ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުގެ ވެރިކަމަށް ތިން އަހަރު ފުރިގެން ދިޔައިރު، ސަރުކާރުގެ އިޖުތިމާޢީ އަދި މާލީ ސިޔާސަތުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް އަދި އެންމެ ހޫނު ބަހުސެއް އުފެދުނު އެއް ދާއިރާއަކީ ޤައުމީ ޞިއްޙީ އިންޝުއަރެންސް ނިޒާމު ”އާސަންދަ“ އިޞްލާޙުކުރުމަށް އެޅި ފިޔަވަޅުތަކެވެ. ދިވެހި ކޮންމެ ރައްޔިތަކުމެ އެންމެ ބޮޑަށް ބަރޯސާވާ މި ނިޒާމަކީ ދަޢުލަތުގެ ބަޖެޓަށް ކެތްނުވާ މިންވަރަށް ބޮޑުވެފައިވާ މާލީ ބުރައަކަށް ވުމުން، އެ ނިޒާމުގެ ދެމެހެއްޓެނިވިކަން ކަށަވަރުކުރުމަކީ ސަރުކާރަށް ކޮންމެހެން ކުރަން މަޖުބޫރުވި އަސާސީ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، މާލީ އިޞްލާޙުތަކުގެ ނަމުގައި ފެށި މި ދަތުރަކީ އުންމީދީ މާލީ ލަނޑުދަނޑިތަކަކާ އެކުވެސް ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކާއި، ސިޔާސީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ގޮތުން ބޮޑެތި ފާޑުކިޔުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނު ދަތުރެކެވެ.
މާލީ ދެމެހެއްޓެނިވިކަމާއި ޚަރަދު ކުޑަކުރުމުގެ އަމާޒު
ދަޢުލަތުގެ ބަޖެޓަށް ނުކަތާ މިންވަރަށް އާސަންދައިގެ ޚަރަދުތައް އަހަރުން އަހަރަށް އިތުރުވަމުން ދިޔުމަކީ ފާއިތުވި ތިން އަހަރު ސަރުކާރަށް ކުރިމަތިވި އެންމެ ބޮޑު އެއް މާލީ ގޮންޖެހުމެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރަކީ މި ނިޒާމަށް ތާރީޚީ ގިނަ ބަދަލުތަކެއް ގެނެވުނު އަހަރަކަށް ވީއިރު، އަހަރުގެ މެދާ ހިސާބަށް ދިޔައިރުވެސް ދަޢުލަތުގެ ޚަރަދުތައް އޮތީ އިންތިހާއަށް މަތީގައެވެ.
ބަޖެޓުގައި މި އަހަރަށް ކަނޑައެޅި 2.02 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ތެރެއިން އޮގަސްޓް މަހާ ހަމައަށް އެކަނިވެސް 1.43 ބިލިއަން ރުފިޔާ ވަނީ ޚަރަދުވެފައެވެ. މި ހިސާބުތަކުން ސާފުކޮށް ހާމަވަނީ، ނިޒާމު ހަރުދަނާ އޮނިގަނޑަކަށް ނުފެއްތިއްޖެނަމަ މުޅި ދަޢުލަތުގެ މާލީ ރައްކާތެރިކަމަށާއި އިޤްތިޞާދަށް އޭގެ ފޫނުބެއްދޭވަރުގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރާނެ މިންވަރެވެ. މި ހަޤީޤަތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ދަޢުލަތުގެ އިސްރާފު ކުޑަކުރުމަށާއި މާލީ ހަމަޖެހުން ޤާއިމުކުރުމަށް ސަރުކާރުން އެޅި ފިޔަވަޅުތަކަކީ ނިޒާމުގެ ދިގު މުއްދަތުގެ ރައްކާތެރިކަމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ.

އާމްދަނީއަށް ބަލައި ޚިދުމަތް ދިނުން: އައު ސިޔާސަތު
މި މާލީ ތާށިކަމުން އަރައިގަތުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުން ތަޢާރަފުކުރި އެންމެ މުހިންމު ސިޔާސަތަކީ އާމްދަނީއަށް ބަލައި އާސަންދަ ހަމަޖައްސައިދޭ އުސޫލެވެ މީގެކުރިން މުއްސަނދިންނާއި ފަޤީރުންނަށް އެއްވެސް ތަފާތެއް ނެތި ސައްތައިން ސައްތަ ހިލޭ އެހީ ދެމުން އައި އުސޫލު ބަދަލުކޮށް، މަހަކު 60،000 ރުފިޔާއަށްވުރެ މަތިން އާމްދަނީ ލިބޭ ފަރާތްތަކުން އަމިއްލަ ކްލިނިކްތަކާއި ހޮސްޕިޓަލްތަކުން ޚިދުމަތް ހޯދާއިރު 15 އިންސައްތައިގެ ކޯ-ޕޭމަންޓެއް ދައްކަންޖެހޭ ގޮތަށް ނިންމުނެވެ.
