ދައުލަތުގެ ދަރަންޏާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 44 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުހިންމު ލަފްޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކުގެ މާނަކުރުމަކީ، ދައުލަތުގެ މާލީ ކަންކަން ހިންގުމުގައި އަސާސީ ދައުރެއް އަދާކުރާ ބައެކެވެ. މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މާނަކުރުންތަކުގެ ސަބަބުން ޤާނޫނު ތަންފީޒުކުރުމުގައި އެއްވެސް އޮޅުމެއް ނުވަތަ އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ތަފާތު ގޮތަކަށް މާނަކުރެވުމުގެ ފުރުސަތު ވަރަށް ބޮޑަށް ކުޑަކުރެވިފައިވެއެވެ.
ރަހުނާއި ދަރަނީގެ މާނަކުރުން
ޤާނޫނުގައި ”ރަހުނުކުރުން“ ނުވަތަ ”ރަހުނު ބެހެއްޓުން“ މާނަކޮށްދީފައިވަނީ ދަރަންޏެއް ނަގާއިރު، އެ ދަރަނި އަދާނުކުރެވިއްޖެނަމަ، ދަރަނި ދޭ ފަރާތުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް ވިއްކާލެވިދާނެ ނުވަތަ ކުއްޔަށް ދެވިދާނެ އެއްޗެއް ބެހެއްޓުމަށެވެ. ”ދަރަނި“ އަކީ ދައުލަތުން މުސްތަޤުބަލުގައި މާލީ ޒިންމާ އުފުލާ ދަރަނީގެ ޕްރިންސިޕަލް އަދި/ނުވަތަ އިންޓްރެސްޓް ދައްކަންޖެހޭ މާލީ އިލްތިޒާމުތަކުގެ ތެރެއިން، ދަރަނީގެ އިންސްޓްރުމަންޓްތަކެވެ.
ދަރަނި އަދާކުރުމާއި އިތުރު ދަރަނި ނެގުން
”ރީފައިނޭންސްކުރުން“ އަކީ ކުރިން ނަގާފައިވާ ދަރަނިތައް އަދާކުރުމަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހޯދުމަށްޓަކައި އަލުން ދަރަނި ނެގުމެވެ. ”ރީސްޓްރަކްޗަރކުރުން“ އަކީ ޤާނޫނީ އިޖުރާއަތެއްގެ ދަށުން ނުވަތަ ކްރެޑިޓަރުންނާ މަޝްވަރާކޮށްގެން، ދަރަންޏެއްގެ ޚަރަދުތަކަށް ނުވަތަ އެ ދަރަނި އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ މުއްދަތަށް ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެ ދަރަނީގެ އެހެން މާލީ އިލްތިޒާމުތަކާއި ޝަރުޠުތަކަށް ބަދަލު ގެނައުމެވެ.
ދަރަނީގެ މުއްދަތާއި ޒިންމާތައް
”ކުރު މުއްދަތުގެ ދަރަނި“ އަކީ ދަރަނި ނަގާތާ އެއް އަހަރު ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އަނބުރާ ދައްކައި ޚަލާޞްކުރަންޖެހޭ ދަރަންޏެވެ. ”ކޮންޓިންޖެންޓް ލަޔަބިލިޓީ“ އަކީ ދައުލަތުގެ ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލް ނެތް ނަމަވެސް، މުސްތަޤުބަލުގައި ހިނގައިފާނެ ހާދިސާއެއްގެ ސަބަބުން ދައުލަތުން އުފުލަންޖެހިދާނެ މާލީ ޒިންމާތަކެވެ.
މާލީ އަދި އިޤްތިޞާދީ ބައިތައް
”އެކައުންޓްސް ޕޭޔަބަލްއާއި ރިސީވަބަލް“ އަކީ ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތަކާ ގުޅިގެން ދައުލަތަށް ނުވަތަ ދައުލަތުން ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާއެވެ. ”މެކްރޯއިކޮނޮމިކް އަދި ފިސްކަލް އޮނިގަނޑު“ އަކީ މެކްރޯއިކޮނޮމިކް އަދި ފިސްކަލް އަންދާޒާތައް ބޭނުންކޮށްގެން، އެ ދެބައިގެ އަންދާޒާތައް ބަޖެޓާއި އާމްދަނީއާ ގުޅުވައި، މެދުރާސްތާގެ ދައުލަތުގެ އަހަރީ ބަޖެޓު އެކުލަވާލުމުގައި ބޭނުންކުރާ މޮޑެލްއެވެ.
ބައިނަލްއަޤްވާމީ މާލީ ކަންކަން
”ސްޕެޝަލް ޑްރޯވިންގ ރައިޓްސް“ އަކީ އިންޓަރނޭޝަނަލް މަނިޓަރީ ފަންޑުގައި ރަސްމީ ރިޒަރވްގެ ގޮތުގައި ދައުލަތުން ބަހައްޓާ ސްޕެޝަލް ޑްރޯވިންގ ރައިޓްސްއެވެ. މިއީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މާލީ ނިޒާމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ މުހިންމު ވަސީލަތެކެވެ.
ދައުލަތުގެ ދަރަންޏާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 44 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މާނަކުރުންތަކަކީ ދައުލަތުގެ މާލީ ކަންކަން ހަރުދަނާކޮށް، ޒިންމާދާރު ގޮތެއްގައި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ މުހިންމު މާއްދާއެކެވެ. މި މާނަކުރުންތަކުގެ ސަބަބުން ދައުލަތުގެ ދަރަންޏާ ގުޅޭ އެންމެހައި މުޢާމަލާތްތައް ހިންގުމުގައި ހަމަހަމަކަމާއި ހާމަކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް މަގުފަހިވެގެންދެއެވެ.
