ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި އެންޓި-ޑިފެކްޝަން ނުވަތަ ޕާޓީ ބަދަލުކުރުން މަނާކުރާ ގާނޫނެއްގެ ބަހުސަކީ އަބަދުވެސް ވަރަށް ހޫނުކޮށް ކުރެވޭ ބަހުސެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުން އިންތިޚާބުވާ ޕާޓީ ދޫކޮށް އެހެން ޕާޓީތަކަށް ބަދަލުވުމަކީ ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ހަމަޖެހުމަށް ބޮޑެތި ލޮޅުންތަކެއް އަރުވާ ކަމެކެވެ.
މިފަދަ ގާނޫނެއްގެ މައިގަނޑު މަގްސަދަކީ އިންތިޚާބުވުމަށްފަހު މެންބަރުން އެ ބޭފުޅަކު ތަމްސީލުކުރާ ސިޔާސީ ޕާޓީ ބަދަލުކުރުން ހުއްޓުވައި، ރައްޔިތުންގެ ނިންމުމަށް އިހުތިރާމްކުރުން އިތުރުކުރުމެވެ.
ބަރުލަމާނީ ޑިމޮކްރަސީގެ އުސޫލުތަކަށް ބަލާއިރު، ގިނަ ފަހަރަށް ރައްޔިތުން ވޯޓު ދެނީ ވަކިވަކި ފަރުދުންނަށްވުރެ ބޮޑަށް، އެ މެންބަރަކު ތަމްސީލުކުރާ ޕާޓީގެ ސިޔާސަތުތަކަށާއި ވައުދުތަކަށެވެ. އެހެންކަމުން، އިންތިޚާބުވުމަށްފަހު މެންބަރަކު ޕާޓީ ބަދަލުކުރުމަކީ ރައްޔިތުން ދިން އަމާނާތަށް ހިޔާނާތްތެރިވުން ކަމުގައި ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރެއެވެ. އެންޓި-ޑިފެކްޝަން ގާނޫނެއް އޮތުމުން، ރައްޔިތުން ވޯޓު ދިން ގޮތަށް މެންބަރުން ދެމިތިބުމަށް މަޖުބޫރުވެ، ޑިމޮކްރެޓިކް ނިޒާމުގެ އިތުބާރު ބޮޑުވެގެންދެއެވެ.
ރާއްޖޭގެ ތާރީޚަށް ބަލާއިރު، މަޖިލިސް މެންބަރުން ފިކުރު ބަދަލުކޮށް ޕާޓީ ބަދަލުކުރުމުގެ ސަބަބުން މަޖިލީހުގެ މެޖޯރިޓީ ބަދަލުވެ، ސަރުކާރު ހިންގުމަށް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެފައިވެއެވެ. މިސާލަކަށް، އެމްޑީޕީގެ ސުޕަރ މެޖޯރިޓީ އޮތް މަޖިލީހެއްގެ ތެރެއިން މެންބަރުންތަކެއް ވަކިވެ ’ދަ ޑިމޮކްރެޓްސް‘ އުފެއްދުމަކީ މީގެ ސާފު ހެކިތަކެވެ. މިފަދަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ގާނޫނު ހެދުމުގެ މަސައްކަތްތަކަށް ހުރަސްއެޅި، ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ޔަގީންކަން ނެތް ހާލަތްތަކެއް އުފެދެއެވެ. އެންޓި-ޑިފެކްޝަން ގާނޫނެއްގެ ސަބަބުން މިފަދަ ކުއްލި ބަދަލުތައް ހުއްޓުވައި، ދައުލަތުގެ ހިންގުން އެއްގޮތަކަށް ހިފެހެއްޓުމަށް ބާރަކަށް ވެއެވެ.
މިފަދަ ގާނޫނަކާ ދެކޮޅަށް ވާހަކަދައްކާ ފަރާތްތަކުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، މިއީ މެންބަރުންގެ މިނިވަންކަމަށް އެޅޭ ހުރަހެކެވެ. ރައްޔިތުން އިންތިޚާބުކުރާ މަންދޫބުންނަކީ ހަމައެކަނި ޕާޓީގެ ’ރޮބޮޓުން‘ ތަކަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ. ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި ޕާޓީގެ ނިންމުންތަކަކީ ދާއިރާގެ ރައްޔިތުންގެ މަސްލަހަތާ ނުވަތަ މެންބަރުގެ އަމިއްލަ ގަބޫލުކުރުންތަކާ ފުށުއަރާ ކަންކަމަށް ވެދާނެއެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ޚިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން އޮތުމަކީ ހަރުދަނާ ޑިމޮކްރަސީއެއްގެ ސިފައެކެވެ. އެހެންކަމުން، ހަރުކަށި ގާނޫނެއްގެ ސަބަބުން މެންބަރުން ޕާޓީގެ ’އަޅުންނަށް‘ ވެދާނެކަމުގެ ބިރު އޮވެއެވެ.
ގާނޫނީ މާހިރުން ދެކޭގޮތުގައި، ރާއްޖެއަށް ބޭނުންވަނީ ހުރިހާ ފަރާތްތަކެއްގެ މަސްލަހަތު ހިމެނޭހެން ފަރުމާކުރެވިފައިވާ ބެލެންސްޑް ގާނޫނެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ޕާޓީ ބަދަލުކުރުން ކަމަށް ބެލެވޭނެ ސާފު އުސޫލުތަކާއި، ވަކި ހާއްސަ ހާލަތްތަކެއްގައި (މިސާލަކަށް ޕާޓީގެ އަސާސްތަކާ ޚިލާފުވުން) މެންބަރުންނަށް ލިބިދޭންޖެހޭ ރައްކާތެރިކަން ހިމަނަންޖެހެއެވެ. އަދި މިފަދަ ގާނޫނެއް ސިޔާސީ ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި، މިނިވަން މުއައްސަސާއަކުން ނުވަތަ ކޯޓު މަރުހަލާއަކުން މިކަންކަން ބެލެހެއްޓޭނެ ނިޒާމެއް އޮތުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.
އަޅުގަނޑުގެ ޙިޔާލުގައި އެންޓި-ޑިފެކްޝަން ގާނޫނަކީ ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ހަމަޖެހުމަށާއި ރައްޔިތުންގެ ވޯޓުގެ އަގު ހިފެހެއްޓުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ގާނޫނެކެވެ. ނަމަވެސް، މި ގާނޫނު ވާންޖެހޭނީ ހަމައެކަނި މެންބަރުން ހިފަހައްޓާ ބޭލުމަކަށް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ޑިމޮކްރެޓިކް ހަމަތަކުގެ ތެރެއިން، މެންބަރުންގެ މިނިވަންކަމާއި ޕާޓީގެ ސިޔާސަތުތަކާ ދެމެދު އިންސާފުވެރި ބެލެންސެއް ގާއިމުކޮށްދޭ ގާނޫނަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.
