ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގައި ޖިންސީ ކުށްތައް ސާބިތުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ހެކީގެ މިންގަނޑާއި، ޚާއްޞަކޮށް ފޮރެންސިކް އަދި ސައިންޓިފިކް ހެއްކާއި އަނިޔާ ލިބުނު ފަރާތުގެ ބަހުގެ ބުރަދަން ވަޒަންކުރުމަކީ އަބަދުވެސް ފުން ބަޙުސްތަކެއް ހިނގަމުން އަންނަ މުހިންމު ދާއިރާއެކެވެ.
ޖިންސީ ގޯނާއާއި ރޭޕްގެ ޢަމަލުތަކަކީ ޢާންމުގޮތެއްގައި ސިއްރިއްޔާތުގައި، ހެކިން ނެތް މާޙައުލުތަކުގައި ހިންގޭ ކުށްތަކަކަށް ވާހިނދު، އެފަދަ ކުށްތައް ސާބިތުކުރުމުގައި ސީދާ ފަރުޖުން ނަގާ ޑީ.އެން.އޭ ނުފެނުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، ވަށައިގެންވާ ޤަރީނާއާއި އެހެނިހެން ސައިންޓިފިކް އަދި ޝަފަވީ ހެކިތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ކުށް ސާބިތުކުރެވިދާނެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން 15 އޮކްޓޫބަރު 2026 ގައި ނިންމެވި ނަންބަރު (އިޒާމް ޒާހިރު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް) ޤަޟިއްޔާއަކީ، މި ހަމަ ތަންފީޒުކޮށް، ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގެ ޙަޤީޤީ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުކޮށްދިން މުހިންމު ނިންމުމެކެވެ.
މައްސަލައިގެ ފަސްމަންޒަރާއި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުން
މި މައްސަލައިގެ އަޞްލަކީ 2018 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަށެއްގެ ގޭގެ ކޮޓަރިއެއްގެ ތެރޭގައި އަންހެނަކު ރޭޕްކުރި ކަމަށް ބުނެ، ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގެ 14 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޙަވާލާދީ އެ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ދައުލަތުން ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި އުފުލި ދަޢުވާއެކެވެ.
ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާގައި، ތުހުމަތުކުރެވުނު އިޒާމް ޒާހިރު ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރި ނަމަވެސް، ޝަރީޢަތުން ވަނީ އަނިޔާ ލިބުނު ފަރާތުގެ ބަހަށާއި، ޙާދިސާ ހިނގި ވަގުތު މަންޒަރު ފެނުނު ދެ ހެކިންގެ ހެކިބަހަށާއި، އަދި އަނިޔާ ލިބުނު ފަރާތުގެ ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ބައިތަކުން ފެނުނު ޑީ.އެން.އޭ ޕްރޮފައިލްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އޭނާގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި 15 އަހަރުގެ ޖަލު ޙުކުމެއް އިއްވާފައެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ މި ނިންމުމަކީ، ކުށުގެ މާޙައުލުން ފެންނަން ހުރި ހުރިހާ ޤަރީނާތަކެއް ވަކިވަކިންނާއި އެކުއެކީގައި ވަޒަންކުރުމަށްފަހު، ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ ޤާނޫނީ މަފްހޫމް ރަނގަޅު ގޮތުގައި ތަންފީޒުކޮށް ނިންމި ޢަދުލުވެރި ނިންމުމެއްކަން އެނގެއެވެ.
އިސްތިއުނާފީ ދިފާޢާއި ޤާނޫނީ ތަޞައްވުރު
ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ޙުކުމް އިސްތިއުނާފުކޮށް، ދަޢުވާ ލިބުނު ފަރާތުން ހައިކޯޓުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބަހުސްކުރީ، ޝިކާރައަކަށްވީ މީހާގެ ފަރުޖުން ނެގި ސްވޮބް ތަޙްލީލުކުރިއިރު އޭނާގެ ޑީ.އެން.އޭ ފެނިފައިނުވާތީ، ޖިންސީ ގުނަވަން ބޭނުން ކުރުމުގެ ކުށް ސާބިތުނުވާ ކަމަށެވެ. އަދި ލޮލަށް ފެނުނު ދެ ހެކިންނަށް ސީދާ ޖިންސީ ގުނަވަން ބޭނުންކުރި މަންޒަރު ފެނިފައިނުވާތީއާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/83 (މުޙައްމަދު ނިޔާޒު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް) ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ހެކީގެ މިންގަނޑުތަކަށް ބަލާއިރު އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް އުފެދޭ ކަމަށް ދިފާޢުން ފާހަގަކުރިއެވެ.