ސަރުކާރުގެ އަންދާޒާއަކީ މި ފިޔަވަޅުގެ ސަބަބުން އަހަރަކު ދަޢުލަތުގެ ބަޖެޓުން 287 މިލިއަން ރުފިޔާ ސަލާމަތްކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ. މީގެއިތުރުން، އިޖުތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމުގެ ގޮތުން ކުޑަކުދިންނާއި، ދޮށީ އުމުރުގެ މީހުން އަދި ދިގު މުއްދަތަށް ފަރުވާ ހޯދާ ބަލިމީހުން މި ޚަރަދުތަކުން އިސްތިސްނާކުރެވިފައި އޮތުމަކީ ނިކަމެތިންނާއި ނާޒުކު ފަރާތްތައް ޙިމާޔަތްކުރުމަށް އެޅުނު ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅެކެވެ.
އުސޫލު ތަންފީޒުކުރުމުގައި އުފެދުނު ބޭއިންސާފާއި ފާޑުކިޔުންތައް
މި އިޞްލާޙީ ބަދަލުތަކާއެކުވެސް، އުސޫލު އެކަށައެޅުމުގައި ގެންގުޅުނު މިންގަނޑުތަކާމެދު އާންމުންނާއި ފަންނީ ބޭފުޅުންގެ ބޮޑެތި ކަންބޮޑުވުންތަކެއް ވަނީ ފާޅުވެފައެވެ. އެންމެ ބޮޑު ބަހުސެއް އުފެދުނީ 60،000 ރުފިޔާއަށްވުރެ މަތިން އާމްދަނީ ލިބޭ މީހުންގެ ތެރެއިން ޑޮކްޓަރުންނާއި، ޕައިލެޓުން އަދި އޭވިއޭޝަން އިންޖިނިއަރުން ފަދަ ވަކި ދާއިރާތަކެއްގެ މުވައްޒަފުން ކޯ-ޕޭމަންޓުން އިސްތިސްނާކުރުމަށް ނިންމި ނިންމުމާ ގުޅިގެންނެވެ. އެއް ހަމައަކުން އާމްދަނީ ލިބޭ އެހެނިހެން ދާއިރާތަކުގެ ފަންނީ މަސައްކަތްތެރިން ބާކީކޮށް، ވަކި ބަޔަކަށް ޚާއްޞަ އިމްތިޔާޒުތަކެއް ދިނުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ހަމަހަމަކަމުގެ އުސޫލާ ޚިލާފު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ބަޔަކު ސިފަކުރިއެވެ. މީގެއިތުރުން، އާމްދަނީ ވަޒަންކުރުމުގައި ހަމައެކަނި ރަސްމީ ވަޒީފާތަކުގެ މުސާރައަށް ބެލުމުގެ ސަބަބުން، ނުރަސްމީ އިޤްތިޞާދާއި ވިޔަފާރިތަކުން ބޮޑު އާމްދަނީ ހޯދާ ފަރާތްތައް ދެނެގަތުމުގައި އިދާރީ ގޮތުން ބޮޑެތި ފޫނުބެއްދޭ ހުސްކަންތައްތަކެއް ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ.
