ދަނޑުވެރިކަމަކީ ޤައުމީ ތަރައްޤީއަށް އަސާސީ ދައުރެއް އަދާކުރާ ދާއިރާއެކެވެ. މި ސިނާޢަތު ކުރިއެރުވުމަކީ ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދީ ފުދުންތެރިކަން އިތުރުކޮށް، ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ޔަޤީންކުރުމަށް އެޅޭ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ. މި ދާއިރާ ކުރިއެރުވުމުން ބޭރު ފައިސާ ޤައުމުގައި ހިފެހެއްޓި، އިޤްތިޞާދީ ދުވެލި އިތުރުވެގެންދާނެއެވެ.
ދަނޑުވެރިކަމުގެ މުހިންމުކަން އާލާކުރުމަށް، ތަޢުލީމީ ނިޒާމުގައި މި ދާއިރާއަށް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދިނުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ސްކޫލް ދަރިވަރުންނަށް ޢަމަލީ ތަޖުރިބާ ހޯދައިދިނުމުން، ކުރިމަގުގައި މި ދާއިރާއަށް ޝައުޤުވެރި ޖީލެއް އުފެދިގެންދާނެއެވެ.
ދަނޑުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކުރުމަށް ލިބޭ ފައިދާތައް ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. ގަސްގަހާގެހި އިތުރުވުމުން ވައި ސާފުވެ، ބިމުގެ ފެންފަށަލަ ހިމާޔަތްވެ، ދިރޭތަކެތީގެ ނަސްލު ދެމެހެއްޓުމަށް މަގުފަހިވެގެންދެއެވެ. މީގެއިތުރުން، ރަށްރަށުގެ ޠަބީޢީ ރީތިކަން އިތުރުވެ، ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއަށްވެސް ހެޔޮ އަސަރުތަކެއް ކުރާނެއެވެ.
ރާއްޖޭގައި އުފައްދާ ދަނޑުވެރިކދަނޑުވެރިކަމުގެ އުފެއްދުންތަކުގެ ފެންވަރު ބައިނަލްއަޤްވާމީ މިންގަނޑުތަކާ އެއްހަމަކުރުމަކީ އިސްކަންދޭންޖެހޭ ކަމެކެވެ. މި ގޮތުން ސަރުކާރުން ކުރިއަށްގެންދާ ފުޑް ސެކިއުރިޓީ ޕްރޮގްރާމްތަކަކީ މުހިންމު މަސައްކަތްތަކެކެވެ.
ރާއްޖޭގެ އަމިއްލަ ވަންތަ މޭވާއާއި ތަރުކާރީގެ ބާވަތްތައް އާލާކުރުމަށް، 2016 އިން ފެށިގެން ގަސް ހަދިޔާކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމެއް ކުރިއަށްދެއެވެ. މި ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން ބަނބުކެޔޮ، އަލަ، ފަތްކެޔޮ، މުރަނގަ، އަދި ޖަނބުރޯލު ފަދަ ބާވަތްތައް ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދެވެއެވެ.
2024 ވަނަ އަހަރު މި ޕްރޮގްރާމް ށ. އަތޮޅަށް ހުޅުވާލުމުން، 5 ރަށަކުން 282 ގޭބިސީއާއި 8 އިދާރާއަކުން ޝައުޤުވެރިކަން ފާޅުކޮށްފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މި ފަރާތްތަކަށް ނޮވެންބަރު މަހުގެ ތެރޭގައި ގަސްތައް ބެހުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިގެންދާނެއެވެ.
އަދި ހަމައެހެންމެ، މޯލްޑިވްސް ގުޑް އެގްރިކަލްޗަރ ޕްރެކްޓިސަސް ސްކީމްގެ ދަށުން، ދަނޑުވެރިކަމުގެ ރަނގަޅު އާދަތައް ކުރިއަރުވައި، ކެމިކަލް ބޭނުންކުރުން މަދުކުރެވޭނެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރެވެއެވެ. 2024 ވަނަ އަހަރު ށ. ގޮއިދޫ އަދި ހދ. ވައިކަރަދޫގައި މި ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން ދަނޑުތައް ސަރޓިފައިކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށިފައިވެއެވެ. މި ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން ކޮންމެ ރަށަކުން 20 ދަނޑުވެރިން ހިމެނޭ ގްރޫޕަކަށް ސެޓިފިކޭޝަން ޕްރޮސެސްއަށް ދަނޑުތައް ތައްޔާރުކޮށް، ދަނޑުވެރިން މޯލްޑިވްސް ގުޑް އެގްރިކަލްޗަރ ޕްރެކްޓިސަސްއަށް އަހުލުވެރިކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށްދެއެވެ.