ނަމަވެސް މި ދިފާޢަކީ، ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގައި ’ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުން‘ މާނަކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ ޙަޤީޤީ މަފްހޫމާ ފުށުއަރާ ދިފާޢެކެވެ. ރޭޕްގެ ކުށް ފުރިހަމަވުމަށްޓަކައި މަނި ބޭރުވުން ލާޒިމުނުވާ ހިނދު، ކިރިޔާ ވެސް ބީހުމެއް ނުވަތަ ކުޑަކޮށް ވެސް އެތެރެވުމުގެ ޢަމަލެއް ހިނގިކަން އެހެނިހެން ހެކިން އެނގެން އޮތުމުން ކުށުގެ ރުކުން ފުރިހަމަވެއެވެ. އަދި ލޮލަށް ފެނުނު ހެކިންނަށް ކޮޓަރީގެ ތެރޭގައި ހިނގަމުންދިޔަ ހާދިސާގެ ފުރިހަމަ ހާލަތާއި، ވިކްޓިމްގެ އޮރިޔާން ހާލަތާއި، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ހަރަކާތްތައް ފެނިފައިވުމަކީ، ވަށައިގެންވާ ޤަރީނާގެ ގޮތުގައި ނުހަނު ބޮޑު ބުރަދަނެއް ލިބިގެންވާ ކަމެކެވެ.
ފަރުޖުން ޑީ.އެން.އޭ ނުފެނުމުގެ މެޑިކަލް އަދި ފޮރެންސިކް ޙަޤީޤަތް
ފަރުޖުން ޑީ.އެން.އޭ ނުފެނުމަކީ ޖިންސީ ގުޅުން ނުހިންގާކަމުގެ ނުވަތަ ރޭޕް ނުކުރާކަމުގެ ކަށަވަރު ހެއްކެއް ނޫންކަން މެޑިކަލް އަދި ފޮރެންސިކް ސައިންސުގެ އަލީގައި ދައުލަތުން ވަނީ ސާބިތުކޮށްދީފައެވެ. ފޮރެންސިކް ހޯދުންތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި:
- ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމުގައި މަނި ބޭރުނުވުމަކީ ޑީ.އެން.އޭ ނުފެނިދާނެ ސަބަބެކެވެ.
- ޙާދިސާ ހިނގި ފަހުން ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމާ ދެމެދު ފާއިތުވާ ވަގުތުގެ ތެރޭގައި ވިކްޓިމް ފެންވެރުން ނުވަތަ ޠަހާރަތްވުމަކީ ފޮރެންސިކް މާއްދާތައް ފޮހެވިގެން ހިނގައިދާނެ ކަމެކެވެ.
- ހަށިގަނޑުގެ ޠަބީޢީ ދިޔަތަކުގެ ސަބަބުން ޖަރާސީމާއި ބޭރުގެ ޑީ.އެން.އޭ ފަސޭހައިން ނެތިގެން ދިއުމުގެ ފުރުޞަތު އޮވެއެވެ.
އެހެންކަމުން، ސައިންޓިފިކް ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، ނެގެޓިވް ސްވޮބް ނަތީޖާއަކީ ކުށުގެ ޢަމަލު ނުހިނގާކަމުގެ ނިހާއީ ހެއްކަކަށް ވުރެ ބޮޑަށް، ފޮރެންސިކް މާއްދާ ސާމްޕަލްގައި ނެތުމުގެ ނަތީޖާއެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ވިކްޓިމްގެ ހަށިގަނޑުގެ އެހެނިހެން ގުނަވަންތަކުން ދަޢުވާލިބޭ މީހާގެ ޑީ.އެން.އޭ ފެނިފައިވުމަކީ، ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ގާތް ޖިސްމާނީ ގުޅުމެއް އެ ވަގުތު ހިނގާފައިވާކަން އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ކަށަވަރުކޮށްދޭ ބާރުގަދަ ޤަރީނާއެކެވެ.
