ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ބޭންކު، ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް (ބީއެމްއެލް) އަކީ މުޅި ދިވެހި އިޤްތިޞާދުގެ މައި ނާރެހެވެ. ނަމަވެސް، މިއަދު އެ ބޭންކަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު މާލީ އަދި ހިންގުމުގެ ގޮންޖެހުމަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ބާޒާރުން އެމެރިކާ ޑޮލަރު ހޯދުމަށް ކުރަންޖެހޭ ހޭދަ އިންތިހާއަށް ބޮޑުވުމާއި، އެއާ ޚިލާފަށް ރާއްޖޭގެ އެތެރޭގެ ބާޒާރުގައި ޑޮލަރަށް އޮތް ޑިމާންޑް އިންތިހާއަށް އުފުލިގެން ދިއުމެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ބޭންކެއްގެ ހިންގުމުގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ ދުނިޔޭގެ މާލީ ހަލަބޮލިކަމާއި، ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދީ އޮނިގަނޑު ބައްޓަންވެފައިވާ ގޮތުން އުފެދިފައިވާ ގޮންޖެހުމެކެވެ.
ދުނިޔޭގެ މާލީ ބާޒާރުން ޑޮލަރުގެ ފަންޑިންގ ހޯދުމާއި އެ ފައިސާ ދެމެހެއްޓުމަކީ މިހާރު ކުރިއަށްވުރެ އެތައް ގުނައެއް ދަތި އަދި ޚަރަދު ބޮޑު ކަމެކެވެ. ފާއިތުވި ދިހަވަރަކަށް އަހަރާ އަޅައިބަލާއިރު ޑޮލަރުގެ އިންޓްރެސްޓް ރޭޓްތައް މަތީ މިންވަރެއްގައި ދެމިއޮތުމާއި، ޖިއޯޕޮލިޓިކަލް ނުތަނަވަސްކަމާއި ތެލުގެ އަގަށް އަންނަ ލޮޅުންތަކުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ އިޤްތިޞާދީ މާހައުލުގައި ވަނީ ބޮޑު ނުތަނަވަސްކަމެއް އުފެދިފައެވެ. މި ހާލަތުގައި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިންވެސްޓަރުން ވަނީ ތަރައްޤީވަމުން އަންނަ ކުދި އިޤްތިޞާދުތަކަށާއި ފަތުރުވެރިކަމަށް ބަރޯސާވާ ޤައުމުތަކަށް އިންވެސްޓްކުރުމުގައި އިންތިހާއަށް ފަރުވާތެރިވެ، އެފަދަ ޤައުމުތަކަށް ކަނޑައަޅާ ރިސްކް ޕްރީމިއަމް މަތިކޮށްފައެވެ.
މި ބަދަލުތަކުގެ ސީދާ އަސަރު ރާއްޖެ ފަދަ ޤައުމުތަކުގެ ބޭންކިންގ ދާއިރާއަށް ދަނީ ކުރަމުންނެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ ބޭންކުތަކުން ލިބޭ ހޯލްސޭލް އަދި ކޯރެސްޕޮންޑެންޓް ޑޮލަރު ފަންޑިންގގެ ފުރުޞަތުތައް ހަނިވެ، ލިބެންހުރި ފަންޑިންގތަކުގެ މުއްދަތު ކުރުވެފައި އޭގެ އަގު ވަނީ އުފުލިފައެވެ. އެހެންކަމުން، ސަރަޙައްދީ އެހެން ޤައުމުތަކެކޭ އެއްފަދައިން ބީއެމްއެލްއަށްވެސް ބޭރު ބާޒާރުން ޑޮލަރު ހޯދުމަށާއި، ބެލެހެއްޓުމަށާއި، އަދި އެ ފައިސާ މެނޭޖްކުރުމަށް ހިނގާ ޖުމްލަ ޚަރަދު ވަނީ ކުރިއާ އަޅައިބަލާއިރު ބޮޑުތަނުން އިތުރުވެގެން ގޮސްފައެވެ.
ރާއްޖޭގެ އެތެރޭގެ އިޤްތިޞާދާއި އުފުލެމުންދާ ޑިމާންޑް
ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދީ ދުވެލި ވަރުގަދަކޮށް ދެމިއޮތް ނަމަވެސް، ޤައުމަށް ބޭރު ފައިސާ ވަންނަ މައިގަނޑު ވަސީލަތަކީ މޫސުމީ އަސަރުތައް ބޮޑު ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާޢަތެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް، ޤައުމުން ބޭރަށް ޑޮލަރު ދައުރުވާންޖެހޭ މިންވަރު މުޅި އަހަރު ދުވަހު އޮންނަނީ އެއްވަރެއްގައި ނުވަތަ މައްޗަށެވެ. ކާބޯތަކެއްޗާއި ތެޔޮ ފަދަ ޒަރޫރީ ހުރިހާ ބާވަތެއް އިމްޕޯޓްކުރުމަށާއި، ބޭރުގެ ދަރަނިތައް ޚަލާޞްކުރުމަށް އަބަދުވެސް ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން ޑޮލަރު ބޭނުންވެއެވެ.
