ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތު ދައްކުވައިދޭ އެންމެ މުހިންމު އެއް ވަސީލަތަކީ އަހަރީ ބަޖެޓެވެ. އަންނަ އަހަރަށް ރެކޯޑު އަދަދެއް ކަމުގައިވާ 64.2 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ބަޖެޓެއް ސަރުކާރުން ހުށަހެޅުމާއެކު، ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތަކާއި ދަރަނި އިތުރުވަމުންދާ މައްސަލައަށް ގިނަ ބަޔެއްގެ ސަމާލުކަން ވަނީ ހުއްޓިފައެވެ.
މި ބަޖެޓާ ގުޅޭގޮތުން ޚިޔާލުފާޅުކުރައްވަމުން އޮޑިޓާ ޖެނެރަލް ހުސެއިން ނިޔާޒީ ވަނީ، ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތައް ކުޑަކުރާނެ ގޮތްތަކުގެ ތަފްސީލު ބަޖެޓުގައި ހިމަނާފައި ނެތްކަމަށް ވިދާޅުވެ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރައްވާފައެވެ. ނިޔާޒީގެ މި ވާހަކަފުޅުގައި، ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތު ރަނގަޅުކުރުމަށްޓަކައި އަޅަންޖެހޭ މުހިންމު ފިޔަވަޅުތަކެއް ފާހަގަ ކުރެއްވިއެވެ.
ދަރަނި އިތުރުވުމުގެ ނުރައްކާ
އޮޑިޓާ ޖެނެރަލް ނިޔާޒީ ފާހަގަކުރެއްވި އެންމެ މުހިންމު އެއް ނުކުތާއަކީ ދައުލަތުގެ ދަރަނި އިތުރުވަމުންދާ މައްސަލައެވެ. ބަޖެޓު ދިރާސާކުރާ ކޮމިޓީގައި ވާހަކަދައްކަވަމުން ނިޔާޒީ ވިދާޅުވީ، ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތައް ކުޑަނުކުރާތީ ދަރަނި އިތުރުވަމުން އަންނަ ކަމަށެވެ. މިހާރު ހަރަދު ކުޑަކުރުމަށް ހުރި ސިޔާސަތުތައް ހުންނަނީ ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތަކަށް ނޫންކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތައް ކުޑަކުރުން ފަސްކުރެވޭނެ މިންވަރަކާމެދު ސުވާލު އުފައްދަވައި، ނިޔާޒީ ވަނީ ހަރަދުތައް ކުޑަ ނުކުރެވޭނަމަ ދަރަނި ނުހިފެހެއްޓޭ ހިސާބަށް ދާނެކަމުގެ އިންޒާރު ދެއްވާފައެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދީ ސުލްހައަށް ކުރިމަތިވެދާނެ ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.
ބަޖެޓުން ޚަރަދު ކުޑަކުރާނެ ތަފްސީލު ނެތުން
ބަޖެޓުގެ އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކީ، ރެކޯޑު އަދަދަކަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މި ބަޖެޓުގައި، ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތައް ކުޑަކުރާނެ ގޮތްތަކުގެ ތަފްސީލު ހިމަނާފައި ނެތުމެވެ. ދަރަނި ބޮޑުވެފައިވާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، ޚަރަދުތައް ކުޑަކުރުމުގެ ވަރުގަދަ އަޒުމެއް ސަރުކާރުން ދައްކަންޖެހެއެވެ. ނަމަވެސް، ހުށަހެޅިފައިވާ ބަޖެޓު ހެދިފައިވާ ގޮތުން ދައްކުވައިދެނީ، ޚަރަދުތައް ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި އަޅާނެ ވަކި ފިޔަވަޅުތަކެއް ނުވަތަ ސިޔާސަތުތަކެއް ކަނޑައަޅާފައި ނުވާކަމެވެ. ބަޖެޓުގެ ލިޔުމުގައި މިފަދަ ތަފްސީލުތައް ނެތުމަކީ، ދައުލަތުގެ މާލީ އިދާރާތަކުގެ ޒިންމާދާރުކަން ކުޑަވުމުގެ ނިޝާނެއް ކަމަށް ބެލެވިދާނެއެވެ.
