މި ދުވަސްވަރަކީ ދިވެހި ތާރީޚުގައި ފާހަގަކުރެވިގެންދާނެ ދަތި އުނދަގޫ ދުވަސްތަކެކެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރު ނިމުމާ ކައިރިވަމުން އައިއިރު، ދިވެހިރާއްޖެ ވަނީ އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ނާޒުކު ހާލަތެއްގައެވެ. ޑިމޮކްރަސީގެ ތާރީޚުގައި މިފަދަ މިންވަރަކަށް ޤައުމު ބަނގުރޫޓުވެ، ރައްޔިތުން ދަތި ހާލުގައި ޖެހިދާނެކަމުގެ ބިރުވެރިކަން އުފެދިފައިވާތަން މީގެ ކުރިން ދެކިފައެއް ނުވެއެވެ.
ދުނިޔޭގެ އިޤްތިޞާދީ ހީނަރުކަމުން އަރައިގަތުމުގައި އެންމެ ބޮޑު ކާމިޔާބީއެއް ހޯދުނީ ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކަމަށް ނިމިދިޔަ ސަރުކާރުން ދަޢުވާކުރަމުން ދިޔައެވެ. އަދި ދުނިޔޭގެ ލީޑަރުން ރާއްޖޭގެ ސަރުކާރުން ގެންގުޅުނު ސިޔާސަތުތަކާ ބެހޭ މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަށް އެދެމުންދިޔަ ކަމަށްވެސް ބުނެވުނެވެ. މިއަދު ރައްޔިތުންވެސް އެ ”ސައިންސް“ އެނގުމަށް ބޭނުންވެއެވެ. ސަރުކާރުން ކާމިޔާބު އަހަރުތަކެއް ނިންމާލިކަމަށް ބުނިނަމަވެސް، ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތު އެކަމާ ފުށުއަރައެވެ.
ޝައްކެއްނެތް ގޮތުގައި، އޭރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަރައްޤީގެ މިސްރާބު ހުރީ ރައްޔިތުންގެ އެދުންތަކާ އެއްގޮތަކަށް ނޫނެވެ. ރައްޔިތުން ގޮވާލަމުންދިޔައީ ބޯހިޔާވަހިކަމާއި އާމްދަނީގެ ފުދުންތެރިކަން ހޯދައިދިނުމަށް ކަމުގައިވާއިރު، ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތުން ހޭދަކުރެވުނީ އެ މަޤްޞަދުތަކާ ވަރަށް ދުރު ކަންކަމަށެވެ. މިކަމުގެ އެތައް މިސާލެއް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ.
ސަރުކާރުން އެކުލަވާލި ތަފާސް ހިސާބުތަކުންނާއި ދެއްކި ވާހަކަތަކުން ދިވެހި އިޤްތިޞާދު ކުރިއަރައި މާލީ ހާލަތު ރަނގަޅުވަމުން އަންނަކަމަށް ދައްކުވައިދިން ނަމަވެސް، އިޤްތިޞާދުގެ މުހިންމު ބައިވެރިއެއް ކަމުގައިވާ މަސްވެރިންނަށް އެމީހުންގެ މަސައްކަތުގެ އަގު ލިބެމުން ނުދިޔައެވެ. މަސް ބާނައި، އޭގެ އުފެއްދުންތައް އުފައްދައި، ވިއްކަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް، މަސްވެރިންނަށް ފައިސާ ނުލިބުމަކީ ސުވާލު އުފެދޭ ކަމެކެވެ.
ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި އޭރު އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކަށް ވެފައިވަނީ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މައްސަލައެވެ. ވޭތުވެދިޔަ ފަސް އަހަރުގެ ތެރޭގައިވެސް މާލެ ފިޔަވައި އެހެން ސަރަޙައްދުތަކުގައި އެކަށީގެންވާ އާމްދަނީއެއް ހޯދުމުގެ ފުރުޞަތުތައް މަދުކަމުން، ގިނަ އަދަދެއްގެ ރައްޔިތުން ދިރިއުޅެމުން އަންނަނީ ތޮއްޖެހިފައިވާ މާލެ ސަރަޙައްދުގައެވެ. މާލީ ހާލަތު ގޯސްވަމުންދާކަމުގެ ކަންބޮޑުވުންތައް އޮތް އިރު، މީހުން ދިރިނޫޅޭ ސަރަޙައްދަކާ ގުޅުވާލުމަށް ބުރިޖެއް އެޅުމަށް ނިންމުމަކީ ސުވާލު އުފެދޭ ކަމެކެވެ.