ވަށައިގެންވާ ހެކި ވަޒަންކުރުމާއި ހަމަތައް
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން މުޙައްމަދު ނިޔާޒުގެ ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ހަމަތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، ޖިނާއީ މައްސަލައެއް ސާބިތުކުރުމުގައި ހެކި ވަޒަންކުރަންވާނީ އެކަހެރިކޮށް ވަކިވަކިންނެއް ނޫނެވެ؛ އެހެނެއްކަމަކު، ހުރިހާ ހެއްކަކާއި ޤަރީނާއެއް އެކުއެކީގައި ގުޅުވައިގެންނެވެ. ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ފަދައިން:
- އަނިޔާ ލިބުނު ފަރާތުގެ ފުރަތަމަ ބަހާއި ޝަރީޢަތަށް ދިން ބަހުގައި އެއްގޮތްކަމާއި އިތުބާރު ހިފޭ މިންވަރު އޮތުމެވެ.
- ކުށް ހިނގި ތަނަށް ވަގުތުން ދިޔަ ހެކިންނަށް ފެނުނު މަންޒަރާއި، ވިކްޓިމްގެ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ހާލަތަކީ ޙާދިސާ ސާބިތުކޮށްދޭ ދިރޭ ހެކިތަކެކެވެ.
- ޑީ.އެން.އޭ ފަދަ ސައިންޓިފިކް ހެކިތަކަކީ އެކަނި ވަކިން ބަލަންޖެހޭ އެއްޗެއް ނޫންކަމާއި، އެއީ މުޅި މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ހެކިތަކުގެ ޗޭނާ ގުޅުވައިގެން ބަލަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
މި ހަމަތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ދަށު ކޯޓުން އިއްވި ޙުކުމަކީ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ވާސިލުވެވިގެން އިއްވާފައިވާ ޞައްޙަ ޙުކުމެއް ކަމަށް ހައިކޯޓުން ކަނޑައެޅުމަކީ ޤާނޫނުގެ ރޫޙާ އެއްގޮތް ނިންމުމެކެވެ.
މުސްތަޤްބަލުގެ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމަށް މި ނިންމުމުގެ އަސަރު
ހައިކޯޓުގެ މި ނިންމުމަކީ ރާއްޖޭގެ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމަށް، ޚާއްޞަކޮށް ޖިންސީ ކުށްތަކުގެ ތަޙްޤީޤާއި ޝަރީޢަތްތަކަށް ވަރަށް މުހިންމު މަގުދައްކައިދިނުމެކެވެ. މި ނިންމުމުގެ ސަބަބުން މުސްތަޤްބަލަށް ޙާޞިލުވާ މައިގަނޑު ކަންތައްތަކަކީ:
- ތަޙްޤީޤީ އިދާރާތަކަށް ލިބޭ ހޭލުންތެރިކަން: ހަމައެކަނި ފަރުޖުގެ ޑީ.އެން.އޭ އަށް ބަރޯސާނުވެ، ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ތަންތަނުންނާއި ފޭރާމުން ފޮރެންސިކް ހެކި ހޯދުމުގެ މުހިންމުކަން ކަށަވަރުވުން.
- ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ މިންގަނޑު ހަރުދަނާވުން: ސައިންޓިފިކް ހެއްކެއް ނެތުމަކީ ނުވަތަ ނެގެޓިވްވުމަކީ، މައްސަލަ ބާޠިލުވާންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫންކަމާއި، ޙާލަތުގެ ޤަރީނާތަކުގެ ބުރަދަން ދެނެގަތުމަށް މަގުފަހިވުން.
- އަނިޔާ ލިބޭ ފަރާތްތަކަށް އިންޞާފު ކަށަވަރުވުން: ސިއްރިއްޔާތުގައި ހިންގޭ މިފަދަ ބޮޑެތި ކުށްތަކުގައި، ޓެކްނިކަލް ސަބަބުތަކަށްޓަކައި ކުށްވެރިން ސަލާމަތްވުމުގެ ފުރުޞަތު ހަނިވެ، ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދު ފުރިހަމައަށް ޙާޞިލުވުމަށް ބާރުއެޅުން.
ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމުގައި ހައިކޯޓުން ނިންމެވި މި ނިންމެވުމަކީ، ފޮރެންސިކް ސައިންސާއި ޤާނޫނީ ހަމަތައް ފުރިހަމައަށް ގުޅުވައިދީ، ޢަދުލު އިންޞާފު ޤާއިމުކުރުމަށް އެޅުނު ވަރަށް ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅެކެވެ. މިއީ ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި މިފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރުންނާއި، ދިފާޢީ ވަކީލުން އަދި ފަނޑިޔާރުން ވެސް ރިޢާޔަތްކުރާނެ މުހިންމު ނިންމުމެކެވެ.
