ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި ދައުލަތުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅާފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ބަޖެޓްގެ ގޮތުގައި 2026 ވަނަ އަހަރަށް ލަފާކުރާ 64.2 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ބަޖެޓް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މި ބަޖެޓަކީ، ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތު ހަރުދަނާކުރުމަށްޓަކައި ގިނަގުނަ ގޮންޖެހުންތަކާއެކު ފަރުމާކުރެވިފައިވާ ބަޖެޓެކެވެ.
މި ބަޖެޓުގެ އަސާސީ އަމާޒަކީ ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދެމުންދާ ޚިދުމަތްތައް ދެމެހެއްޓުމާއި، ސަރުކާރުގެ އިސްކަންދޭ ވަޢުދުތައް ފުއްދުމަށް ބޭނުންވާ މާލީ ވަސީލަތްތައް ހޯދުމެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ބަޖެޓުގެ ނިސްބަތުން ބޮޑު ބައެއް ދަރަނި އަދާކުރުމަށް ޚާއްޞަކުރެވިފައިވުމުން، މިއީ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ބުރަދަން ބޮޑު އަދި ގޮންޖެހުންތަކުން ފުރިގެންވާ ބަޖެޓެއްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
ބަޖެޓުެޓުގެ އިތުރުވުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބުތައް
2026 ވަނަ އަހަރަށް ލަފާކުރާ 64.2 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ބަޖެޓް މިހާ ބޮޑުވުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ، ކުރީގެ އަހަރުތަކުގައި ނަގާފައިވާ ބޮޑެތި ދަރަނިތައް އަނބުރާ ދެއްކުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޚަރަދުތަކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، 600 މިލިއަން ޑޮލަރު (9.3 ބިލިއަން ރުފިޔާ) އަނބުރާ ދެއްކުމަށް ބަޖެޓުގައި ހިމަނާފައިވެއެވެ.
ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ފާހަގަކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ދަރަނި އަނބުރާ ދެއްކުމުގެ ޚަރަދުތައް އުނިކޮށްފިނަމަ، ބަޖެޓުގެ ޖުމްލަ އަދަދަކީ 55 ބިލިއަން ރުފިޔާއެވެ. މިއީ 2025 ވަނަ އަހަރަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ބަޖެޓަށްވުރެ ކުޑަ އަދަދެކެވެ.
މި ޙަޤީޤަތަކީ މެދުރާސްތާގައި ދަރަނި އަދާކުރުމުގެ ޚަރަދު މަޑުމަޑުން ދަށަށްދާނެކަމުގެ ނިޝާނެކެވެ. އެގޮތުން 2027 އަދި 2028 ވަނަ އަހަރުތަކަށް ލަފާކުރާ ބަޖެޓުތައް (56.8 ބިލިއަން ރުފިޔާ އަދި 57.0 ބިލިއަން ރުފިޔާ) ކުޑަވެގެންދާނެކަމުގެ އުންމީދު އެބައޮތެވެ.
ޚަރަދުތަކާއި އާމްދަނީގެ ވިސްނުންތެރި އަންދާޒާތައް
2026 ވަނަ އަހަރަށް ލަފާކުރާ ޖުމްލަ ޚަރަދުގެ އަދަދަކީ 49.2 ބިލިއަން ރުފިޔާއެވެ. މީގެތެރެއިން 39.9 ބިލިއަން ރުފިޔާ ނުވަތަ 62 އިންސައްތައަކީ ރިކަރަންޓް (ތަކުރާރުވާ) ޚަރަދުތަކެވެ. މި ރިކަރަންޓް ޚަރަދުތައް އިތުރުވުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބެއްކަމުގައި މިނިސްޓަރ އޮފް ފިނޭންސް މޫސާ ޒަމީރު ފާހަގަކުރައްވާފައިވަނީ، ދައުލަތުގެ ހުރިހާ މުވައްޒަފުންގެ މުސާރަ ހާމަނައިޒްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފުރިހަމަވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. މިއީ ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިކުރުމަށް ކުރެވޭ މުހިންމު އިންވެސްޓްމަންޓެއް ކަމުގައިވީނަމަވެސް، ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތައް އިތުރުވުމަށް މަގުފަހިކުރާ ކަމެކެވެ.
އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި 2026 ވަނަ އަހަރު ޖުމްލަ 40.3 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލިބޭނެކަމަށް އަންދާޒާކުރެވިފައިވެއެވެ. މީގެތެރެއިން ޓެކުހުގެ ގޮތުގައި 31.3 ބިލިއަން ރުފިޔާ، ޓެކްސް ނޫން އެހެނިހެން ގޮތްގޮތުން 8.7 ބިލިއަން ރުފިޔާ އަދި ހިލޭ އެހީގެ ގޮތުގައި 373.6 މިލިއަން ރުފިޔާ ހޯދުމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ.