މި ހުރިހާ ކަމެއް އެކުގައި ދައްކުވައިދެނީ، ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދީ ސިޔާސަތުތަކާއި ތަރައްޤީގެ މަޝްރޫޢުތައް ރޭވިފައިވަނީ ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ބޭނުންތަކާއި އިޖްތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަމަށް އެކަށީގެންވާ އިސްކަމެއް ނުދެވި ކަމުގައެވެ. ސަރުކާރުން ހާމަކުރި ތަފާސް ހިސާބުތަކާއި ޙަޤީޤީ ހާލަތާ ދެމެދު ހުރި ފަރަގު ބޮޑުކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
މި ދަނޑިވަޅުގައި، ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދީ ސިޔާސަތުތައް އަލުން މުރާޖަޢާކޮށް، ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ބޭނުންތަކަށް އިސްކަންދޭ، ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްޤީއަށް މަގުފަހިކުރާ ސިޔާސަތުތަކެއް އެކުލަވާލުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި:
1. ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މައްސަލައަށް ދެމެހެއްޓެނިވި ޙައްލެއް ހޯދުން
2. ރަށްރަށުގައި އާމްދަނީ ހޯދޭނެ ފުރުޞަތުތައް އިތުރުކުރުން
3. މަސްވެރިކަމުގެ ދާއިރާ ހަރުދަނާކޮށް، މަސްވެރިންނަށް އެކަށީގެންވާ އަގު ލިބޭނެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުން
4. ޤައުމުގެ މާލީ ވަސީލަތްތައް ޒިންމާދާރު ގޮތެއްގައި ބޭނުންކުރުން
މި ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަކީ ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދީ ދުޅަހެޔޮކަން އިތުރުކޮށް، ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިކުރުމަށް މަގުފަހިވެގެންދާނެ ކަމެކެވެ. އަދި މިއީ މިހާރުގެ އިޤްތިޞާދީ ގޮންޖެހުންތަކުން އަރައިގަތުމަށް އެޅިދާނެ މުހިންމު ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ.
ވޭތުވެދިޔަ ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތަކާ މެދު ފުންކޮށް ވިސްނާލުމުން، އިޖްތިމާޢީ ދުޅަހެޔޮކަން އިތުރުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރެވިފައިވޭތޯ ސުވާލު އުފެދެއެވެ. މާލޭގެ ބިމުގެ ދަތިކަން ޙައްލުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅިފައި ނުވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ޙައްލެއް ހޯދުމުގެ ބަދަލުގައި، މުނިފޫހިފިލުވުމަށް އަމާޒުކޮށް ޕިކްނިކް އައިލެންޑެއް ތަރައްޤީކުރެވުނެވެ. މި ރަށުގައި އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކާއެކު ކުއްޔަށް ދޫކުރެވޭ ކޮޓަރިތައް ވެސް ޤާއިމުކުރެވުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ގިނަ ރައްޔިތުންގެ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ބޭނުން އަދިވެސް ވަނީ ފުރިހަމަނުވެއެވެ.
ގިނަ ރައްޔިތުންނަކީ ދިރިއުޅުމުގެ ޚަރަދުތައް ފޫބެއްދުމަށް ގިނަ ވަގުތު މަސައްކަތުގައި ހޭދަކުރާ ބައެކެވެ. އެހެންކަމުން، މުނިފޫހިފިލުވުމަށް ވަގުތު ލިބެނީ މަދު ބަޔަކަށެވެ. ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ބޭނުންތަކަށް އިސްކަންދިނުމުގެ ބަދަލުގައި، މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ވަސީލަތްތަކަށް ބޮޑެތި ޚަރަދުތައް ކުރެވިފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ބޮޑު ސްވިމިންގ ޕޫލެއް އެޅުމުގެ ވާހަކަ ވެސް ދެކެވިފައިވެއެވެ.
