ސްޓްރޯކަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާ މިންވަރަށް އާންމުވަމުން އަންނަ ނުރައްކާތެރި ސިއްހީ ކުއްލި ހާލަތެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، މި ނުރައްކާ މިހާރު ވަނީ އާދަޔާ ހިލާފަށް ބޮޑުވެފައެވެ. އެންމެ ހޮސްޕިޓަލަކުން އެކަނި އަހަރަކު ފައްސަތޭކައަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ސްޓްރޯކު ޖެހިގެން އެޑްމިޓްކުރަން ޖެހުމާއި، ކުރިއާ އަޅާބަލާއިރު މުޅި ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ސްޓްރޯކް ޖެހޭ މީހުންގެ އަދަދު ފަންސާސް އިންސައްތަ އިތުރުވެފައިވުމަކީ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ހަގީގަތެކެވެ.
މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިއްހީ ނިޒާމަށާއި އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށް އަންނަންޖެހޭ ބަދަލުތައް ނުގެނެސްފިނަމަ، މުސްތަގުބަލުގައި މި ބަލިމަޑުކަމުގެ އަސަރު މުޅި ގައުމުގެ އުފެއްދުންތެރިކަމަށާއި އާއިލާތަކުގެ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ފޫނުބެއްދޭވަރުގެ ގެއްލުންތަކެއް ދޭނެއެވެ. ސަބަބެއް ނެތިއެއް ނޫނެވެ.
އައިޖީއެމްއެޗުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ފެންނަ އެންމެ ބިރުވެރި އެއް މަންޒަރަކީ، ސްޓްރޯކު ޖެހިގެން ފަރުވާ ހޯދާ މީހުންގެ ތެރޭގައި އުމުރުން ހަގު މީހުން ނުވަތަ ޒުވާނުންގެ އަދަދު ގިނަކަމެވެ.
ދުނިޔޭގެ އާންމު ހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު ފަންސާސް އަހަރުން މަތީގެ ކޮންމެ ހަތަރު މީހަކުން އެކަކަށް ސްޓްރޯކް ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ އޮތް ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގައި މަސައްކަތްކުރާ އުމުރުގެ ޒުވާނުންނަށް މި ބަލި ޖެހުން އިތުރުވުމަކީ އިގްތިސާދީ ގޮތުންނާއި އިޖުތިމާއީ ގޮތުން ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ.
މީގެ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވެނީ ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވުމާއި، ހަކުރުބަލި އިތުރުވުމާއި، ނަފްސާނީ سترެސް އަދި ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން އާންމުވުމެވެ. ބަލި ޖެހުމުގެ ކުރިން ދުރާލާ ހަށިގަނޑު ޗެކްނުކުރުމާއި، ޕްރެޝަރަށް ބޭސް ކާންޖެހޭ ހާލަތުގައި ގަވާއިދުން ބޭސް ބޭނުންނުކުރުމަކީ މި ނުރައްކާ އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
ސްޓްރޯކެއް ޖެހޭ ހިނދު ސިކުންތަކީ ވެސް އަގުހުރި ވަގުތެކެވެ. ސިކުނޑީގެ ނާރުތަކަށް ލޭ ދައުރުވުން ހުއްޓޭ ކޮންމެ މިނެޓަކު އެތައް މިލިއަން ސެލްތަކެއް ހަލާކުވެގެންދެއެވެ. އެހެންކަމުން، ސްޓްރޯކުގެ އަލާމާތްތައް ދެނެގަތުމަށް މެޑިކަލް ދާއިރާގައި ބޭނުންކުރާ ’ބީ ފާސްޓް‘ އުސޫލު ކޮންމެ ރައްޔިތަކުވެސް ދަސްކުރުން މުހިންމެވެ.
- ކުއްލިއަކަށް ހަށިގަނޑުގެ ހަމަހަމަކަން ނުވަތަ ބެލެންސް ގެއްލުން.
- ލޯ ފުސްވުން ނުވަތަ ކުއްލިއަކަށް އެއް ލޮލުގެ ނުވަތަ ދެ ލޮލުގެ ފެނުމަށް އަސަރުކުރުން.
- މޫނުގެ އެއް ފަޅި ވާގިނެތުން ނުވަތަ އެއް ފަރާތަށް ދަމައިގަތުން.
- އެއް އަތުގެ ނުވަތަ ފައިގެ ވާގި ކުއްލިއަކަށް ނެތުން ނުވަތަ އައްސިވުން.
- ވާހަކަދައްކަން އުނދަގޫވުން، އަޅައަޅައިގަތުން ނުވަތަ ވާހަކަ ދައްކާއިރު ލަފުޒުތައް އޮޅުންބޮޅުންވުން.
- މިފަދަ އަލާމާތެއް ފެންނަ ހިނދު، ވަގުތު ބޭކާރުނުކޮށް ވަގުތުން ސިއްހީ އަވަސް ފަރުވާ ހޯދުން.
