ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދީ އަދި މާލީ ދާއިރާއަށް މިހާރު އަންނަމުންދާ ބަދަލުތަކަށް ބަލާއިރު، ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތު ވަނީ ބޮޑުތަނުން ރަނގަޅުވެފައެވެ. މާލީ ކަންކަމާއި ތަރައްޤީގެ ރޭވުންތެރިކަމާ ބެހޭ ވުޒާރާއިން އާންމުކޮށްފައިވާ 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މާލީ ރިޕޯޓުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، އަހަރުގެ ކުރީކޮޅު ދައުލަތުގެ އާމްދަނީ ވަނީ ރެކޯޑު މިންވަރަކަށް އިތުރުވެ، ބަޖެޓުގެ ހަރަދުތައް ހަމަޖެއްސުމަށްފަހު ބޮޑު ސާޕްލަސްއެއް ވަނީ އުފެދިފައެވެ.
2026 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ 1 އިން ފެބްރުއަރީ 26 ގެ ނިޔަލަށް ދައުލަތަށް އާމްދަނީއާއި ހިލޭ އެހީގެ ގޮތުގައި ޖުމްލަ 7.8 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލިބިފައިވެއެވެ. މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ދައުލަތުން ކުރި ޖުމްލަ ހަރަދަކީ 5.9 ބިލިއަން ރުފިޔާއެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން 1.9 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ސާޕްލަސްއެއް ވަނީ ރެކޯޑުކުރެވިފައެވެ. މިއީ މިދިޔަ އަހަރުގެ މި މުއްދަތުގައި އޮތް 98.2 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ސާޕްލަސްއާ އަޅާބަލާއިރު ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ.
ދައުލަތަށް ލިބުނު ޖުމްލަ އާމްދަނީގެ 83 އިންސައްތައަކީ ޓެކުހުގެ ގޮތުގައި ލިބުނު ފައިސާއެވެ. ޓެކްސްގެ ގޮތުގައި 6.5 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލިބިފައިވާއިރު، މިއީ މިދިޔަ އަހަރަށްވުރެ 30.6 އިންސައްތައިގެ އިތުރުވުމެކެވެ. މީގެ ތެރެއިންވެސް އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވެނީ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއިން ލިބުނު ޓީ.ޖީ.އެސް.ޓީ އެވެ. ޓީ.ޖީ.އެސް.ޓީގެ ގޮތުގައި 2.3 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލިބިފައިވާއިރު، މިއީ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތް ކުރިއަރަމުންދާކަމުގެ ހެއްކެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ޖީ.އެސް.ޓީގެ ގޮތުގައި 3.2 ބިލިއަން ރުފިޔާ ވަނީ ދައުލަތަށް ލިބިފައެވެ.
ދައުލަތުގެ ޖުމްލަ ހަރަދުތައް އެއްވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓިފައިވީ ނަމަވެސް، މުވައްޒަފުންގެ މުސާރައާއި އިނާޔަތްތަކަށް ކުރާ ހަރަދު ވަނީ 9.6 އިންސައްތަ އިތުރުވެފައެވެ. މިއީ ސަރުކާރުން ގެންގުޅުއްވާ ޕޭ ހާމަނައިޒޭޝަން ސިޔާސަތުގެ ދަށުން މުވައްޒަފުންގެ މުސާރައަށް ގެނެވުނު ހެޔޮ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން އައި ބަދަލެކެވެ. މިގޮތުން މުސާރައާއި ޕެންޝަނަށް އެކަނިވެސް 2.64 ބިލިއަން ރުފިޔާ ވަނީ ހަރަދުކުރެވިފައެވެ.
މާލީ ހާލަތު ރަނގަޅުވަމުންދާކަމުގެ އަނެއް ނިޝާނަކީ ބޭރު ފައިސާގެ އާމްދަނީ އިތުރުވުމެވެ. ރިޕޯޓުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި މި މުއްދަތުގައި 222.8 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު ދައުލަތަށް ލިބިފައިވެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، މުސްތަޤުބަލަށްޓަކައި ރައްކާކުރެވޭ ސޮވެރިން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފަންޑަށް ޖަމާކުރި އަދަދުވެސް ވަނީ 287.1 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް އުފުލިފައެވެ. މިއީ ދައުލަތުގެ މާލީ ރައްކާތެރިކަން އިތުރުވަމުންދާކަމުގެ ހެއްކެކެވެ.
ދައުލަތުގެ އެކައުންޓިންގ ނިޒާމުގެ އޮނިގަނޑަށް ގެނެވުނު ބަދަލުތަކާއެކު، މާލީ ރިޕޯޓުތައް ތައްޔާރުކުރުމުގައި ބައެއް ލަސްތަކެއް ކުރިމަތިވި ނަމަވެސް، މިއީ މާލީ ހާމަކަން ބޮޑުކުރުމަށް ކުރެވުނު މުހިންމު މަސައްކަތެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ޝަރުޢީ ދާއިރާއަށް ދެވޭ ސެކްޓޯރަލް ގްރާންޓް ނިޒާމު ފަދަ އާ ބަދަލުތައް ހިމެނެއެވެ. މިފަދަ އިސްލާހުތަކުގެ ސަބަބުން ދައުލަތުގެ މާލީ ކަންކަން ބެލެހެއްޓުމުގައި އިތުރު ހަރުދަނާކަމެއް އަންނާނެއެވެ.
2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފެށުން ދިވެހި ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތަށް ފެންނަނީ ވަރަށް އުންމީދީ ގޮތެއްގައެވެ. އާމްދަނީ އިތުރުވެ، ހަރަދުތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރެވި، ބޮޑު ސާޕްލަސްއެއް ހާސިލުކުރެވުމަކީ ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދީ ދުވެލި ހަލުވިވަމުންދާކަމުގެ ރަނގަޅު ނިޝާނެކެވެ. މި ހާލަތު ދެމެހެއްޓިއްޖެނަމަ، ތަރައްޤީގެ މަޝްރޫޢުތަކަށާއި ރައްޔިތުންގެ ލާބައަށް ކުރެވޭ ހަރަދުތައް އިތުރުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވެގެންދާނެއެވެ.
