހީގެ ގޮތުގައި 35.8 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލިބިފައިވެއެވެ. މިއީ 2024 ވަނަ އަހަރުގެ އެ މުއްދަތުގައި ލިބުނު 32.3 ބިލިއަން ރުފިޔާއާ އަޅާބަލާއިރު 10.6 އިންސައްތައިގެ ކުރިއެރުމެކެވެ.
އާމްދަނީ އިތުރުވުމުގެ އިތުރުން، ޖުމްލަ ޚަރަދު 12.5 އިންސައްތަ ކުޑަވެ، 2024 ވަނަ އަހަރުގެ 42.8 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން 37.4 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް ދަށްވެފައިވެއެވެ. މި ދެކަންތައް އެކުވުމުގެ ނަތީޖާއަކީ، ދައުލަތުގެ ޖުމްލަ ޑެފިސިޓް 84.1 އިންސައްތަ ކުޑަވެ، 2024 ވަނަ އަހަރުގެ 10.4 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން 2025 ވަނަ އަހަރު 1.7 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް ދަށްވުމެވެ.
ޓެކްސް އާމްދަނީ އިތުރުވުމުގައި އެންމެ ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވަނީ ޖީ.އެސް.ޓީއެވެ. ޖުމްލަ ޓެކްސް އާމްދަނީ 9.3 އިންސައްތަ އިތުރުވެ، 26.8 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވާއިރު، މީގެ ތެރެއިން ޖުމްލަ ޖީ.އެސް.ޓީގެ އާމްދަނީ 11.9 އިންސައްތަ އިތުރުވެ، 14.8 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވެއެވެ. މި ކުރިއެރުމުގެ އެންމެ މުހިންމު ބަޔަކީ ޓޫރިޒަމް ޖީ.އެސް.ޓީ (ޓީ.ޖީ.އެސް.ޓީ) އެވެ. ޓީ.ޖީ.އެސް.ޓީ 13.9 އިންސައްތަ އިތުރުވެ، 9.8 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވާއިރު، މިއީ ޖުމްލަ ޖީ.އެސް.ޓީގެ ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔަށްވުރެ ބޮޑު ހިއްސާއެކެވެ.
މި ބޮޑު ކުރިއެރުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބެއް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ފުރަތަމަކަމަކީ، މިއަހަރުގެ ޖުލައި މަހުން ފެށިގެން ޓީ.ޖީ.އެސް.ޓީގެ ރޭޓު 16 އިންސައްތައިން 17 އިންސައްތައަށް މަތިކުރުމުގެ ސިޔާސަތެވެ. ދެވަނަ ކަމަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާ ފުޅާވެ، ފަތުރުވެރިންގެ އަދަދު އިތުރުވެ، ފަތުރުވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ހަރަކާތްތައް އިތުރުވެފައިވުމެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ދައުލަތަށް ލިބޭ އާމްދަނީގެ ބޮޑު ބައެއް ކަށަވަރުކޮށްދެއެވެ.
ޓެކްސް އާމްދަނީގެ އިތުރުން، ޓެކްސް ނޫން އާމްދަނީ ވެސް ވަނީ ފާހަގަކުރެވޭ މިންވަރަކަށް އިތުރުވެފައެވެ. ޓެކްސް ނޫން އާމްދަނީ 19.7 އިންސައްތަ އިތުރުވެ، 8.7 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވެއެވެ. މި ކުރިއެރުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ހަރުމުދަލުގެ އާމްދަނީ އިތުރުވުމެވެ. ބިން ވިއްކުމާއި ބަދަލުކުރުމުގެ ފީ ނުވަތަ ލޭންޑް އެކުއިޒިޝަން އެންޑް ކޮންވަރޝަން ފީ 27.7 އިންސައްތަ އިތުރުވެ، 558.3 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އެއަރޕޯޓް ތަރައްގީކުރުމަށް ނެގޭ ފީގެ ގޮތުގައި ލިބިފައިވާ އާމްދަނީ މިދިޔަ އަހަރާ އަޅައިބަލާއިރު 64.3 އިންސައްތަ އިތުރުވެ، 1.8 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވެއެވެ. މި ފީގެ ގޮތުގައި ލިބޭ ބޭރު ފައިސާގެ އާމްދަނީ ރައްކާކުރަނީ ދަރަނި އަދާކުރުމަށް އުފައްދާފައިވާ ސޮވްރިން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފަންޑުގައެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ދައުލަތުގެ ދަރަނި ކުޑަކުރުމަށް މަގުފަހިވެ، މާލީ ސާބިތުކަން އިތުރުކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.
އާމްދަނީ އިތުރުވުމުގެ އިތުރުން، ޚަރަދުތައް ހަރުދަނާކޮށް ބެލެހެއްޓުމުގެ ސިޔާސަތުގެ ނަތީޖާ ވެސް ރިޕޯޓުން ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް، 1 ނޮވެމްބަރ 2025 ގައި ތަންފީޒުކުރަން ފެށި ސަރުކާރުގެ ޕޭ ހާމަނައިޒްކުރުމުގެ ސިޔާސަތުގެ ސަބަބުން ރިކަރަންޓް ޚަރަދު ބޮޑުވެފައިވެއެވެ.
ޖުމްލަ މުސާރައާއި، އުޖޫރައާއި، ޕެންޝަން 7.1 އިންސައްތަ އިތުރުވެ، 13.4 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވެއެވެ. މިކަމަކީ ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކުރުމަށް އަޅާފައިވާ މުހިންމު ފިޔަވަޅެއް ނަމަވެސް، މާލީ ބަޖެޓަށް އޭގެ އަސަރުކޮށްފައިވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ޖުމްލަ ޚަރަދު ކުޑަވުމަކީ، އެހެން ދާއިރާތަކުން ޚަރަދުތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިފައިވާ ކަމުގެ ހެއްކެކެވެ.
މާލީ ވުޒާރާގެ ރިޕޯޓުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާލީ ޙާލަތު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހަރުދަނާވެފައެވެ. ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއިން ލިބޭ ޓީ.ޖީ.އެސް.ޓީ އިތުރުވުމާއި، ބިމުގެ ފީގެ ގޮތުގައި ލިބޭ އާމްދަނީ އިތުރުވުމަކީ މި ކުރިއެރުމުގެ މައިގަނޑު އެއް ބިންގަލެވެ. ޑެފިސިޓް ބޮޑުތަނުން ކުޑަވެ، އާމްދަނީ އިތުރުވެފައިވުމަކީ، ދައުލަތުގެ މާލީ މުސްތަޤްބަލް އުޖާލާކަމަށް ހެކިދޭ ކަމެކެވެ. މި ހަރުދަނާކަން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި، އިތުރަށް ޚަރަދުތައް ކޮންޓްރޯލްކޮށް، އާމްދަނީގެ މަގުތައް ފުޅާކުރުމަށް ސަމާލުކަން ދިނުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ.
