ރާއްޖޭގެ ތަރައްގީގެ އެންމެ ބިޔަ މަޝްރޫއުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ރަސްމާލެ މަޝްރޫއަކީ ފަހުގެ ތާރީޚުގައި އެންމެ ގިނަ ބަހުސްތަކާއި ސިޔާސީ އަދި ގާނޫނީ ސުވާލުތައް އުފެދިފައިވާ އެއް މައުޟޫއެވެ. ޔޫއޭއީގެ މަޝްހޫރު ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ އީގަލް ހިލްސްއާ ގުޅިގެން ރަސްމާލޭގައި 20 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ މެރީނާއެއް ތަރައްގީކުރުމަށް 500 ހެކްޓަރުގެ ބިން 99 އަހަރަށް ދިނުމަށް ނިންމި ނިންމުމަކީ އިގްތިސާދީ ގޮތުން ބޮޑު އިންގިލާބަކަށް ވެދާނެ ކަމެއް ކަމަށް ބުނެވޭއިރު، އަނެއްކޮޅުން މިއީ ގައުމުގެ މިލްކިއްޔާތާއި ގާނޫނީ އޮނިގަނޑާ މެދު ބޮޑެތި ކަންބޮޑުވުންތަކެއް އުފައްދާފައިވާ މައްސަލައެކެވެ.
ބިން ކުއްޔަށް ދިނުމާއި މިލްކުވެރިކަމުގެ ބަހުސް
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާއި ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތަކަކީ ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ މުދަލެކެވެ. އެހެންކަމުން، މިފަދަ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުމުގައްޔާއި އެހެން ފަރާތްތަކަށް ދޫކުރުމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީއާއި ގާނޫނުތަކުގެ އިމުގެ ތެރެއިން އަމަލުކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ލާޒިމު ކަމެކެވެ. އީގަލް ހިލްސްއަށް ރަސްމާލެއިން 500 ހެކްޓަރުގެ ބިން 99 އަހަރަށް ދިނުމަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ ގާނޫނުއަސާސީއާ ހިލާފު ކަމެއް ކަމަށް ބުނެ، މި މައްސަލަ މިހާރު ވަނީ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ދުސްތޫރީ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާފައެވެ.
މައްސަލައިގެ ފަސްމަންޒަރާއި ހުށަހެޅުނު ދުސްތޫރީ މައްސަލަ
ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކުރީގެ މެންބަރު އަދި ގާނޫނީ ވަކީލު އަލީ ހުސައިން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުއްވި މި މައްސަލައިގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، އީގަލް ހިލްސް ކުންފުންޏަށް ރަސްމާލެއިން ބޮޑު ސަރަހައްދެއް އެއްވެސް އެކުއިޒިޝަން ކޮސްޓެއް ނުވަތަ ކުއްޔެއް ނުދައްކާ ގޮތަށް 99 އަހަރަށް ދިނުމަކީ ގާނޫނީ ގޮތުން ސުވާލު އުފެދޭ ކަމެއް ކަމަށެވެ. މީގެއިތުރުން، އެ ބިން ތިންވަނަ ފަރާތްތަކަށް އަލުން ކުއްޔަށް ދިނުމާއި އެހެނިހެން މުއާމަލާތްތައް ކުރުމުގެ ފުރިހަމަ އިހުތިޔާރު އެ ކުންފުންޏަށް ލިބިދޭ ގޮތަށް ހަމަޖެހިފައިވުމަކީ ދައުލަތުގެ ސިޔާދަތީ ބާރާއި އިގްތިސާދީ މަސްލަހަތަށް ގެއްލުންވާނެ ކަމެއް ކަމަށް މައްސަލައިގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.
