ދިވެހިރާއްޖޭގައި، ޚާއްޞަކޮށް މާލޭ ސަރަޙައްދުގައި ދިމާވެފައިވާ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ތަދަށް ލުޔެއް ހޯދައިދިނުމަށް ސަރުކާރުން ހިންގާ ސޯޝަލް ހައުސިންގް މަޝްރޫޢުތަކުގެ އަސްލު މަޤްޞަދާ މެދު މިއަދު ވަނީ ބޮޑެތި ސުވާލުތަކެއް އުފެދިފައެވެ.
ހުޅުމާލޭގައި ތަރައްޤީކޮށްފައިވާ ހިޔާ ފްލެޓްތަކާއި، ފަހި ދިރިއުޅުން ކޯޕަރޭޝަން (އެފް.ޑީ.ސީ) އިން ކުރިއަށްގެންދާ ”އަމާން ދޯދި“ އަދި ”އަމާން އުދަރެސް“ ފަދަ މަޝްރޫޢުތަކަކީ ބޯހިޔާވަހިކަމަށް ނުހަނު ބޭނުންޖެހިފައިވާ ފަރާތްތަކަށް އަގުހެޔޮކޮށް ދިރިއުޅޭނެ ތަނެއް ހޯދައިދިނުމަށް ފެށި މަޝްރޫޢުތަކެކެވެ. ނަމަވެސް، މި ފްލެޓްތައް ލިބުނު ބައެއް ފަރާތްތަކުން އެ ތަންތަން ބާޒާރުގެ ބޮޑު އަގުގައި ކުއްޔަށް ދޫކުރަމުންދާ މައްސަލާއާއެކު، ސޯޝަލް ހައުސިންގްގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުވޭތޯ ވަނީ ބަހުސް އުފެދިފައެވެ.
ހިޔާ މަޝްރޫޢުގެ ފުޅާދާއިރާ
ހުޅުމާލެ ފޭސް 2 ގައި ކުރިއަށްގެންދިޔަ ހިޔާ މަޝްރޫޢަކީ ރާއްޖޭގައި މިހާތަނަށް ހިންގި އެންމެ ބޮޑު ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މަޝްރޫޢެވެ. 16 ޓަވަރުގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ މި މަޝްރޫޢުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 6,720 ފްލެޓް ހިމެނޭއިރު، މިއީ 30,000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުންގެ އާބާދީއަކަށް އަމާޒުކޮށްފައިވާ ތަނެކެވެ. މި ފްލެޓްތަކަކީ ’ރެންޓް-ޓު-އޯން‘ އުސޫލުން، ދިގު މުއްދަތަކަށް (ގާތްގަނޑަކަށް 25 އަހަރު) މަހުން މަހަށް ފައިސާ ދައްކައި ނިމުމުން މިލްކުވާ ގޮތަށް ދޫކޮށްފައިވާ ތަންތަނެވެ.
ފްލެޓްތަކުގެ އަގަށް އެކި ފަހަރު މަތިން ބަދަލު އައިސްފައިވެއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ މަހު ކުލީގެ ގޮތުގައި 8,500 ރުފިޔާ އަދި މެއިންޓެނަންސް ފީއަށް 1,000 ރުފިޔާ ނަގަން ނިންމި ނަމަވެސް، ފަހުން ގެނެވުނު ބަދަލުތަކާއެކު މިހާރު ދެ ކޮޓަރީގެ ފްލެޓަކަށް މަހަކު ދައްކަންޖެހެނީ ގާތްގަނޑަކަށް 3,984 ރުފިޔާއެވެ. މެއިންޓެނަންސް ފީއާއެކު ޖުމްލަ އަގަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 4,984 ރުފިޔާއެވެ. މިއީ ސަރުކާރުން ބޮޑު ސަބްސިޑީއެއް ދީގެން، އާންމު މާކެޓް އަގަށްވުރެ މާ ބޮޑުތަނުން ހެޔޮކޮށްފައިވާ އަގެކެވެ.
އަގުގެ ބޮޑު ފަރަގާއި ވިޔަފާރި އުސޫލު
ސަރުކާރަށް ދައްކަންޖެހޭ އަގު ކުޑަވި ނަމަވެސް، ބައެއް ފަރާތްތަކުން ހިޔާ ފްލެޓްތައް ކުއްޔަށް ދޫކުރަނީ މާކެޓް ރޭޓުގައެވެ. ފަރުނީޗަރާއެކު ބައެއް ފްލެޓްތައް މަހަކު 17,000 ރުފިޔާ ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ވެސް ބޮޑު އަގުގައި ކުއްޔަށް ދޫކުރަން އިޢުލާންކޮށްފައިވާތަން ފެނެއެވެ. ސަރުކާރަށް ދައްކާ 4,984 ރުފިޔާއާއި ކުއްޔަށް ދޭ 17,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދު އޮތް ބޮޑު ފަރަގުގެ ސަބަބުން، މިއީ އިޖުތިމާޢީ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ބަދަލުގައި ވިޔަފާރި އުސޫލުން ފައިދާ ހޯދަން ކުރާ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ބަޔަކު ދެކެއެވެ.