މި އަލާމާތްތައް ފެނުމާއެކު ސީޓީ ސްކޭން ހެދޭނެ ވަސީލަތްތައް ހުރި ހޮސްޕިޓަލަކަށް ދިއުން ލާޒިމެވެ. ސަބަބަކީ، ސްޓްރޯކަކީ ސިކުނޑީގެ ނާރެއް ބެދިގެން ޖެހޭ އެއްޗެއްކަން ނުވަތަ ނާރެއް ފަޅައިގެން ގޮސްގެން ޖެހޭ އެއްޗެއްކަން ކަނޑައެޅިގެން އެނގިގެން މެނުވީ އެކަށީގެންވާ ފަރުވާ ނުދެވޭނެތީއެވެ. އަވަހަށް ފަރުވާ ދެވިއްޖެނަމަ، ސްޓްރޯކުން އަރައިގަނެ ފުރިހަމަ ސިއްހަތަކަށް ރުޖޫއަވުމުގެ ފުރުސަތު ވަރަށް ބޮޑެވެ.
ގަބޫލު ކުރަން ޖެހޭ ހަގީގަތަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖޯގްރަފީ އުފެދިފައިވާ ގޮތަކީ ސްޓްރޯކް ފަދަ ވަގުތަށް ބަލައި ފަރުވާދޭންޖެހޭ ބަލިތަކުގައި ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. މާލެއިން ބޭރުގައި ދިރިއުޅޭ ރައްޔިތުންނަށް، ސީޓީ ސްކޭން ހެދުމާއި ނިއުރޮލޮޖީގެ ހާއްސަ ފަރުވާ ވަގުތުން ލިބުމަކީ އަދިވެސް ދަތި އުނދަގޫ ކަމެކެވެ.
ބަލިމީހަކު އެއް ރަށުން އަނެއް ރަށަށް ނުވަތަ ރީޖަނަލް ހޮސްޕިޓަލަކަށް ގެންދިއުމަށް ހޭދަވާ ވަގުތަކީ، ފަރުވާ ދިނުމަށް ލިބޭ ’ގޯލްޑަން އަވާ‘ ގެއްލިގެންދާ ވަގުތެކެވެ. އެހެންކަމުން، ސަރަހައްދީ ހޮސްޕިޓަލުތަކުގައި ސްޓްރޯކް ކެއާ ޔުނިޓުތައް ގާއިމުކުރުމާއި، އެމަޖެންސީގައި ބަލިމީހުން އުފުލުމުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާކުރުމަކީ މުސްތަގުބަލުގައި ގިނަ ފުރާނަތަކެއް ސަލާމަތްކުރުމަށް ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
ސްޓްރޯކަކީ ކުއްލިއަކަށް ފެންނަ ބައްޔެއް ނަމަވެސް، މީގެ އަސްލު ބިނާވެފައި އޮންނަނީ އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ހަށިގަނޑުގައި އަށަގަންނަ ނުރަނގަޅު އާދަތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އެހެންކަމުން، ބަލިން ރައްކާތެރިވުމަށްޓަކައި ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށް އެދެވޭ ބަދަލުތަކެއް ގެންނަންޖެހެއެވެ. ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް މަދުވެގެން ތިރީސް މިނެޓު ހެލިފެލިވެ އުޅުމާއި ކަސްރަތުކުރުން، ލޮނާއި ތެޔޮ އަދި ހަކުރު މަދު ސިއްހަތަށް ފައިދާހުރި ކާނާ ބޭނުންކުރުން، އަދި ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމުން ދުރުހެލިވުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަންކަމެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އުމުރުން ކިތަންމެ ހަގު ނަމަވެސް، އަހަރަކު އެއްފަހަރު ނަމަވެސް އާންމު ސިއްހީ ޗެކަޕެއް ހަދައި، ލޭގެ ޕްރެޝަރާއި ހަކުރުގެ މިންވަރު ބެލުމަކީ ނުރައްކާ ދުރާލާ ދެނެގަނެވޭނެ ހަމައެކަނި މަގެވެ.
ރާއްޖޭގައި ސްޓްރޯކް ޖެހޭ މީހުންގެ އަދަދު އަހަރަކަށް ވުރެ އަހަރެއް އިތުރުވަމުންދާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، މިއީ ހަމައެކަނި ސިއްހީ މާހިރުންގެ ޒިންމާއެއްގެ ގޮތުގައި ދޫކޮށްލެވެން އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ސަރުކާރާއި، ތައުލީމީ މުއައްސަސާތަކާއި، މީޑިއާތަކާއި މުޅި މުޖުތަމައު ގުޅިގެން ހައްލުކުރަންޖެހޭ ގައުމީ މައްސަލައެކެވެ.
ސްކޫލްތަކުން ފެށިގެން އޮފީސްތަކާ ހަމައަށް ’ބީ ފާސްޓް‘ އަލާމާތްތަކަށް ހޭލުންތެރިކުރުވުމާއި، ސިއްހީ ވަސީލަތްތައް ލާމަރުކަޒުކޮށް، ދުޅަހެޔޮ މުޖުތަމައެއް ބިނާކުރުމަށް ހިތްވަރުދޭ ސިޔާސަތުތައް އެކަށައަޅަންޖެހެއެވެ. ސްޓްރޯކަކީ ދުރާލާ ރައްކާތެރިވެވޭ އަދި އަވަހަށް ފަރުވާ ހޯދައިފިނަމަ ރަނގަޅުކުރެވޭ ބައްޔަކަށް ވާހިނދު، މުސްތަގުބަލުގައި ދުޅަހެޔޮ ދިވެހި ޖީލެއް ބިނާކުރެވޭނީ މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ.
