ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިއްހީ ނިޒާމުގެ ވާހަކަ ދެކެވޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އާންމު ރައްޔިތުންގެ އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކަށް ވެފައި އޮންނަނީ ބޭހުގެ މައްސަލައެވެ. ބޭހުގެ އިންތިހާ އަގުބޮޑުވުމާއި، އާސަންދައިގެ ދަށުން ބޭނުންވާ ބޭސް ނުލިބުމާއި، އަދި ހާއްސަކޮށް ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާ ފަދަ ބަލިތަކަށް ބޭނުންވާ އަސާސީ ބޭސްތައް މުޅި ގައުމުން ލިބެން ނެތުމަކީ އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ހައްލެއް ނުލިބި ދިގުލައިގެން ގޮސްފައިވާ ބޮޑު ޝަކުވާއެކެވެ.
ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒުގެ ވެރިކަމަށް ތިން އަހަރު ފުރިގެން ދިޔައިރު، ބޭހުގެ މައްސަލައަށް ދާއިމީ އަދި ފުރިހަމަ ހައްލެއް (”ޓޯޓަލް ސޮލިއުޝަން“) ގެނެސްދެއްވާނެ ކަމަށް ވެވަޑައިގެންނެވި ވައުދާއެކު ސަރުކާރުން ބޮޑެތި އިދާރީ ބަދަލުތަކެއް ގެނައި ނަމަވެސް، ހަގީގަތަކީ މިއަދުވެސް ރައްޔިތުންގެ ކަންބޮޑުވުންތަކަށް އެދެވޭ ތަސައްލީއެއް ލިބިފައި ނުވާ ކަމެވެ.
އިދާރީ ބޮޑު ބަދަލު: ސްޓޭޓްފާމާ އުފެއްދުން
ސިއްހީ ނިޒާމުގައި ބޭހުގެ ކަންކަން ތަރުތީބުކޮށް، ފަސޭހަކަމާއެކު ބޭސް ލިބޭނެ މަގު ފަހިކުރުމަށްޓަކައި މި ސަރުކާރުން އެޅި އެންމެ މައިގަނޑު އެއް ފިޔަވަޅަކީ ސްޓޭޓް ޓްރޭޑިންގ އޯގަނައިޒޭޝަން (އެސްޓީއޯ) ގެ ދަށުން ހިންގަމުން އައި ބޭސް އެތެރެކުރުމާއި ދޫކުރުމުގެ މަސައްކަތް ވަކިކޮށް، ”ސްޓޭޓް ފާމަސޫޓިކަލްސް އެންޑް މެޑިކަލް ސަޕްލައި ކޯޕަރޭޝަން“ (ސްޓޭޓްފާމާ) ގެ ނަމުގައި ސަރުކާރުގެ ވަކި ކުންފުންޏެއް އުފެއްދުމެވެ. މި ބަދަލާއެކު ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ހުރި އެސްޓީއޯގެ ހުރިހާ ފާމަސީތަކެއްގެ ހިންގުން ސްޓޭޓްފާމާގެ ދަށަށް ބަދަލުކުރެވުނެވެ.
މި އިދާރީ އިސްލާހުގެ މައިގަނޑު އަމާޒަކަށް ވީ، ހަމައެކަނި ވިޔަފާރި އުސޫލުން ބޭސް ވިއްކުމުގެ ބަދަލުގައި، ސީދާ ސިއްހީ ހިދުމަތަށް ހާއްސަވެގެން ބޭހުގެ ލޮޖިސްޓިކްސް އަދި ސަޕްލައި ޗެއިން ބެލެހެއްޓުމެވެ.
މީގެއިތުރުން، ފާމަސީތަކުން ލިބެން ހުންނަ ބޭސްތަކުގެ މައުލޫމާތާއި އަގުތައް ހާމަކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ރައްޔިތުންނަށް އެނގޭނެ ހާއްސަ އޮންލައިން ޕޯޓަލްއެއް ލޯންޗުކުރިއެވެ. މި ޕޯޓަލްގެ ސަބަބުން ކޮންމެ ތަނެއްގައި ހުރެގެންވެސް ބޭނުންވާ ބޭސް ލިބެން ހުރި ފާމަސީއަކާއި އޭގެ އަގު ބަލާލުމުގެ ފަސޭހަކަން ލިބިގެންދިޔައެވެ. ނަމަވެސް، މިފަދަ ޓެކްނޮލޮޖީގެ ހައްލުތަކަކީ ބޭސް ހޯދުމުގެ މަގު ދައްކައިދޭ ވަސީލަތަކަށް ވިޔަސް، ބޭސް ލިބެން ނެތް ހާލަތެއްގައި ރައްޔިތު މީހާގެ މައްސަލައަށް އެއިން އެދެވޭ ހައްލެއް ނުލިބެއެވެ.

