ކޮވިޑް-19 ފަދަ ބަލިމަޑުކަންތަކުގެ ވާހަކަ އަދިވެސް މީޑިއާތަކުގެ ސުރުޚީތަކުން ޖާގަ ހޯދަމުންދާއިރު، މުޅި ދުނިޔެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެހެން ބޮޑު ނުރައްކަލެއް ދަނީ މަޑުމަޑުން ފެތުރެމުންނެވެ. އެއީ އެންޓިބަޔޮޓިކް ރެސިސްޓެންސް ނުވަތަ ބެކްޓީރިއާތައް ބަދަލުވެ، އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ އެންޓިބަޔޮޓިކް ބޭސްތަކަށް ނުގުޅޭ ގޮތްވުމެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކުރިން ފަސޭހައިން ފަރުވާކުރެވޭ ބަލިތަކަކީ ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާ ފަދަ ބަލިތަކަކަށް ވަނީ ބަދަލުވެފައެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ކުރިމަތިވެދާނެ ބިރެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ މިހާރު މުޅި ދުނިޔެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ޞިއްޙީ ކުއްލި ނުރައްކަލެކެވެ.
އެންޓިބަޔޮޓިކް ރެސިސްޓެންސް އަކީ ކޮބައި؟
އެންޓިބަޔޮޓިކް ރެސިސްޓެންސް އަކީ ބެކްޓީރިއާ، ވައިރަސް، ފަންގަސް ނުވަތަ ޕެރަސައިޓްތައް ބަދަލުވެ، އެތަކެތި ނައްތާލުމަށް ދޭ ބޭސްތަކަށް ނުގުޑާ ގޮތްވުމެވެ. މިކަން ހިމެނެނީ އެންޓިމައިކްރޯބިއަލް ރެސިސްޓެންސް ނުވަތަ އޭ.އެމް.އާރް ގެ ތެރޭގައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ބަލިތަކަށް ފަރުވާކުރުން އުނދަގޫވެ، ނުވަތަ ފަރުވާ ނުކުރެވޭ ހިސާބަށް ކަންކަން ގޮސް، ބޭސްވެރިކަމުގެ ދާއިރާއިން ހޯދާފައިވާ ކުރިއެރުންތަކަށް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ.
ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތާއި ފަހުގެ ހޯދުންތައް
ދުނިޔޭގެ ޞިއްޙަތު ޖަމްއިއްޔާ (ޑަބްލިއު.އެޗް.އޯ) ގެ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ގްލޯބަލް އޭ.އެމް.އާރް ރިޕޯޓުން ދައްކާ ގޮތުގައި:
ދުނިޔޭގައި ލެބޯޓްރީތަކުން ކަށަވަރުކުރެވޭ ބެކްޓީރިއަލް އިންފެކްޝަންތަކުގެ ތެރެއިން ކޮންމެ 6 ބައްޔަކުން 1 ބައްޔަކީ އާންމު އެންޓިބަޔޮޓިކްތަކުން ނުގުޑާ ބަލިތަކެވެ.
2018 އާއި 2023 އާ ދެމެދު، ބަލިޖައްސާ ޖަރާސީމާއި ބޭހާ ހުރި ގުޅުމަށް ބަލާއިރު، %40 އަށް ވުރެ ގިނަ ކޭސްތަކުގައި ބޭހަުނއ އެއްވެސް އަސަރެއްނުކުރާ މިންވަރު ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ.
ދެކުނު އިރުމަތީ އޭޝިއާ ސަރަޙައްދުގައި ކޮންމެ 3 އިންފެކްޝަނަކުން 1 އިންފެކްޝަނަކީ ބޭހުން އަސަރުނުކުރާ ބަލިތަކެވެ.
