ދައުލަތުގެ ބަޖެޓަށް ލިބޭ އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމުގައާއި ގައުމުގެ އިގްތިސާދީ ތަރައްގީގައި ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުނިތަކަކީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރަންޖެހޭ ފަރާތްތަކެކެވެ. ނަމަވެސް، ފަހަކަށް އައިސް ފެންނަމުންދާ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ހާމަވާ ގޮތުގައި މި ކުންފުނިތަކަށް ލިބޭ ސާފު ފައިދާ ދަށްވެ، ދައުލަތުގެ ބަޖެޓަށް ޑިވިޑެންޑުގެ ގޮތުގައި ލިބެންޖެހޭ އާމްދަނީއަށް ވަނީ ބޮޑު ހީނަރުކަމެއް އައިސްފައެވެ.
ސަރުކާރުން މި ކުންފުނިތައް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ބޮޑެތި މާލީ އެހީތަކާއި ކެޕިޓަލް އިންޖެކްޝަންތައް ފޯރުކޮށްދެމުންދާއިރު، އެއާ އެކަށޭނަ މިންވަރެއްގެ މާލީ މަންފާއެއް އަނބުރާ ދައުލަތަށް ނުލިބުމަކީ މުޅި މާލީ ނިޒާމަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ.
މި އަހަރުގެ މިހާތަނަށް ދައުލަތުގެ ބަޖެޓަށް ލިބުނު ޑިވިޑެންޑު އާމްދަނީގެ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، މިދިޔަ އަހަރުގެ މި މުއްދަތާ އަޅާބަލާއިރު %25 ގެ ބޮޑު ދަށްވުމެއް ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ.
އެގޮތުން، މި މަހުގެ 1 ގެ ނިޔަލަށް ދައުލަތަށް ޑިވިޑެންޑުގެ ގޮތުގައި ލިބިފައިވަނީ 483.2 މިލިއަން ރުފިޔާއެވެ. މިއީ ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުގެ އެ މުއްދަތުގައި ލިބުނު 649 މިލިއަން ރުފިޔާއާ އަޅާބަލާއިރު 166 މިލިއަން ރުފިޔާގެ މަދުވުމެކެވެ.
މިއަހަރުގެ ބަޖެޓުގައި ޑިވިޑެންޑުގެ ގޮތުގައި ލިބޭނެ ކަމަށް ލަފާކޮށްފައިވާ 552.3 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ތެރެއިން މިހާތަނަށް %87 ހާސިލުކުރެވިފައި ވީނަމަވެސް، މިދިޔަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު ލިބުނު ޖުމްލަ އަދަދު މަދުވުމަކީ ވިޔަފާރިތަކުގެ އުފެއްދުންތެރިކަން ދަށްވަމުންދާކަމުގެ ނިޝާނެކެވެ.
މި ދަށްވުމުގެ ސަބަބުން ދައުލަތުގެ ބަޖެޓަށް ކުރާ އަސަރު އިތުރަށް ބޮޑުވެގެންދަނީ ސަރުކާރު ކުންފުނިތަކަށް ކެޕިޓަލްގެ ގޮތުގައި ދޫކުރަންޖެހޭ ފައިސާގެ މިންވަރު އިންތިހާއަށް އިތުރުވުމާ ގުޅިގެންނެވެ. މިއަހަރުގެ ބަޖެޓުގައި ކުންފުނިތަކަށް ކެޕިޓަލްގެ ގޮތުގައި 930 މިލިއަން ރުފިޔާ ދޫކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، މިހާތަނަށް ވަނީ 903 މިލިއަން ރުފިޔާ ދޫކޮށްފައެވެ. މިއީ ޑިވިޑެންޑުގެ ގޮތުގައި ދައުލަތަށް ލިބުނު 483.2 މިލިއަން ރުފިޔާއާ އަޅާބަލާއިރު ދެގުނައެއްހާ ބޮޑު އަދަދެކެވެ. މީގެ މާނައަކީ، ދައުލަތުން ކުންފުނިތަކަށް ފައިސާ ޖަހައިދޭ މިންވަރަށްވުރެ އެ ކުންފުނިތަކުން ދައުލަތަށް އަނބުރާ ދައްކާ ފައިދާ ވަރަށް ބޮޑަށް ކުޑަވެ، ކުންފުނިތައް ބެލެހެއްޓުމަކީ ދައުލަތުގެ މާލިއްޔާއަށް އޮތް ބޮޑު ތަކުލީފަކަށް ވެފައިވާ ކަމެވެ.