ބޭސް ލިބުމުގެ ދަތިކަމާއި ފެންވަރުގެ އިތުބާރު
އާ ކުންފުންޏަކާއި އާ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރެވުނު ނަމަވެސް، ބޭސް ލިބުމުގައި ދިމާވާ ދަތިތަކަށް ހައްލެއް ނުލިބި ދިގުލައިގެން ދިއުމުގެ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބަކީ ބޭރުގެ މާކެޓުތަކުން ބޭސް އެތެރެކުރުމުގައި ދިމާވާ ދަތިތަކެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ބޭނުންކުރާ ހުރިހާ ބޭހެއްހެން ސައްތައިން ސައްތަ ބޭރުން އެތެރެކުރާ ގައުމަކަށް ވާތީ، ބޭރު ފައިސާ (ޑޮލަރު) ލިބުމުގައި ހުރި ދަތިތަކާއި، ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ބޭހުގެ ސަޕްލައިއަށް އަންނަ ލޮޅުންތަކުގެ އަސަރު ސީދާ ދިވެހި ފާމަސީތަކަށް ފޯރައެވެ.
ހަމައެއާއެކު، ބޭހުގެ ފެންވަރާމެދު އާންމުންގެ މެދުގައި އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވުމަކީވެސް ސިއްހީ ނިޒާމަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. ހަރުދަނާ ސިއްހީ ނިޒާމެއްގެ ބިންގަލަކީ ބޭނުންކުރާ ބޭހަކީ ރައްކާތެރި، ފެންވަރު ރަނގަޅު އަދި ފައިދާހުރި އެއްޗެއްކަމަށް ރައްޔިތުން ކުރާ އިތުބާރެވެ. ބޭސް އެތެރެކުރާ ފަރާތްތަކުން ގެންނަ ބައެއް ބޭސްތަކުގެ ފެންވަރާމެދު ޑޮކްޓަރުންނާއި ބަލިމީހުން ސުވާލު އުފައްދާ ހާލަތްތަކުގައި، އާސަންދައިން ލިބޭ ބޭހަށްވުރެ އަމިއްލަ ޖީބުން ބޮޑު އަގުދީފައި ޔޫރަޕް ނުވަތަ އެހެން ފެންވަރު ރަނގަޅު މާކެޓުތަކުގެ ބޭސް ގަތުމަށް އާންމުން މަޖުބޫރުވެއެވެ. މިއީ ސަރުކާރުގެ ބޭސް ކުންފުންޏަށް އަދިވެސް ފުރިހަމައަށް ހައްލުކުރެވިފައި ނުވާ އިތުބާރުގެ ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ.
ރާއްޖެ ފަދަ ކުދި ޖަޒީރާތަކަކަށް ބެހިފައިވާ ގައުމެއްގައި ބޭސް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ބޮޑު ލޮޖިސްޓިކް އިމްތިހާނެކެވެ. ވަކިން ހާއްސަކޮށް، ވަކި ފިނިހޫނުމިނެއްގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ކޯލްޑް-ޗެއިން މެއިންޓެއިން ކުރަންޖެހޭ އިންސިއުލިން އަދި ވެކްސިން ފަދަ ނާޒުކު ބޭސްތައް މާލެއިން އަތޮޅުތަކުގެ ރަށްރަށަށް ފޮނުވުމުގައި ކަނޑުދަތުރުފަތުރާއި ވައިގެމަގުން ކުރިމަތިވާ ދަތިތައް ގިނައެވެ.
މޫސުމީ ގޮތުން ދިމާވާ ގޮންޖެހުންތަކާއި، ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމު އެއްވިއުގައަކުން ފުރިހަމައަށް ގުޅިފައި ނެތުމުގެ ސަބަބުން، ރަށްރަށުގެ ފާމަސީތަކުން ބޭސް ހުސްވުމުން އަލުން ސަޕްލައި ލިބުމަށް ހަފްތާތަކެއް ހޭދަވެއެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ވެރިރަށް މާލެއަށް ބޭސް ހޯދަން ސިޓީ ފޮނުވަން ޖެހުމާއި، އާއިލާތަކުން ބޮޑު ހަރަދުކޮށްގެން ކާގޯ މެދުވެރިކޮށް ބޭސް ފޮނުވަން ޖެހޭ ހާލަތްތައް އަދިވެސް އަތޮޅުތެރޭގައި އާންމެވެ. މިކަމުން ދައްކުވައިދެނީ، ކުންފުނީގެ އޮނިގަނޑު ބަދަލުކުރި ނަމަވެސް، ބޭސް ރައްކާކުރުމާއި ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ތަރައްގީ ކުރެވިފައި ނެތް ކަމެވެ.