އިޤްތިޞާދީ ދުވެލި ހަލުވިކުރުމަށް ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން ލޯނު ދޫކުރެވުނެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުގެ ނިޔަލަށް އެސްޑީއެފްސީން 1.7 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ލޯނު 1423 ފަރާތަކަށް ދޫކުރުމަށް ނިންމާފައިވާއިރު، މީގެ ތެރެއިން 1.34 ބިލިއަން ރުފިޔާ 1272 ފަރާތަކަށް ދޫކޮށްފައިވެއެވެ.
އެސްއެމްއީ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަނުން ކުދި އަދި މެދު ފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް އަމާޒުކޮށް ލޯނު ދޫކުރިއެވެ. މި ލޯނުތައް އަމާޒުކުރެވިފައިވަނީ ލޯކަލް ޓުއަރިޒަމް، ދަނޑުވެރިކަން، މަސްވެރިކަން، އުފެއްދުންތެރިކަން އަދި އައިޓީ ދާއިރާތަކަށެވެ. ނަމަވެސް، މިއަދު މި ދާއިރާތަކުގެ ޙާލަތު އެދެވޭ ގޮތެއްގައި ނެތްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
އިޖްތިމާޢީ ދުޅަހެޔޮކަން އިތުރުކުރުމަށް ބޮޑެތި ޚަރަދުތަކެއް ކުރެވުނު ނަމަވެސް، އޭގެ ނަތީޖާ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ފެންނަން ނެތްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މުޖުތަމަޢުގެ ޙާލަތަށް ބަލާއިރު، އަސާސީ ބޭނުންތައް ފުއްދުމަށް ޓަކައި ކުށްކުރުން އިތުރުވެފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މީހުން ރަހީނުކުރުން ފަދަ ނުރައްކާތެރި ކުށްތައް މުޖުތަމަޢުގައި އިތުރުވެފައިވާކަން ކަންބޮޑުވުމާއެކު ފާހަގަކުރަމެވެ. މިފަދަ ކުށްތައް އިތުރުވުމަކީ މުޖުތަމަޢުގެ އަމަންއަމާންކަމަށް ނުރައްކަލެކެވެ.
ވޭތުވެދިޔަ ސަރުކާރުން އިޤްތިޞާދީ އަދި އިޖްތިމާޢީ ތަރައްޤީއަށް އަމާޒުކޮށް ގިނަ މަޝްރޫޢުތަކެއް ހިންގި ނަމަވެސް، އޭގެ ނަތީޖާ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ފެންނަން ނެތްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މި މަޝްރޫޢުތަކުގެ ކާމިޔާބީ ވަޒަންކުރުމަށް އިތުރު ދިރާސާތަކެއް ކުރުމުގެ މުހިންމުކަން ފާހަގަކުރަމެވެ.
ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ބޭނުންތަކަށް އިސްކަންދިނުމުގެ މުހިންމުކަން މި ތަޖުރިބާއިން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ދަތިކަން ޙައްލުކުރުމާއި، ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތުތައް އިތުރުކުރުމާއި، އަދި އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމުގެ ވަސީލަތްތައް ފުޅާކުރުމަކީ ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި އިސްކަންދޭންޖެހޭ ކަންކަމެވެ.
އިޤްތިޞާދީ ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވާލުމުގައި ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްޤީއަށް އަމާޒުކުރުމުގެ މުހިންމުކަން ފާހަގަކުރަމެވެ. ކުދި އަދި މެދު ފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް ދެވޭ އެހީތެރިކަން އިތުރުކޮށް، އެ ވިޔަފާރިތަކުގެ ދެމެހެއްޓެނިވިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް އިތުރު ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމުގެ މުހިންމުކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި، ވޭތުވެދިޔަ ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތަކުން ލިބުނު ތަޖުރިބާގެ އަލީގައި، ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ބޭނުންތަކަށް އިސްކަންދީ، ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި އިޤްތިޞާދީ އަދި އިޖްތިމާޢީ ތަރައްޤީ ޙާޞިލުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރުމުގެ މުހިންމުކަން ފާހަގަކުރަމެވެ. މިގޮތުން، ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވާލުމުގައި ރައްޔިތުންގެ ޙަޤީޤީ ބޭނުންތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެ ބޭނުންތައް ފުއްދުމަށް އަމާޒުކުރެވިފައިވާ މަޝްރޫޢުތަކެއް ހިންގުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ.