މި ފަދަ މަސައްކަތްތަކުގެ ސަބަބުން، ރާއްޖޭގެ ދަނޑުވެރިކަމުގެ ދާއިރާ އިތުރަށް ތަރައްޤީވެ، ފެންވަރު ރަނގަޅު އުފެއްދުންތައް އުފެއްދުމަށް މަގުފަހިވެގެންދާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ދެމެހެއްޓެނިވި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އުސޫލުތައް ތަޢާރަފުވެ، ތިމާވެށްޓާ ރައްޓެހި އުފެއްދުންތެރިކަމެއް ކުރިއެރުވުމަށް މަގުފަހިވެގެންދާނެއެވެ.ދަނޑުވެރިކަމުގެ ދާއިރާ ކުރިއެރުވުމަށް އެޅޭ މި ފަދަ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން އިތުރުވެ، އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ފުދުންތެރިކަން އިތުރުވެގެންދާނެއެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ، ރަށްރަށުގެ ވަޒީފާގެ ފުރުގެ ފުރުޞަތުތައް އިތުރުވެ، ޒުވާނުންނަށް އައު މަސައްކަތްތެރިކަމުގެ ދާއިރާތަކެއް ހުޅުވިގެންދާނެއެވެ.
މި ޕްރޮގްރާމްގެ ތައްޔާރީތަކުގެ ގޮތުން، 2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޭޕްރީލް އަދި އޯގަސްޓް މަހުގައި ޕްރީޓެސްޓް މަރުޙަލާ ވަނީ ފުރިހަމަކޮށްފައެވެ. އަދި އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ ތިންވަނަ ހަފްތާގައި ޕައިލެޓް ފޭސް ކުރިއަށް ގެންދެވިފައިވެއެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ދަނޑުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި ކުރެވޭ ފުރަތަމަ ސެންސަސް ކަމުގައިވާތީ، މީގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ ދަނޑުވެރިކަމުގައި ޙިއްޞާވާ ފަރާތްތަކާ ގުޅޭ މަޢުލޫމާތު އެއްކުރުމާއި، މި ސިނާޢަތު ކުރިއެރުވުމަށް ބޭނުންވާ މުހިންމު ތަފާސްހިސާބުތައް އެއްކުރުމެވެ.
ދަނޑުވެރިކަމުގެ ދާއިރާ ކުރިއެރުވުމަށް އަޅާ އިތުރު ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން، ”ދަނޑުވެރި ނަފާ ލޯނު ޕްރޮގްރާމް“ ވަނީ ތަޢާރަފުކޮށްފައެވެ. މި ޕްރޮގްރާމްގެ މަޤްޞަދަކީ ދަނޑުވެރިކަމަށް އަލަށް ވަންނަ ޒުވާނުންނަށާއި، މިހާރުވެސް ދަނޑުވެރިކަންކުރާ ފަރާތްތަކަށް މާލީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. މި ލޯނު ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެވޭ ދާއިރާތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:
1. ބިމުގައި ކުރާ އާންމު ދަނޑުވެރިކަން
2. ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީ ބޭނުންކޮށްގެން ކުރާ އަރބަން އެގްރިކަލްޗަރ
3. ގްރީންހައުސް ޕްރޮޓެކްޓެޑް އެގްރިކަލްޗަރ
4. ވަރޓިކަލް ދަނޑުވެރިކަން
5. ހައިޑްރޮޕޮނިކްސް
6. ދަނޑުތަކުގައި ފެންދިނުމުގެ ނިޒާމު ޤާއިމުކުރުން
7. ގަސް ނާސަރީތައް ޤާއިމުކުރުން
8. ވެލިއު އެޑިޝަންގެ މަސައްކަތްތައް
2023 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުން ފެށިގެން 2024 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު 30 ގެ ނިޔަލަށް، މި ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން 3 ފަރާތަކަށް ޖުމްލަ 774,528 ރުފިޔާގެ ލޯނު ދޫކުރެވިފައިވެއެވެ. އަދި 2024 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި 31 ގެ ނިޔަލަށް، ޖުމްލަ 38 ލޯނު ދޫކުރެވިފައިވެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން 34 ލޯނު ދޫކުރެވިފައިވަނީ އަމިއްލަ ފަރުދުންނަށް ކަމަށްވާއިރު، 4 ލޯނު ދޫކުރެވިފައިވަނީ ކުންފުނިތަކަށެވެ. މި ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން މިހާތަނަށް ދޫކުރެވިފައިވާ ލޯނުތަކުގެ ޖުމްލަ އަދަދަކީ 15,319,523 ރުފިޔާއެވެ. މީގެ ތެރެއިން:
– ކުންފުނިތަކަށް: 4,975,601 ރުފިޔާދަނޑުވެރި ނަފާ ލޯނު ޕްރޮގްރާމް އިތުރަށް ފުޅާކުރުމުގެ ގޮތުން، އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ވަނީ ރޭވިފައެވެ:1. ރަހުނު ނުބަހައްޓާ ނެގޭ ލޯނުގެ އަދަދު 100,000 ރުފިޔާއިން 500,000 ރުފިޔާއަށް އިތުރުކުރުން.