ސަރުކާރުގެ ތިން އަހަރުގެ ތަޖުރިބާއަށް ބަލާއިރު، ބޭހުގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ކުންފުންޏެއްގެ ނަން ބަދަލުކޮށްލައިގެން ނުވަތަ ޕޯޓަލްއެއް ހަދައިގެން ހައްލުވާނެ ކަމެއް ނޫންކަން ވަނީ ސާފުވެފައެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި މި މައްސަލައަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ހޯދުމަށްޓަކައި މައިގަނޑު އަސާސީ ސިޔާސަތުތަކަކަށް ބަދަލު ގެންނަން ޖެހެއެވެ:
- ބޭހުގެ ކޮލިޓީ ކަށަވަރުކުރުން (އެފްޑީއޭ ހަރުދަނާކުރުން): މޯލްޑިވްސް ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އޮތޯރިޓީ (އެމްއެފްޑީއޭ) ގެ ލެބޯޓްރީ ވަސީލަތްތައް ޒަމާނީ ފެންވަރަށް ގެނެސް، އެތެރެކުރާ ކޮންމެ ބޭހެއްގެ ފެންވަރު ރާއްޖެއިން ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުން.
- ބަލްކް ޕްރޮކިއުމަންޓް އަދި ސީދާ އުފައްދާ ފަރާތްތަކުން ބޭސް ގަތުން: މެދުވެރިން ނައްތާލައި، ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމްއިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) ގަބޫލުކުރާ ބައިނަލްއަގުވާމީ ބޭސް އުފައްދާ ބޮޑެތި ކުންފުނިތަކުން ސީދާ އަގުހެޔޮކޮށް ފެންވަރު ރަނގަޅު ބޭސް އެތެރެކުރުމުގެ މަގު ފަހިކުރުން.
- ރީޖަނަލް މެޑިކަލް ވެއާހައުސްތައް ގާއިމުކުރުން: ހުރިހާ ބޭހެއް މާލޭގައި ރައްކާކޮށްފައި އަތޮޅުތަކަށް ބެހުމުގެ ބަދަލުގައި، ރާއްޖޭގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކުގައި ފިނިހޫނުމިން ބެލެހެއްޓޭ ޒަމާނީ ގުދަންތައް ގާއިމުކޮށް، ކުއްލި ހާލަތްތަކުގައިވެސް ބޭހަށް ދަތިނުވާނެ ބަފަރ ސްޓޮކެއް ގާއިމުކުރުން.
- އާސަންދަ އަދި އަގު ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އުސޫލުތައް އިސްލާހުކުރުން: ބޭހުގެ އަގު އިންތިހާއަށް މައްޗަށް ދިޔަނުދީ ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި އެންމެ މަތީ އަގު (މެކްސިމަމް ރީޓެއިލް ޕްރައިސް) ހަރުދަނާކޮށް ތަންފީޒުކުރުމާއި، ކޮރަޕްޝަނާއި އިސްރާފު ކުޑަކުރުން.
ރައީސް މުއިއްޒުގެ ސަރުކާރުން ބޭހުގެ ނިޒާމަށް ގެނައި ބަދަލުތަކަކީ ހެޔޮ ނިޔަތުގައި ފެށި މަސައްކަތްތަކެއް ނަމަވެސް، ފާއިތުވި ތިން އަހަރުގެ ނަތީޖާއިން ސާބިތުވަނީ އެކަށީގެންވާ ޕްލޭނަކާއި ވަސީލަތްތަކާ ނުލައި އިދާރީ އޮނިގަނޑު ބަދަލުކުރުމަކުން އާންމު ރައްޔިތު މީހާއަށް ދިމާވާ ދަތިތައް ފިލައިގެން ނުދާނެ ކަމެވެ.
ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި މި ގޮންޖެހުންތަކުން އަރައިގަނެވޭނީ އިތުބާރު ހިފޭ، ފެންވަރު ރަނގަޅު ބޭސް މެދުނުކެނޑި ފޯރުކޮށްދެވޭނެ ހަގީގީ ލޮޖިސްޓިކްސް އަދި މާލީ ހައްލުތަކެއް ތަންފީޒުކޮށްގެންނެވެ.