އިންސާނުންގެ ފުރާނައަށް ހުރި ނުރައްކާ
’ދަ ލެންސެޓް‘ މަޖައްލާގައި ޝާއިޢުކޮށްފައިވާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، 1990 އާއި 2021 އާ ދެމެދު ކޮންމެ އަހަރަކު 1 މިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން މަރުވަނީ ސީދާ އެންޓިބަޔޮޓިކަށް ރިއެކްޓް ނުކުރާ ބަލިތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. އަދި މިހާރުގެ މިސްރާބަށް ބަލާއިރު، 2050 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށްދާއިރު، މި ސަބަބަށްޓަކައި އަހަރަކު މަރުވާ މީހުންގެ އަދަދު 1.9 މިލިއަނަށް ވުރެ މައްޗަށް އަރާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. 2025 އާއި 2050 އާ ދެމެދު ޖުމްލަ 39 މިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން މި ނުރައްކަލުގައި މަރުވެދާނެ ކަމުގެ ބިރު އެބައޮތެވެ.
މިކަން މުހިންމުވަނީ ކީއްވެ؟
އެންޓިބަޔޮޓިކަކީ ހަމައެކަނި ބަލިތަކަށް ފަރުވާކުރަން ބޭނުންކުރާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. މިއީ ޒަމާނީ ބޭސްވެރިކަމުގެ މައިބަދައެވެ. އާންމު އޮޕަރޭޝަންތަކާއި، ވިހެއުމާއި، ކެންސަރުގެ ފަރުވާ އަދި ގުނަވަން ބަދަލުކުރުން ފަދަ ކަންކަމުގައި އެންޓިބަޔޮޓިކްގެ ދައުރު ބޮޑެވެ. މި ބޭސްތައް މަސައްކަތް ނުކުރާނަމަ، ކުޑަކުޑަ ޒަޚަމެއް ނުވަތަ އާންމު ބައްޔެއްގެ ސަބަބުން ވެސް މީހާ މަރުވެދާނެއެވެ.
މި މައްސަލަ ދިމާވާ މައިގަނޑު ސަބަބުތައް
- އިންސާނުންނާއި ޖަނަވާރުންނަށް ކޮންމެހެން ބޭނުން ނުވާ ހާލަތްތަކުގައި ވެސް ނުބައިކޮށް އެންޓިބަޔޮޓިކް ބޭނުންކުރުން.
- ބޭސް ދީފައިވާ މުއްދަތު ހަމަނުކޮށް ބޭސް ހުއްޓާލުން. މީގެ ސަބަބުން ބެކްޓީރިއާތައް މަރުނުވެ، ބޭހަށް ހޭނުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބެއެވެ.
- ޞިއްޙީ ފަރުވާދޭ ތަންތަނުގައި ބަލި ފެތުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ނިޒާމު ބަލިކަށިވުން.
- އާ އެންޓިބަޔޮޓިކްތައް އުފެއްދުމަށް ކުރެވޭ ދިރާސާތަކަށް އިންވެސްޓްކުރާ މިންވަރު މަދުވުން.
ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް
މި ނުރައްކަލުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި ޒިންމާދާރުކަމާއެކު ބޭސް ބޭނުންކުރުމާއި، ބަލިތައް މޮނިޓަރ ކުރާނެ ވަރުގަދަ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުމާއި، އާ ބޭސްތަކާއި ވެކްސިންތައް އުފެއްދުމަށް ކުރާ ހޭދަ އިތުރުކުރަން ޖެހެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އިންސާނުންގެ ޞިއްޙަތާއި، ޖަނަވާރުންގެ ޞިއްޙަތު އަދި ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކުރުން އެކުލެވޭ ”ވަން ހެލްތް“ އެޕްރޯޗެއް ބޭނުންކުރުން މުހިންމެވެ.
އެންޓިބަޔޮޓިކް ރެސިސްޓެންސް އަކީ މުސްތަޤްބަލުގައި އަތުވެދާނެ ބިރެއް ނޫނެވެ. މިއީ މިހާރުވެސް ދުނިޔެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ބޮޑު ކާރިސާއެކެވެ. ސަރުކާރުތަކާއި، ޞިއްޙީ މާހިރުންނާއި، އަދި އާންމު ރައްޔިތުން ގުޅިގެން މިއަދު ފިޔަވަޅު ނާޅައިފިނަމަ، އާދައިގެ ބަލިތަކަކީ އަނެއްކާވެސް ފަރުވާ ނެތް ނުރައްކާތެރި ބަލިތަކަކަށް ވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ.