ގާނޫނީ އޮނިގަނޑާއި ގާނޫނުއަސާސީގެ މާއްދާތައް
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑު މިހާރު އޮތް ގޮތުން، ދައުލަތުގެ މިލްކިއްޔާތުގައިވާ ބިމެއް ނުވަތަ މުދަލެއް ބޭރުގެ ފަރާތަކަށް އެއްފަހަރާ 99 އަހަރަށް މިފަދަ ގޮތަކަށް ދޫކުރުމުގެ ބާރު ލިބިދޭ ސާފު ގާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ. މި މައްސަލައިގައި އަލީ ހުސައިން ވަކާލާތު ކުރައްވަނީ، މި އެއްބަސްވުމަކީ ގާނޫނުއަސާސީގެ 250 ވަނަ މާއްދާއާއި 251 ވަނަ މާއްދާއާ ސީދާ ހިލާފު މުއާމަލާތެއް ކަމަށެވެ. ގާނޫނުއަސާސީގެ މި މާއްދާތަކަކީ ދައުލަތުގެ ބިމާއި، ސަރަހައްދާއި، އަދި ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތަކުގެ މައްޗަށް ދައުލަތުގެ ސިޔާދަތީ ބާރު ދެމެހެއްޓުމަށާއި ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް މިލްކުކޮށްދިނުމާ ގުޅޭގޮތުން ކަނޑައަޅާފައިވާ މުހިންމު ހަމަތަކެކެވެ.
އެއްބަސްވުން ބާތިލުކުރުމާއި ވަގުތީ އަމުރަށް އެދުން
ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު މައްސަލައިގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އެދިފައިވަނީ، ގާނޫނުއަސާސީއާ ހިލާފަށް ހަދާފައިވާ މި އެއްބަސްވުމަކީ ބާތިލު އެއްބަސްވުމެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅައިދިނުމަށެވެ. އަދި ހަމައެއާއެކު، ސުޕްރީމް ކޯޓުން މި މައްސަލައިގައި ވަކި ގޮތެއް ނިންމައި ހުކުމެއް އިއްވަންދެން، އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އެއްވެސް އަމަލީ މަސައްކަތެއް ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެ ގޮތަށް އެއްބަސްވުމަށް އަމަލުކުރުން ފަސްކުރުމުގެ ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެދިނުމަށް ވެސް ވަނީ އެދިފައެވެ. މިފަދަ ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދިފައިވަނީ މައްސަލަ ނިމުމުގެ ކުރިން އިޔާދަނުކުރެވޭނެ ފަދަ ގެއްލުމެއް ދައުލަތަށް ވިޔަ ނުދިނުމުގެ މަގުސަދުގައެވެ.
މި މަޝްރޫއާ ގުޅިގެން ކުރިން ވެސް ފާހަގަކުރި ފަދައިން އެންމެ ބޮޑަށް އަޑުއުފުލެމުންދާ އެއް ކަމަކީ 99 އަހަރުގެ ދިގު މުއްދަތަކަށް ބިޔަ ބިމެއް ބޭރުގެ ކުންފުންޏަކަށް ދިނުމުގެ މައްސަލައެވެ. ކުރީގެ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީން އަބްދުލްގައްޔޫމް ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ ގޮތަށް އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ތުހުމަތުކުރާ ގޮތުގައި 99 އަހަރަށް ބިން ކުއްޔަށް ދިނުމަކީ ހަގީގަތުގައި އެ ބިން ދާއިމީކޮށް ބޭރު ފަރާތަކަށް ވިއްކާލުން ފަދަ ނުރައްކާތެރި ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ ރައްދަކީ މި ބިމަކީ ދާއިމީކޮށް މިލްކުވާ ގޮތަށް ދޫކުރެވޭ ބިމެއް ނޫން ކަމަށާއި، މިއީ ހަމައެކަނި ދިގު މުއްދަތަކަށް ކުއްޔަށް ދެވޭ ދިނުމެއް ކަމަށެވެ.
ގާނޫނީ އޮނިގަނޑާއި އެއްބަސްވުންތަކުގެ ތަރުތީބު
މި މައްސަލައިގައި އުފެދިފައިވާ އަނެއް މުހިންމު ސުވާލަކީ ގާނޫނީ ހަމަތަކާއި އިޖުރާއާތުތައް ފުރިހަމަކުރުމުގެ މައްސަލައެވެ. މަޝްރޫއުގެ މަޝްވަރާތައް ފަށައި، ލިޔެކިޔުންތަކުގައި ސޮއިކުރިއިރު، އެކަމާ ގުޅޭ ފުރިހަމަ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑެއް އެކުލަވާލެވިފައި ނެތުމަކީ ގާނޫނީ މާހިރުންގެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމެކެވެ. އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރުމަށް ފަހު، އެ އެއްބަސްވުމަށް ފެތޭ ގޮތަށް ފަހުން ގާނޫނުތައް ބަދަލުކުރުމަކީ ދައުލަތް ހިންގުމުގެ ހަމަތަކާ ފުށުއަރާ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ބަޔަކު ދެކެއެވެ. މިއީ އިންވެސްޓަރުންގެ އިތުބާރު ހޯދުމަށާއި ގައުމުގެ ގާނޫނީ ސިޔާދަތު ދެމެހެއްޓުމަށް ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިކުރުވާ ކަމެކެވެ.