ހަރަދު ކުޑަކުރުމުގެ އުސޫލުތައް ފާސްކުރުމަށް ލަފާދެއްވުން
ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތު ރަނގަޅުކުރުމަށްޓަކައި ނިޔާޒީ ވަނީ މުހިންމު ލަފައެއް ދެއްވާފައެވެ. އެއީ ބަޖެޓު ފާސްކުރާއިރު، ހަރަދު ކުޑަކުރަން އަޅާނެ ފިޔަވަޅުތައް ބަޖެޓުގެ ލިޔުމުގައި ނުހިމަނައި އޮތް ނަމަވެސް، ހަރަދު ކުޑަކުރާނެ އުސޫލުތައް ކޮމިޓީން ފާސްކުރުމެވެ. މި އުސޫލުތައް ކަނޑައަޅައި ފާސްކުރުމަކީ، ސަރުކާރުގެ ޚަރަދުތައް ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް މަޖުބޫރުކުރާނެ ގާނޫނީ ބާރެއް ލިބިގެންދާނެ ކަމެކެވެ. މިއީ ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތު ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށްޓަކައި އަޅަންޖެހޭ ވަރަށް މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.
އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމުގެ ސިޔާސަތެއް ނެތުން
އޮޑިޓާ ޖެނެރަލް އޮފީހުގެ ޑިރެކްޓާ ޖެނެރަލް މުހައްމަދު ޝާން ވިދާޅުވީ، އަންނަ އަހަރަށް ލަފާކޮށް ހުށަހެޅި ބަޖެޓުގައި ދައުލަތަށް 40 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލިބޭނެ ކަމަށް ކޮށްފައިވާ އަންދާޒާ ރަނގަޅު ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، ޝާން ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، އާމްދަނީ އިތުރުކުރާނެ ވަކި ސިޔާސަތެއް ބަޖެޓުގައި ހިމަނާފައި ނެތެވެ. ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތައް ބޮޑުވެފައިވާއިރު، ހަމައެކަނި ޚަރަދު ކުޑަކުރުމަށްވުރެ ބޮޑަށް، އާމްދަނީގެ މަގުތައް ފުޅާކުރުމަށް އިސްކަންދޭންޖެހެއެވެ. އާމްދަނީ އިތުރުކުރެވޭނެ ދެމެހެއްޓެނިވި ސިޔާސަތުތަކެއް ނެތުމަކީ، ދަރަނި ދައްކާނެ ގޮތަކާމެދު ސުވާލު އުފެދޭ ކަމެކެވެ.
އަންނަ އަހަރަށް ހުށަހެޅި ބަޖެޓަކީ ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތު ސީރިއަސްކަމަށް އިޝާރާތްކުރާ ބަޖެޓެކެވެ. އޮޑިޓާ ޖެނެރަލް ހުސެއިން ނިޔާޒީ ފާހަގަކުރެއްވި ފަދައިން، ބަޖެޓުގައި ޚަރަދު ކުޑަކުރާނެ ތަފްސީލުތަކެއް ނެތުމަކީ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމެކެވެ. ދައުލަތުގެ ދަރަނި ނުހިފެހެއްޓޭ ހިސާބަށް ދިޔަނުދިނުމަށްޓަކައި، ބަޖެޓު ފާސްކުރާއިރު ޚަރަދު ކުޑަކުރުމުގެ ވަރުގަދަ އުސޫލުތަކެއް ކޮމިޓީން ފާސްކޮށް، އެ އުސޫލުތައް ތަންފީޒުކުރުމަށް ސަރުކާރުން މަސައްކަތްކުރަންޖެހެއެވެ. މާލީ ހާލަތު ރަނގަޅުކުރުމަށްޓަކައި، ހަމައެކަނި ޚަރަދު ކުޑަކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އާމްދަނީ އިތުރުކުރެވޭނެ ދެމެހެއްޓެނިވި ސިޔާސަތުތަކެއްވެސް ވަގުތުން ވަގުތަށް އެކުލަވާލައި ތަންފީޒުކުރަން ޖެހެއެވެ.