ބޭސް އެތެރެކުރުމާއި އަގު ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ މަސައްކަތް
އާސަންދައިގެ ޚަރަދުތައް ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުން ކުރިއަށްގެންދިޔަ އަނެއް މުހިންމު މަސައްކަތަކީ އެސްޓީއޯ މެދުވެރިކޮށް ޔޫރަޕްގެ މިންގަނޑުތަކަށް ފެތޭ ބޭސް ސީދާ އުފައްދާ ފަރާތްތަކުން އެތެރެކުރުމުގެ މަޝްރޫޢެވެ. މީގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ ބޭސް ވިއްކުމުގައި އަމިއްލަ ކުންފުނިތަކުން ނަގަމުންދިޔަ ބޮޑު ފައިދާ (markup) ކުޑަކޮށް، ދަޢުލަތުން ބޭހަށް ކުރާ ހޭދަ އެތައް ގުނައަކުން ދަށްކުރުމެވެ. ނަމަވެސް، މި ބަދަލު ގެނައުމުގައި ދިމާވި އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ ބާޒާރުން އަސާސީ ބައެއް ބޭސްތައް ލިބުން ދަތިވުމާއި، ބޭސް ލިބުމުގެ ލޮޖިސްޓިކްސް ދަތިތަކެވެ. އަދި ބޭހުގެ އެންމެ މަތީ އަގު ކަނޑައެޅުމުގައި އަމިއްލަ ފާމަސީތަކާ އެކަށީގެންވާ މަޝްވަރާ ނުކުރެވުމުގެ ސަބަބުން، ބައެއް ކްލިނިކަލް ޚިދުމަތްތައް ދިނުމަށް އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުން ފަސްޖެހުން ފަދަ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ފެނިގެންދިޔައެވެ.

ސަރުކާރުގެ ތިން އަހަރުގެ ތަޖުރިބާއިން ދައްކަނީ އާސަންދަ އިޞްލާޙުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ހިސާބުތަކަކުން ޚަރަދު ކުޑަކުރުން ނޫން ކަމެވެ. އެއީ އިޖުތިމާޢީ ޢަދުލުވެރިކަމާއި، ޞިއްޙީ ނިޒާމުގެ އިތުބާރާ ގުޅިފައިވާ ނާޒުކު މަސައްކަތެކެވެ. މުސްތަޤުބަލުގައި މި ނިޒާމު ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށްޓަކައި މައިގަނޑު ތިން ކަމަކަށް ސަރުކާރުން އިސްކަންދޭންޖެހެއެވެ:
- ހަމަހަމަ މިންގަނޑުތަކެއް ކަނޑައެޅުން: ވަކި ދާއިރާތަކަކަށް ޚާއްޞަ އިމްތިޔާޒު ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި، މުޅި މުޖުތަމަޢު ޝާމިލުވާ، ހުރިހާ ރައްޔިތުންނަށް އެއް އުސޫލަކުން އާމްދަނީ ބަލައި ކަނޑައަޅާ ހަރުދަނާ މިންގަނޑެއް ޤާއިމުކުރުން.
- އިދާރީ ޤާބިލުކަން އިތުރުކުރުން: މީރާ އާއި ޕެންޝަން އޮފީސް ފަދަ އިދާރާތައް ގުޅިގެން، ރައްޔިތުންގެ ޙަޤީޤީ އާމްދަނީ ދެނެގަނެވޭނެ ޑިޖިޓަލް ނިޒާމެއް ފުރިހަމައަށް އެކުލަވާލުން.
- ޕްރިވެންޓިވް ހެލްތްކެއާއަށް އިސްކަންދިނުން: ހަމައެކަނި ބައްޔެއް ވުމުން ބޭސްފަރުވާ ކުރުމުގެ ޚަރަދު ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި، ގައިންގަޔަށް ނާރާ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް ކުރެވޭ ޚަރަދުތައް އިތުރުކޮށް، ދިގު މުއްދަތުގައި އާސަންދައަށް ކުރަންޖެހޭ ހޭދަ ޤުދުރަތީ ގޮތުން ދަށްކުރުން.
އާސަންދަ ނިޒާމަށް ގެންނަން ފެށި އިޞްލާޙުތަކަކީ ޤައުމުގެ މާލީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ކޮންމެހެން މުހިންމު ފިޔަވަޅުތަކެއް ނަމަވެސް، އެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ކާމިޔާބީ ބިނާވެފައި އޮތީ ހާމަކަން ބޮޑު، އިންސާފުވެރި، އަދި ރައްޔިތުންގެ މަޞްލަޙަތު އެންމެ ފުރިހަމައަށް ޙިމާޔަތްކުރެވޭ ގޮތަށް އުސޫލުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގެ މައްޗަށެވެ. ވެރިކަމުގެ ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުތަކުގައި މި ނިޒާމު ހަރުދަނާކޮށް، އިތުބާރު ހޯދުމަކީ ސަރުކާރަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު އެއް އިމްތިޙާނެވެ.