ސަރުކާރުގެ ރައްދާއި ބަންޑާރަނައިބުގެ ވިސްނުން
ކުރީގެ ރައީސް ޔާމީންގެ ފާޑުކިޔުންތަކަށް ރައްދު ދެއްވަމުން ބަންޑާރަނައިބު އަހްމަދު އުޝާމް ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ރާއްޖޭގައި 99 އަހަރަށް ތަންތަން ކުއްޔަށް ދެވޭ ގޮތަށް ގާނޫނު އިސްލާހުކުރެވުނީ 2015 ވަނަ އަހަރު ރައީސް ޔާމީންގެ ވެރިކަމުގައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ރަސްމާލެއިން ބިން ދޫކުރަން ނިންމާފައިވަނީ ޓޫރިޒަމާ ބެހޭ ގާނޫނުގެ ދަށުން ނޫން ކަމަށްވެސް އުޝާމް ވިދާޅުވިއެވެ. މިކަމުން ދޭހަވަނީ މި މަޝްރޫއު ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށްޓަކައި ޚާއްސަ ގާނޫނީ އިންތިޒާމުތަކެއް ހަމަޖައްސަން ޖެހޭ ކަމެވެ.
އިގްތިސާދީ ފައިދާއާއި ދިގު މުއްދަތުގެ ނަތީޖާ
އިގްތިސާދީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، 20 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ މިފަދަ ބޮޑު އިންވެސްޓްމަންޓަކީ ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދު ސިންދަފާތުކޮށް، ވަޒީފާގެ އެތައް ފުރުސަތެއް އުފައްދައި، ފަތުރުވެރިކަމުގެ މުޅިން އާ ވައްޓަފާޅިއެއް ތައާރަފުކުރާނެ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، މި ފައިދާތައް ހާސިލުވާނީ ދައުލަތަށް ލިބޭ އާމްދަނީއާއި ރައްޔިތުންގެ މަސްލަހަތު ފުރިހަމައަށް ހިމާޔަތްކުރެވިގެންނެވެ. ދިގު މުއްދަތަކަށް ބޭރުގެ ކުންފުންޏަކަށް ބޮޑު ބިމެއް ދޫކޮށްލުމަކީ ދައުލަތުގެ ކޮންޓްރޯލް ކުޑަވެދާނެ ކަމެއް ކަމަށް ވާތީ، މިއީ ހަރުދަނާ ވިސްނުމަކާއެކު ފިޔަވަޅު އަޅަންޖެހޭ ދާއިރާއެކެވެ.
މާލީ ވަޒީރު ހަސަން ޒަރީރު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި މަޝްރޫއުން އެވެރެޖްކޮށް އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 1.1 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އާމްދަނީއެއް ދައުލަތަށް ވަންނާނެއެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގައި ހިންގާ 179 ރިސޯޓާއި 16 ހޮޓަލާއި 920 ގެސްޓްހައުސް އަދި 165 ސަފާރީ އުޅަނދުން ލިބޭ ޖުމްލަ އާމްދަނީ ފަހަނައަޅައިދާ ވަރުގެ ބޮޑު ޢަދަދެއް ކަމަށާއި، މިއިން ރަމްޒުކޮށްދެނީ ދައުލަތުގެ މާލިއްޔާތު ވަރުގަދަކުރުމަށާއި ރާއްޖޭގެ ދުރުރާސްތާ ތަރައްގީއަށް އެހީތެރިވުމުގައި މި މަޝްރޫއުގެ ގާބިލުކަން ކަމަށްވެސް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.
ރަސްމާލެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދައުލަތަށް އާމްދަނީ ލިބެން ކަނޑައެޅިފައި ވަނީ އާންމު އުސޫލުން ނެގޭ ޓީޖީއެސްޓީގެ އިތުރުން، މާސްޓާ ޑިވެލޮޕަރުގެ ފުރަތަމަ ވިއްކުންތަކާއި ކުއްޔަށްދިނުންތަކުން ލިބޭ އާމްދަނީގެ 10 އިންސައްތައިން ކަމަށް މިނިސްޓަރ ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި ފުރަތަމަ ގަންނަ ފަރާތްތަކުންނާއި އޭގެފަހުން އެހެން ފަރާތްތަކަށް މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުކުރާއިރު މުދަލުގެ އަގުގެ ހަތަރު އިންސައްތައިގެ ފީއެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ދައުލަތަށް ނަގާނެ ކަމަށް ޒަރީރު ވިދާޅުވިއެވެ.
މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އެއްވެސް ޓެކްސް އިނާޔަތެއް ނުވަތަ ޑިއުޓީ އިސްތިސްނާއެއް ދީފައެއް ނުވާނެ ކަމަށާއި އަދި މި މަޝްރޫއަށް ސަރުކާރުން އެއްވެސް ލޯނެއް ނުނަގާނެ ކަމަށްވެސް މިނިސްޓަރ ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން ދައުލަތަށް މާލީ އިލްތިޒާމްތަކެއް އުފެދުމެއް ނެތި، ދައުލަތުގެ އާމްދަނީއަށް މި މަޝްރޫއުން ފައިދާ ކުރާނެކަން ކަށަވަރުވާ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
ރަސްމާލެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، މުދާ ވިއްކައިގެން ލިބޭ އެންމެހައި ފައިސާއެއް ބަހައްޓާނީ ރާއްޖޭގައި ގާއިމުކުރެވޭ އެސްކްރޯ އެކައުންޓެއްގައި ކަމަށާއި، އެ ފައިސާ ދޫކުރުން ބިނާވެގެންވަނީ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ކަމަށް ޒަރީރު ވިދާޅުވިއެވެ. މީގެ އިތުރުން މަޝްރޫއުގެ އެންމެހައި ފައިސާގެ މުއާމަލާތްތައް ހިންގަންޖެހޭނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބޭންކުތައް މެދުވެރިކޮށެވެ.
ގާތްގަނޑަކަށް 10 އަހަރުގެ ތެރޭގައި މަޝްރޫއު ފުރިހަމަވުމުން، އަހަރަކު އެއް މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ ފަތުރުވެރިން ޒިޔާރަތްކުރާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭއިރު، ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދަށް ފަތުރުވެރިކަމުގެ އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް ދެ ބިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު ވަންނާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އަބޫދާބީގެ އީގަލް ހިލްސްއިން ރާއްޖޭގައި 20 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ މި މަޝްރޫއު ހިންގުމަށް ސަރުކާރާއެކު ސޮއިކުރީ ސެޕްޓެމްބަރ މަހުގެ 21 ގައެވެ. މިއީ ރާއްޖެއަށް ބޭރުގެ ފަރާތަކުން ކުރާ އެންމެ ބޮޑު އިންވެސްޓްމެންޓެވެ.
ގަބޫލު ކުރަން ޖެހޭ ހަގީގަތަކީ ރަސްމާލެ މަޝްރޫއަކީ ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދީ މުސްތަގުބަލަށް އުއްމީދީ ދޮރުތަކެއް ހުޅުވައިދޭ މަޝްރޫއަކަށް ވިޔަސް، އޭގެ ގާނޫނީ އަދި އިޖުރާއީ ކަންކަން ހަރުދަނާކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ގާނޫނުއަސާސީއާއި ގައުމީ މަސްލަހަތު ކުރިއަށް ނެރެ، ދެފުށް ފެންނަ ގޮތެއްގައި ކަންކަން ކުރިއަށް ގެންދިއުމަކީ މިފަދަ ބިޔަ މަޝްރޫއުތަކުގެ ފައިދާ ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ކަށަވަރުކޮށްދޭނެ ހަމައެކަނި މަގެވެ.
