ދިވެހިރާއްޖޭގައި އޭ.ޑީ.އެޗް.ޑީ (ADHD) އަދި އޯޓިޒަމް (ASD) ހުންނަ ކުދިންނާއި ބޮޑެތި މީހުން ދެނެގަނެވޭ މިންވަރު ދަނީ ދުވަހުން ދުވަހަށް އިތުރުވަމުންނެވެ. ނަމަވެސް، ގިނަ ބަޔަކަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކީ، ބަލި ނުވަތަ ހާލަތު ދެނެގަނެވުމަށްފަހު، އެކަމަށް ބޭނުންވާ އެކަށީގެންވާ ފަރުވާ ނުލިބުމެވެ. މިއީ ފަރުވާ ބޭނުން ނުވާތީއެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު، ރާއްޖޭގައި އެފަދަ ފަރުވާތައް ލިބެން ނެތުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
އެންމެ މުހިންމު ބޭސް ލިބުމުގައި އޮތް ހުރަސްތައް
ދުނިޔޭގެ ސިއްހީ މިންގަނޑުތަކަށް ބަލާއިރު، އޭ.ޑީ.އެޗް.ޑީ ހުންނަ މީހުންގެ ސަމާލުކަން އިތުރުކުރުމަށާއި އުޅުމަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ”ސްޓިމިއުލަންޓް“ ބޭސްތައް (މިސާލަކަށް: މެތައިލްފެނިޑޭޓް) ބޭނުންކުރުމަކީ އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތެވެ. ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގެ ސިއްހީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި މި ބޭސްތައް ލިބޭކަށް ނެތެވެ. ސިއްހީ މާހިރުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، މި ބޭސްތަކަކީ ”ކޮންޓްރޯލްޑް ސަބްސްޓަންސް“ ނުވަތަ ރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުން މަނާ ކުރެވިފައިވާ ބޭސްތަކަކަށް ވާތީ، ބަލިމީހުންނަށް މަޖުބޫރުވަނީ މާ ބޮޑު ފައިދާއެއް ނުކުރާ އެހެން ބޭސްތަކެއް ބޭނުންކުރުމަށެވެ. މީގެ ސަބަބުން ބަލި ދެނެގަނެވުނު ނަމަވެސް، އެކަށީގެންވާ ފަރުވާއެއް ނުލިބި ބަލިމީހުން ތިބެންޖެހެނީ ހާލުގައެވެ.
ފަރުވާގެ ނިޒާމުގައި ހުރި އެހެނިހެން ހުރަސްތައް
ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ އަނެއް ކަމަކީ ހަމައެކަނި އޭ.ޑީ.އެޗް.ޑީގެ ބޭސް ނުލިބުމެއް ނޫނެވެ. ރާއްޖެއަށް ބޭސް އެތެރެކުރުމުގައި ގެންގުޅޭ ނިޒާމު ބަލިކަށިވުމުގެ ސަބަބުން، ނަފްސާނީ ބަލިތަކަށް ބޭނުންވާ ގިނަ ބޭސްތަކެއް ލިބުން ދަތިވެ، ސްޓޮކް ހުސްވުމުގެ މައްސަލަ ދަނީ ދިމާވަމުންނެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ރާއްޖޭގައި ބޭނުންވާ އަސާސީ ބޭސްތަކުގެ ތެރެއިން ގަވާއިދުން ލިބެން ހުންނަނީ އެންމެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ބޭހެވެ.