2. އިސްލާމިކް ފައިނޭންސްގެ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ލޯނު ދޫކުރެވޭނެ ގޮތް ހަމަޖެއްސުމަށް އެސްޑީއެފްސީއާއެކު މަޝްވަރާކުރުން.
މީގެ އިތުރުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދަނޑުވެރިކަމުގެ ދާއިރާ ހިމާޔަތްކޮށް ތަރައްޤީކުރުމަށްޓަކައި، ނެޝަނަލް ޕްލާންޓް ޕްރޮޓެކްޝަން އޯގަނައިޒޭޝަނެއް ޤާއިމުކުރުމުގެ މުހިންމުކަން ސަރުކާރުން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. މި މުއައްސަސާގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ:- ރާއްޖެއަށް އެތެރެވެދާނެ އަދި މިހާރުވެސް ފެތުރެމުންދާ ގަސްގަހާގެއްސަށް ޖެހޭ ނުރައްކާތެރި ބަލިތަކަށް ދެމެހެއްޓެނިވި ޙައްލެއް ހޯދުން.
– ޕްލާންޓް ޕްރޮޓެކްޝަން ޤާނޫނުން ލާޒިމްކުރާ ޒިންމާތައް އަދާކުރުން.
މީގެ އިތުރުން، ދަނޑުވެރިކަމުގެ ދާއިރާ ކުރިއެރުވުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުން ވަނީ ދިގު މުއްދަތަކަށް ރަށްތައް ދޫކޮށްފައެވެ. ދަނޑުވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި މަސައްކަތްތައް ކުރުމަށް ދިގު މުއްދަތަ ދިގު މުއްދަތަށް މިހާތަނަށް ޖުމްލަ 49 ރަށް ވަނީ ކުއްޔަށް ދޫކޮށްފައެވެ. އަދި 54 ރަށެއް ވަނީ ވަރުވާއަށް ލިޔެދީފައެވެ. މީގެ އިތުރުން 18 ރަށެއް ވަނީ މޮނިޓަރކޮށްފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހއ، ހދ، ށ، ނ، އަދި ލ އަތޮޅުގެ ރަށްތައް ހިމެނެއެވެ.
ފަޅުރަށްތައް ވަރުވާއަށް ލިޔެދިނުމާއި ކުއްޔަށް ދޫކުރުން މޮނިޓަރ ކުރެވިފައިނުވާ ފަޅުރަށްތައް މިއަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު މަހު ވަނީ މޮނިޓަރކޮށްފައެވެ. އަދި މި ރަށްތައް މޮނިޓަރކުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި ބޭނުންވާނެ ޒަމާނީ ވަސީލަތްތަކާއި އާލާތްތައް ހޯދުމުގެ މަސައްކަތްތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ނިންމާފައިވާ ކަމަށް އެ ވުޒާރާއިން ވަނީ މަޢުލޫމާތު ދީފައެވެ. މި މަޝްރޫޢުގެ ތެރެއިން ފަޅުރަށްތަކާ ގުޅޭ ދުވަސްވީ ލިޔެކިއުންތައް އަރުޝީފުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށްވެސް ވަނީ ނިންމާފައެވެ.
އޭޝިއަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ބޭންކުގެ އެހީތެރިކަމާއެކު، އެންވަޔަރަންމަންޓް މިނިސްޓްރީން ”އެންހާންސިންގ ކްލައިމެޓް ރެސިލިއެންސް އެންޑް ފުޑް ސެކިއުރިޓީ ޕްރޮޖެކްޓް“ ތަޢާރަފުކުރުމަށް ވަނީ ނިންމާފައެވެ. މި މަޝްރޫޢުގައި ހިމެނޭ ތިން ދާއިރާގެ ތެރެއިންެ ތެރެއިން މިނިސްޓްރީން އިސްކަންދޭނީ އާރބަން އެގްރިކަލްޗަރ ދާއިރާއަށެވެ. މި ދާއިރާގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ އާބާދީ ބޮޑެތި ރަށްރަށުގައި ތިމާވެށްޓާ ރައްޓެހި ދަނޑުވެރިކަން ތަޢާރަފުކޮށް، ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ޔަޤީންކުރުމާއެކު، މުޖުތަމަޢުގެ ޞިއްޙީ ދުޅަހެޔޮކަން އިތުރުކުރުމެވެ.