މިއީ 2025 ވަނަ އަހަރަށް ލަފާކުރާ އާމްދަނީއަށްވުރެ 6.6 އިންސައްތަ އިތުރު އަދަދެކެވެ. މިނިސްޓަރ ޒަމީރު ފާހަގަކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ވެލާނާ އިންޓަރނޭޝަނަލް އެއަރޕޯޓުގެ އައު ޓަރމިނަލް ހިންގަން ފެށުމާއި، ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާ އިތުރަށް ފުޅާވުމުގެ ސަބަބުން ޓީޖީއެސްޓީ، ގްރީން ޓެކްސް، އެއަރޕޯޓު ޓެކްސް އަދި އެހެނިހެން ފީތަކުގެ ގޮތުގައި ލިބޭ އާމްދަނީ އިތުރުވާނެކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
މާލީ ދެމެހެއްޓެނިވިކަމުގެ ރަސްމީ އަމާޒުތައް
ބަޖެޓު އެކުލަވާލުމުގައި ސަރުކާރުން ވަނީ ދައުލަތުގެ މާލީ ކަންކަން ދެމެހެއްޓެނިވި މިންގަނޑުތަކަކަށް ފެތޭގޮތަށް ބައްޓަންކުރުމަށް ޚާއްޞަ އިސްކަމެއް ދީފައެވެ. ސަރުކާރުގެ މާލީ އަމާޒުތަކުގެ ތެރޭގައި 2028 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ޖުމްލަ ޑެފިސިޓު ޖީޑީޕީގެ 5 އިންސައްތައަށް ދަށްކުރުމާއި، ދައުލަތުގެ ސީދާ ދަރަނި ޖީޑީޕީގެ 117 އިންސައްތައަށް ތިރިކުރުން ހިމެނެއެވެ. މީގެއިތުރުން، ޕީއެސްއައިޕީ (ޕަބްލިކް ސެކްޓަރ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮގްރާމް) ގެ ޚަރަދުތައް ޖީޑީޕީގެ 7 އިންސައްތައަށްވުރެ މަތިނުވާނެހެން ހިފެހެއްޓުމަށްވެސް ވަނީ އަމާޒު ހިފާފައެވެ.
ހިންގުމުގެ ދާއިރާއަށް ބަލާއިރު، ސަރުކާރުގެ އަމާޒުތަކުގެ ތެރޭގައި ޖީޑީޕީގެ ނިސްބަތުން ދައުލަތުގެ އާމްދަނީ 32 އިންސައްތައަށްވުރެ ދަށްނުވާނެ މިންވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓުމާއި، ދައުލަތުގެ ރިކަރެންޓް ޚަރަދުތައް އާމްދަނީއިން ހަމަޖެއްސުން ހިމެނެއެވެ.
މި އަމާޒުތަކަށް ވާސިލްވެވިއްޖެނަމަ، ދައުލަތުގެ މާލީ ޙާލަތު ފާހަގަކުރެވޭ މިންވަރަކަށް ހަރުދަނާވެ، ދަރދައުލަތުގެ މާލީ ޙާލަތު ފާހަގަކުރެވޭ މިންވަރަކަށް ހަރުދަނާވެ، ދަރަނި އަދާކުރުމުގެ ބުރަދަން މަޑުމަޑުން ލުއިވެގެންދާނެއެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާލީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ކުރިއެރުމެކެވެ.
ކޮންމެއަކަސް އަޅިގަނޑުގެ ހިޔާލުގައި ބަޖެޓު26 އަކީ، އެއްފަރާތުން ދަރަނި އަނބުރާ ދެއްކުމުގެ ބުރަ ބޮޑުވެފައިވާ، އަނެއްފަރާތުން ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދޭ އަސާސީ ޚިދުމަތްތައް ދެމެހެއްޓުމަށާއި، އިޤްތިޞާދީ ދުވެލި އިތުރުކުރުމަށް އުންމީދު އާކުރާ ބަޖެޓެކެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާލީ ތާރީޚުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ މުހިންމު މަރުޙަލާއެކެވެ.
ސަރުކާރުން ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ މާލީ ދެމެހެއްޓެނިވިކަމުގެ އަމާޒުތައް ޙާޞިލްކުރެވިއްޖެނަމަ، ކުރިމަގުގައި ދައުލަތުގެ މާލީ ޙާލަތު އެދެވޭ ގޮތެއްގައި ރަނގަޅުވެ، ދަރަނީގެ ބުރަދަން އިތުރަށް ލުއިވެގެންދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މި ބޮޑު ބަޖެޓު ކާމިޔާބުކަމާއެކު ތަންފީޛުކުރުމަށްޓަކައި، އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމުގެ މަސައްކަތްތައް ހަރުދަނާކުރުމާއި، ޚަރަދުތައް ޒިންމާދާރު ގޮތެއްގައި ބެލެހެއްޓުމަށް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދިނުން މުހިންމެވެ.
ޖެޓު26 އަކީ ގޮންޖެހުންތަކުން ފުރިގެންވާ ބަޖެޓެއްކަމުގައިވީނަމަވެސް، އެއީ ހަމައެހެންމެ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާލީ ދެމެހެއްޓެނިވިކަން ޔަޤީންކުރުމަށް އެޅޭ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ. ދައުލަތުގެ ދަރަނި ކުޑަކުރުމަށާއި، އިޤްތިޞާދީ ދުވެލި އިތުރުކުރުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތްތަކުގެ ކާމިޔާބީއަކީ ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ މާލީ މުސްތަޤްބަލަށް ކުރާނެ ދުރުރާސްތާގެ އިންވެސްޓްމަންޓެކެވެ.
ދައުލަތުގެ ބަޖެޓު ހަރުދަނާކޮށް، މާލީ ދުޅަހެޔޮކަން ޙާޞިލްކުރުމަށް އެޅޭ މިފަދަ ފިޔަވަޅުތަކަކީ، ދިވެހިރާއްޖެ ދެމެހެއްޓެނިވި އިޤްތިޞާދީ ތަރައްޤީގެ މަގަށް ގެންދިއުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ބިންގަލެވެ.