ތެރަޕީގެ ހިދުމަތްތައް މަދުވުން
އޯޓިޒަމް އަދި އޭ.ޑީ.އެޗް.ޑީ ހުންނަ ފަރާތްތަކަށް ހަމައެކަނި ބޭހަކުން ނުފުދެއެވެ. ”ބިހޭވިއަރަލް ތެރަޕީ“، ”ސްޕީޗް ތެރަޕީ“ އަދި ”އޮކިއުޕޭޝަނަލް ތެރަޕީ“ ފަދަ ހިދުމަތްތަކަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ހިދުމަތްތަކެކެވެ. ނަމަވެސް ރާއްޖޭގައި މި ހިދުމަތްތައް ދެނީ ވަރަށް މަދު ތަނަކުންނެވެ. ގިނަ ހިދުމަތްތައް މާލެއަށް މަރުކަޒުވެފައިވާއިރު، އަތޮޅުތެރޭގައި ދިރިއުޅޭ އާއިލާތަކަށް މި ހިދުމަތް ހޯދުމަކީ މާލީ ގޮތުންނާއި ދިރިއުޅުމުގެ ގޮތުން ނުހަނު ބޮޑު ތަކުލީފެކެވެ. މާލޭގައި ވެސް މި ހިދުމަތްތައް ހޯދުމަށް ދިގު ”ވެއިޓިން ލިސްޓް“ ތަކެއްގައި މަޑުކުރަން ޖެހެއެވެ.
މާހިރުންގެ ދަތިކަން
ދެލައްކައަށްވުރެ ބޮޑު އާބާދީއަކަށް ބަލާއިރު، ރާއްޖޭގައި ތިއްބެވި ސައިކޭޓްރިސްޓުންނާއި ސައިކޮލޮޖިސްޓުންގެ އަދަދު ނިސްބަތުން ވަރަށް މަދެވެ. ވަކިން ހާއްސަކޮށް، ކުޑަކުދިންގެ ނަފްސާނީ ދާއިރާގެ މާހިރުން މަދުވުމުގެ ސަބަބުން، ބަލި ދެނެގަތުން ލަސްވުމާއި، ފަރުވާގެ ރޭވުންތައް ގަވާއިދުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވުމުގެ މައްސަލަ ވަނީ ބޮޑުވެފައެވެ.
ބަލި މީހުންގެ އަދަދު އިތުރުވުން
ތައުލީމީ ދާއިރާގެ ރިޕޯޓްތަކަށް ބަލާއިރު، އެހީތެރިކަން ބޭނުންވާ އެތައް ހާސް ދަރިވަރުންނެއް ރާއްޖޭގެ ސްކޫލްތަކުގައި އެބަތިއްބެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އޭ.ޑީ.އެޗް.ޑީ އަދި އޯޓިޒަމް ހުންނަ ކުދިން ގިނަ އަދަދަކަށް ހިމެނެއެވެ. ނަމަވެސް، މުޖުތަމައުގައި މިކަމަށް އޮންނަ ހޭލުންތެރިކަން ކުޑަވުމާއި، ނަފްސާނީ ބައްޔަކަށް ފަރުވާ ހޯދުމަކީ ”ލަދުވެތި“ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދެކޭތީ، އަސްލު ބަލިމީހުންގެ އަދަދު މިއަށްވުރެ ވެސް މާ ގިނަވާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
ރާއްޖޭގައި އޭ.ޑީ.އެޗް.ޑީ އަދި އޯޓިޒަމް ހުންނަ ފަރާތްތަކަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ހުރަހަކީ ބަލި ދެނެގަނެވުނު ކަމުގައިވިޔަސް، އެކަމަށް ބޭނުންވާ ފަރުވާ ނުލިބޭ ނިޒާމެއް އޮތުމެވެ. އެހެންކަމުން، ބޭސް އެތެރެކުރުމުގެ ގާނޫނުތަކަށް ބަދަލު ގެނައުމާއި، އަތޮޅުތެރޭގައި ތެރަޕީގެ ހިދުމަތްތައް ފުޅާކުރުމާއި، މާހިރުން ތަމްރީނުކުރުމަކީ މިވަގުތުން ވަގުތަށް ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. ފަރުވާއެއް ނެތް ނިޒާމެއްގެ ތެރޭގައި މިފަދަ ފަރާތްތައް އެކަނިވެރިކޮށްލުމަކީ މުޅި މުޖުތަމައުއަށް ލިބޭ ބޮޑު ގެއްލުމެކެވެ.