މި މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން ދަނޑުވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރި ސްކީމްތަކާއި، ހަނިމާދޫ އެގްރިކަލްޗަރ ސެންޓަރުގެ އުމްރާނީ އަދި އިންސާނީ ވަސީލަތްތައް ތަރައްޤީކުރުމާއި، އަދި ހިލޭ އެހީ ފޯރުކޮށްދިނުން ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ދަނޑުވެރިކަމުގެ ޞިނާޢަތާ ގުޅޭ ޢިލްމީ ދިރާސާތައް ކުރުމާއި، ތަމްރީނު ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމަށް ބޭނުންވާ ފަންނީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީއާއެކު އެމް.އޯ.ޔޫ އެއްގައި ވަނީ ސޮއިކޮށްފައެވެ.ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީން މި އަހަރުގެ ދެވަނަ ޓާމުގައި ފެށުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ކޯސްތަކުގެ ތެރޭގައި ’އެޑްވާންސްޑް ސެޓްފިކެޓް އިން ހޯޓިކަލްޗަރ’، ’އެޑްވާންސްޑް ސެޓްފިކެޓް އިން މަޝްރޫމް ކަލްޓިވޭޝަން‘ އަދި ’އެޑްވާންސްޑް ސެޓްފިކެޓް އިން ޕޯލްޓްރީ ފާމިންގ‘ ހިމެނެއެވެ.
މި މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން، ޗައިނާގެ ޖެނެރަލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން އޮފް ކަސްޓަމްސްގެ ވަފުދެއް އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ ފަހު ހަފްތާގައި ރާއްޖެ ޒިޔާރަތްކޮށް، އެމް.އޯ.ޔޫގެ ހަރަކާތްތައް ހިންގާނެ ގޮތުގެ މަޝްވަރާތައް ވަނީ ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައެވެ. އަދި މަޝްރޫޢު ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ޗައިނާއިން ޕާޓީއެއް ހޯދުމަށް ދެ ފަހަރު މަތިން އިޢުލާންކުރެވިފައިވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، 28 މާރިޗު 2024 ގައި ޗައިނާގެ ހާބަރ އިންޖިނިއަރިންގ ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑާއެކު އެއްބަސްވުމެއްގައި ވަނީ ސޮއިކޮށްފައެވެ. މި މަޝްރޫޢުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގައި އިމްޕޯޓަށް ބަރޯސާވުން ކުޑަވެ، ކާބޯތަކެތީގެ އަގުތައް ދަށްވެގެންދާނެ ކަމަށާއި، 800 އެއްހާ ވަޒީފާގެ ފުރުސަތު އުފެދިގެންދާނެ ކަމަށް ދަނޑުވެރިކަމާބެހޭ ވުޒާރާއިން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ މަޤްޞަދުތަކުގެ ތެރ
މި މަޝްރޫޢުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ދަނޑުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއަށް ގިނަގުނަ ކުރިއެރުންތަކެއް ލިބި، ޤައުމުގެ ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން އިތުރުވެގެންދާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ތިމާވެށްޓާ ރައްޓެހި ދަނޑުވެރިކަމުގެ އުސޫލުތައް ތަޢާރަފުވެ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްޤީއަށް މަގުފަހިވެގެންދާނެއެވެ.މި މަޝްރޫޢުގެ ކާމިޔާބީ ބިނާވެގެންވަނީ ސަރުކާރުގެ އެކި އިދާރާތަކާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމްޢިއްޔާތަކާއި، އަދި އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތަކުގެ މެދުގައި އޮންނަ ގުޅުމާއި އެއްބާރުލުމުގެ މައްޗަށެވެ. މި މަސައްކަތުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ދަނޑުވެރިކަމުގެ ދާއިރާ އައު ހަރުފަތަކަށް އަރައި، ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީއާއި ދެމެހެއްޓެނިވި އުސޫލުތައް ތަޢާރަފުވެގެންދާނެ ކަމަށް އުންމީދުކުރެވެއެވެ.
ނިންމާލުމުގެ ގޮތުން، މި މަޝްރޫޢަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކޮށް، ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކުރުމާއެކު އިޤްތިޞާދީ ކުރިއެރުން ހޯދުމަށް އެޅޭ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ. މި މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާ ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ފެންނަން ފަށާނެ ކަމަށް އުންމީދުކުރެވޭ ހިނދު، ދިގު މުއްދަތުގައި މީގެ ފައިދާ މުޅި ޤައުމަށް ލިބިގެންދާނެ ކަމީ ޝައްކެއް އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ.