ސަރުކާރު ހިއްސާވާ 30 އަށް ވުރެ ގިނަ ކުންފުނި މިހާރުވެސް އޮތްއިރު، އޭގެ ތެރެއިން ގިނަ ކުންފުނިތައް އަދިވެސް ހިންގަމުންދަނީ ބޮޑު ގެއްލުމުގައެވެ. ދައުލަތަށް އެކަށީގެންވާ ފައިދާއެއް ލިބެނީ މަދު ކުންފުނިތަކަކުން ކަމަށްވާއިރު، އަނެއްބައި ކުންފުނިތަކަކީ ހިންގުމުގެ ޚަރަދުތައް ބޮޑުވެ، ބޭކާރު އިސްރާފުތައް ގިނަވުމުގެ ސަބަބުން ސަރުކާރުގެ ސަބްސިޑީއާއި އެހީއަށް ބަރޯސާވެގެން ތިބޭ ކުންފުނިތަކެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ސިޔާސީ ބޭނުންތަކަށް މުވައްޒަފުން އިތުރުކުރުމާއި، ކުންފުނިތަކުގެ ގަވަނަންސް ނިޒާމު ހަރުދަނާ ނުވުމަކީވެސް ގެއްލުމުގައި ހިންގަންޖެހޭ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންކަމެވެ.
އަނެއްކޮޅުން ބަލާއިރު، ސަރުކާރުގެ ހުރިހާ ކުންފުންޏަކީ ހަމައެކަނި ވިޔަފާރީގެ ފައިދާ ހޯދުމުގެ މަގުސަދުގައި އުފައްދާފައިވާ ތަންތަނެއް ނޫނެވެ. ރައްޔިތުންނަށް ބޭނުންވާ އަސާސީ ޚިދުމަތްތައް ހެޔޮ އަގުގައި ފޯރުކޮށްދިނުމާއި، އާންމު މަސްލަހަތު ހިމާޔަތްކުރުމަކީވެސް މިފަދަ ކުންފުނިތަކުގެ ޒިންމާއެކެވެ. ނަމަވެސް، ޚިދުމަތް ދިނުމުގެ ނަމުގައި ވިޔަފާރީގެ ހަމަތަކުން ބޭރުވެ، ޖަވާބުދާރީވުމެއް ނެތި ގެއްލުމުގައި ކުންފުނިތައް ދެމިއޮތުމަކީ ދިގު މުއްދަތަކަށް ދައުލަތަށް ބަލަހައްޓައިދެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން، އެއް ދާއިރާއަކުން ޚިދުމަތްދޭ ކުންފުނިތައް އެއްކޮށްލުމާއި މާލީ ގޮތުން ނާގާބިލު ކުންފުނިތައް އުވާލުން ނުވަތަ ޕްރައިވެޓައިޒް ކުރުމަކީ މިއަދު އަޅަންޖެހިފައިވާ މުހިންމު ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ.
ދައުލަތުގެ ބަޖެޓަށް ލިބޭ ޑިވިޑެންޑު ދަށްވުމާއި ކުންފުނިތަކަށް ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދު އިތުރުވުމަކީ ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުނިތަކުގެ ހިންގުން ބޮޑު އިސްލާހީ ބަދަލަކަށް ބޭނުންވެފައިވާކަމުގެ ސާފު ހެއްކެކެވެ. މި ކުންފުނިތަކަކީ އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެވިފައިވާ، ހިންގުން ހަރުދަނާ، އަދި ދައުލަތުގެ މާލިއްޔާއަށް އާމްދަނީ އިތުރުކޮށްދޭ ވަސީލަތްތަކަކަށް ހެދުމަކީ ގައުމުގެ މާލީ ދެމެހެއްޓެނިވިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި މިހާރުން މިހާރަށް ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ.
