ޗާގޯސް އާކިޕެލާގޯ ނުވަތަ ފޯޅަވަހީގެ ސިޔާދަތީ ބާރާ ގުޅޭގޮތުން އުފެދިފައިވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މައްސަލައަކީ މިފަހަކަށް އައިސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ އަދި ޚާރިޖީ ދާއިރާގައި އެންމެ ބޮޑު ބަހުސެއް ހިނގަމުންދާ އެއް މައްސަލައެވެ.
އިނގިރޭސިވިލާތުން ޗާގޯސްގެ ސިޔާދަތީ ބާރު މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރުމަށް ނިންމުމާ ގުޅިގެން ރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދާއި މަސްލަހަތަށް އަސަރުކުރާނެތީ ދިވެހި ސަރުކާރުން ވަނީ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް، އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ރަސްމީ ސްޓޭންޑަކީ މިއީ ހަމައެކަނި އެ ޤައުމާއި މޮރިޝަސްއާ ދެމެދު އޮތް މައްސަލައެއް ކަމަށާއި، މިކަމުގައި ރާއްޖެއާ ކުރާނެ މަޝްވަރާއެއް ނެތް ކަމަށެވެ.
ރާއްޖޭގެ ކަންބޮޑުވުމާއި މައްސަލައިގައި މިހާތަނަށް ކަންކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު ޗާގޯސް މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރަން ނިންމި ނިންމުމާ ގުޅިގެން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވަނީ އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރަށް ރަސްމީ ސިޓީފުޅެއް ފޮނުއްވާފައެވެ.
މި ސިޓީފުޅުގައި ދިވެހިރާއްޖެއާއި ޗާގޯސްއާ ދެމެދު އޮތް ތާރީޚީ އަދި ޘަޤާފީ ގުޅުންތަކުގެ މައްޗަށް އަލިއަޅުއްވާލައްވާފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، އިންޑިއާ ކަނޑުގެ މި ސަރަޙައްދުގެ ކަނޑުގެ މާޙައުލު ހިމާޔަތްކުރުމުގައްޔާއި، މަސްވެރިކަމުގެ ސަރަޙައްދުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގައި ރާއްޖޭގެ މުހިންމު ދައުރު ބަޔާންކުރައްވައި، މި ނިންމުމުގައި ރާއްޖޭގެ ބައިވެރިވުމާއި މަޝްވަރާ ބޭނުންވާކަން ފާހަގަކުރައްވާފައިވެއެވެ.
ޗާގޯސްގެ މައްސަލައިގައި އައިސީޖޭގެ ނިންމުމާއި އިންޓަނޭޝަނަލް ކޯޓް އޮފް ޖަސްޓިސް (އައިސީޖޭ) އިން 2019 ވަނަ އަހަރު ނެރުނު އިސްތިޝާރީ ލަފާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ޗާގޯސްގެ ސިޔާދަތީ ބާރު މޮރިޝަސްއަށް ދޭންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. މި ނިންމުމަށް ތަބާވެ، އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ވަނީ މޮރިޝަސްއާއެކު އެއްބަސްވުމަކަށް އައުމަށް ނިންމާފައެވެ. ނަމަވެސް އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ދެކޭގޮތުގައި ޗާގޯސްގެ މިލްކުވެރިކަމަކީ ހަމައެކަނި ދެ ޤައުމެއްގެ ދެމެދުގައި ހިނގާ ޑިޕްލޮމެޓިކް މުޢާމަލާތެކެވެ. އެހެންކަމުން ރާއްޖެއިން ކިތަންމެ ވަރަކަށް ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރި ނަމަވެސް، މި މައްސަލައިގެ ތެރެއަށް ރާއްޖެ ވެއްދުމުގެ ވިސްނުމެއް އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ނެތެވެ.
ހަމައެހެންމެ ޗާގޯސްގެ ރަށްތައް މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރި ނަމަވެސް، ޑިއޭގޯ ގާސިއާގައި ޤާއިމުކޮށްފައިވާ އެމެރިކާ އަދި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޖޮއިންޓް އަސްކަރީ މަރުކަޒު ދޫކޮށްނުލާނެ ކަމަށް އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ވަނީ ކަށަވަރުކޮށްދެއްވާފައެވެ.
މޮރިޝަސްއާއެކު ވެވޭ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން، ކުރިއަށް އޮތް 99 އަހަރަށް އެ މަރުކަޒު ބޭނުންކުރުމުގެ ފުރިހަމަ ޤާނޫނީ ޙައްޤު އިނގިރޭސިވިލާތަށް ލިބިގެންދާނެއެވެ. މިއީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން މުހިންމު ފިޔަވަޅެއް ކަމަށް އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ބުނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އިނގިރޭސިވިލާތުގެ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ދެކޭގޮތުގައި މިއީ ޤައުމުގެ ދިފާޢީ ބާރު ކުޑަވެ، ޚަރަދުތައް ބޮޑުވާނެ ނިންމުމެކެވެ.
މުޅި މައްސަލައަށް ބަލާއިރު ސާފުވާ އެއް ކަމަކީ ޗާގޯސް މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ސަރަޙައްދީ އިމުގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދީ ޚާއްޞަ ސަރަޙައްދާއި، މަސްވެރިކަމާއި، ޤައުމީ ސަލާމަތާ ސީދާ ގުޅިފައިވާ މުހިންމު މައްސަލައެކެވެ. އިނގިރޭސިވިލާތުން ރާއްޖެއާ މަޝްވަރާކުރަން ދެކޮޅު ހެދި ނަމަވެސް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޙައްޤުތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މައިދާނުގައި ވަކާލާތުކުރުން ހުއްޓާނުލައި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަކީ ރާއްޖެއިން ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމެކެވެ.