މިކަމުގެ ސަބަބުން ބޯހިޔާވަހިކަމަށް ހަގީގަތުގައި ބޭނުންޖެހިފައިވާ އެތައް އާއިލާއަކަށް އެ ފުރުސަތު ގެއްލި، ފްލެޓް ލިބުނު ފަރާތްތަކަށް އެއީ އާމްދަނީ ހޯދާ ވަސީލަތަކަށް ވަނީ ވެފައެވެ. މިއީ ސޯޝަލް ހައުސިންގްގެ އަސާސީ ފަލްސަފާއާ މުޅިން ޚިލާފު ކަމެކެވެ. ސޯޝަލް ހައުސިންގްގެ ބޭނުމަކީ އަމިއްލަ ބޯހިޔާވަހިކަމެއް ނެތް މީހުންނަށް ދިރިއުޅޭނެ އަމާން މާހައުލެއް ހޯދައިދިނުމެވެ.
އެއްބަސްވުމުގެ މައްސަލައާއި ގާނޫނީ ހުރަސްތައް
ހިޔާ ފްލެޓްތަކުގެ މި މައްސަލަ ކޮންޓްރޯލް ނުކުރެވި އޮތް އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ ކުރިން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުންތަކުގައި ހުރި ގާނޫނީ ހަނިފުރުސަތުތަކެވެ. ފްލެޓް އެހެން ފަރާތްތަކަށް ކުއްޔަށް ދިނުން މަނާކުރާ ސަރީޙަ އިބާރާތެއް އެއްބަސްވުންތަކުގައި ނެތުމުގެ ސަބަބުން، މިކަން ހުއްޓުވުމަށް ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކަށް ވަނީ ގާނޫނީ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ. މިއީ ކުރިމަގުގައި ހިންގާ މަޝްރޫޢުތަކުގައި ސަރުކާރުން ވަރަށް ބޮޑަށް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
އެފް.ޑީ.ސީ މަޝްރޫޢުތައް: އާ އުއްމީދެއް
ފަހި ދިރިއުޅުން ކޯޕަރޭޝަނުން ހިންގާ ’އަމާން ދޯދި‘ އަދި ’އުދަރެސް‘ ފްލެޓްތަކާ މެދު އާންމުން ކުރާ އުއްމީދު ތަފާތެވެ. މި މަޝްރޫޢުތަކުގެ ދަށުން ދޫކުރާ ފްލެޓްތަކުގެ އުޞޫލުތައް ކުރީގެ މަޝްރޫޢުތަކަށްވުރެ ހަރުދަނާވެފައި، ފްލެޓްގެ ބޭނުން ހިފަންޖެހޭ ގޮތް ސާފުވާނެ ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ޤަބޫލުކުރެއެވެ. މި ފްލެޓްތަކަކީ މާލީ ގޮތުން ދަތިތައް ހުރި އާއިލާތަކަށް ލުއި ފަސޭހަ ދިރިއުޅުމެއް ހޯދައިދިނުމަށް ދައުލަތުން ބޮޑު ހޭދައެއް ކޮށްގެން ހިންގާ މަޝްރޫޢުތަކެކެވެ.
އެފް.ޑީ.ސީގެ މަޝްރޫޢުތަކުގައި ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އުސޫލުތައް ހަރުދަނާކޮށް، ހަގީގީ ބޭނުންޖެހިފައިވާ ފަރާތްތަކަށް އެކަނި ފްލެޓް ލިބޭނެ ގޮތް ކަށަވަރުކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. އަދި ފްލެޓް ލިބުމަށްފަހު އެތަންތަން ވިޔަފާރި އުސޫލުން ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވޭނެ ފަދަ ވަރުގަދަ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑެއް އެކުލަވާލުމަކީ ސޯޝަލް ހައުސިންގްގެ މަގްސަދު ހާސިލްކުރުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.
ޖުމްލަގޮތެއްގައި ބަލާއިރު، ސޯޝަލް ހައުސިންގް މަޝްރޫޢުތަކަކީ ހަމައެކަނި އިމާރާތްތަކެއް އެޅުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އިޖުތިމާޢީ އަދާލަތު ގާއިމުކޮށް، ބޯހިޔާވަހިކަމަށް ބޭނުންޖެހިފައިވާ އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އުފާވެރި ދިރިއުޅުމެއް ހޯދައިދިނުމަށް ހިންގާ މަސައްކަތެކެވެ. ހިޔާ ފްލެޓްތަކުން ފެނުނު މައްސަލަތަކުން އިބުރަތް ހާސިލްކޮށް، އެފް.ޑީ.ސީ ފަދަ އާ މަޝްރޫޢުތަކުގައި މިފަދަ ކަންކަން ތަކުރާރުވިޔަ ނުދިނުމަށް ސަރުކާރުން ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންޖެހެއެވެ. އޭރުން ނޫނީ ސޯޝަލް ހައުސިންގްއަކީ ވިޔަފާރިއަކަށް ނުވެ، ރައްޔިތުންގެ ހަގީގީ ބޯހިޔާވަހިކަމަށް ވެގެންދާނެއެވެ.