މީގެއިތުރުން، ދިވެހި އާންމު ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލުތަކަކީވެސް ޑޮލަރުގެ ޑިމާންޑް އިންތިހާއަށް އިތުރުކުރުވި މުހިންމު ސަބަބެކެވެ. ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ކުރާ ޒިޔާރަތްތަކާއި، ބޭރުން ހޯދާ މަތީ ތަޢުލީމާއި ބޭސްފަރުވާގެ ޚިދުމަތްތައް ގިނަވުމާއި، ޑިޖިޓަލް ވިޔަފާރި ނުވަތަ އޮންލައިން ޝޮޕިންގ އާންމުވުމުގެ ސަބަބުން، ކާޑުތައް މެދުވެރިކޮށް ބޭރު ފައިސާއިން ކުރާ ޚަރަދު ވަނީ އިންތިހާއަށް މައްޗަށް ގޮސްފައެވެ. މިއީ މާލީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ޑޮލަރު ނުކުންނަ މިންވަރު އިންތިހާއަށް އަވަސްކޮށްލި ކަމެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ ބޮޑު ކޮމާޝަލް ބޭންކުގެ ހައިސިއްޔަތުންނާއި، ވިޔަފާރިތަކާއި ޚާއްޞަކޮށް ފަތުރުވެރިކަމުގެ މައިގަނޑު ބޭންކިންގ ޕާޓްނަރުގެ ގޮތުން، މި ހުރިހާ މާލީ މުޢާމަލާތްތަކެއްގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ ބީއެމްއެލްއަށެވެ. އެއްކޮޅުން ޑޮލަރު ހޯދުމުގެ އަގު އުފުލެމުންދާއިރު، އަނެއްކޮޅުން ކަސްޓަމަރުންގެ ޑިމާންޑް ފުއްދައިދިނުމަށް އެތެރޭގެ ބާޒާރަށް ޑޮލަރު ދޫކުރަންޖެހޭ މިންވަރު އިތުރުވުމަކީ ބޭންކުގެ ލިކުއިޑިޓީއަށާއި ވަސީލަތްތަކަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ.
މި ނާޒުކު ހާލަތު ބީއެމްއެލްއިން މެނޭޖްކުރަމުން ގެންދަނީ ހަރުދަނާ އުސޫލުތަކެއްގެ މަތިން ބެލެންސް ޝީޓް ރައްކާތެރިކޮށް ބަލަހައްޓައިގެންނެވެ. އެގޮތުން ބޭރު ފައިސާގެ ޑިޕޮސިޓްތައް އިތުރުކުރުމާއި ހިފެހެއްޓުމަށް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދީ، ދިގުމުއްދަތުގެ ބޭރު ފައިސާގެ ފަންޑިންގ ހޯދޭނެ އިތުރު ދޮރުތައް ދަނީ ހޯދަމުންނެވެ. އަދި ހަމައެއާއެކު، ބޭންކުގެ ޚިދުމަތްތަކާއި އަގުތައް ބާޒާރުގެ ހަޤީޤީ ހާލަތަށާއި ބޭންކުގެ ރިސްކް އެޕެޓައިޓް އާ އެއްގޮތަށް މުރާޖަޢާކުރުމަކީ ކޮންމެހެން އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅެކެވެ. މިފަދަ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން، ދަތި ދަނޑިވަޅުތަކުގައިވެސް ބޭންކުގެ މާލީ ރައްކާތެރިކަން ދެމެހެއްޓި، ބޭންކުގައި ފައިސާ ރައްކާކުރާ ފަރާތްތަކާއި ހިއްސާދާރުންގެ އިތުބާރު ކަށަވަރުވެގެންދެއެވެ.
ޑޮލަރު ހޯދުމުގެ ޚަރަދު ބޮޑުވެ، ދަތިތައް ކުރިމަތިވި ނަމަވެސް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދީ ހިންގުން ހުއްޓުމަކަށް ނައިސް ހިފެހެއްޓުމުގައި ބީއެމްއެލް އަދާކުރާ ދައުރު ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. ރާއްޖޭގެ އެންމެހައި ކުދި އަދި ބޮޑެތި ވިޔަފާރިތަކަށް ބޭނުންވާ މުދާ އެތެރެކުރުމަށް ލެޓަރ އޮފް ކްރެޑިޓް (އެލްސީ) ހުޅުވައިދިނުމާއި، ބޭރުގެ ސަޕްލަޔަރުންނަށް ފައިސާ ފޮނުވުމުގައި އެންމެ އިސް ސަފުގައި އޮތީ މި ބޭންކެވެ. މީގެއިތުރުން، ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ދިރިއުޅޭ އަދި ކިޔަވަމުންދާ ދިވެހި ދަރިވަރުންނަށާއި އާއިލާތަކަށް ބޭނުންވާ މާލީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ބޭންކުން އަދިވެސް އިސް ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ.
