މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްއަކީ ދައުލަތުގެ އާމްދަނީގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް މަސްދަރެވެ. ނަމަވެސް، އޮޑިޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން އާންމުކޮށްފައިވާ 2022 ވަނަ އަހަރުގެ މާލީ ބަޔާނާއި 2020 އަދި 2021 ވަނަ އަހަރުގެ ކޮމްޕްލައެންސް އޮޑިޓު ރިޕޯޓުން ދައްކާގޮތުގައި، 2022 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ކަސްޓަމްސްއަށް ލިބެންޖެހި ނުލިބިހުރި ފައިސާގެ އަދަދު 477 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވެއެވެ. މިއީ ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތަށް ސީދާ އަސަރުކުރާނެ ކަމެކެވެ.
ނުލިބިހުރި ފައިސާގެ ބާވަތްތައް
ކަސްޓަމްސްއަށް ލިބެންޖެހޭ ފައިސާގެ ތެރޭގައި އެންމެ ބޮޑު ބައެއް ހިއްސާކުރަނީ އިމްޕޯޓު ޑިއުޓީގެ ގޮތުގައި ދައްކަންޖެހި ނުދައްކާ ހުރި ފައިސާއެވެ. މިއީ ޖުމުލަ އަދަދުގެ 83.31 އިންސައްތައެވެ. މީގެއިތުރުން، ޖޫރިމަނާގެ ގޮތުގައި ދައްކަންޖެހި ނުދައްކާހުރި 77.23 މިލިއަން ރުފިޔާ ހިމެނެއެވެ. އަދި ދުންފަތުގެ ޖޫރިމަނާގެ ގޮތުގައި ލިބެންޖެހޭ 660,827 ރުފިޔާވެސް މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ.
ދިގު މުއްދަތަކަށް ނުލިބިހުރި ފައިސާ
އެންމެ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ އެއް ކަމަކީ ނުލިބިހުރި ފައިސާގެ ޖުމުލަ އަދަދުގެ ތެރެއިން 322.68 މިލިއަން ރުފިޔާއަކީ ނުލިބި ހުންނަތާ 3 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވެފައިވާ ފައިސާ ކަމެވެ. މިއީ ޖުމުލަ އަދަދުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔަށްވުރެ ގިނަ އަދަދެކެވެ. މިފަދަ ދިގު މުއްދަތަކަށް ފައިސާ ނުލިބި ހުރުމަކީ އެ ފައިސާ ހޯދުމުގައި އިތުރު ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމެކެވެ.
އެޅިފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކާއި އޭގެ ނަތީޖާ
ކަސްޓަމްސްއިން މި މައްސަލައަށް ހައްލެއް ހޯދުމަށް ވަގުތީގޮތުން ޚިދުމަތް ކަނޑާލުމުގެ އުސޫލުގެ ދަށުން އެކި ފިޔަވަޅުތައް އަޅާފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް، މި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ނަތީޖާ އެދެވޭ މިންވަރަކަށް ނުފެންނަކަން 2022 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ހުރި އަދަދުތަކުން ސާފުވެއެވެ. އަދި ނުލިބިހުރި ފައިސާގެ އަދަދު އަހަރަކުން އަހަރަކަށް އިތުރުވަމުން ދިއުމަކީ މިކަމުގެ ސީރިއަސްކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ.
އިޞްލާޙުކުރަންޖެހޭ ކަންކަން
މި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި ގިނަ ކަންތައްތަކެއް އިޞްލާޙުކުރަން ޖެހެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި:
- ފައިސާ ހޯދުމުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާކުރުން
- ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑު ވަރުގަދަކުރުން
- މޮނިޓަރިންގ ސިސްޓަމް ހަރުދަނާކުރުން
- ދަރަނިވެރިންނާމެދު އަޅާ ފިޔަވަޅުތައް ހަރުދަނާކުރުން
ކަސްޓަމްސްއަށް ލިބެންޖެހޭ ފައިސާގެ މިބޮޑު އަދަދަކީ ދައުލަތުގެ މާލީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ނޭދެވޭ އަސަރުކުރާނެ ކަމެކެވެ. މިކަން ހައްލުކުރުމަށް އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންޖެހެއެވެ. އަދި ކުރިމަގުގައި މިފަދަ މައްސަލަތައް ދިމާނުވާނެ ގޮތަށް ނިޒާމުތައް ބައްޓަންކުރަންޖެހެއެވެ. މިކަމަށް ހައްލެއް ނުގެނެވިއްޖެނަމา، ދައުލަތުގެ އާމްދަނީއަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރާނެކަން ކަށަވަރެވެ.
