ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ނިޒާމުގައި، ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގެ ތުހުމަތުގައި ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި މީހަކު ބަންދުކުރުމަކީ ޤާނޫނު އަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ އާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނާއި، އެނޫންވެސް ގުޅުންހުރި ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ކޯޓަށް ލިބިފައިވާ ބާރެކެވެ.
މި ބަންދަށް ޢާއްމުކޮށް ކިޔައިއުޅޭ ނަމަކީ ‘ރިމާންޑް ބަންދު’ ނުވަތަ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމެވެ. ނަމަވެސް، މި ބަންދުގައި ތިބޭ މީހުންނަށް ކުރިމަތިވާ ނޭނގުމާއި، އެމީހުންގެ މުސްތަޤްބަލް ނޭނގުމުގެ ސަބަބުން، މިއަދު މި ބަންދަށް ވަނީ ’ވާނުވާ ބަންދު’ގެ ނަމުންވެސް މުޚާތަބު ކުރެވިފައެވެ. މި ބަންދުގެ މުއްދަތު ދިގުވެ، އެކަމާ ގުޅޭގޮތުން މުޖުތަމަޢުގައި ބަހުސްތައް އުފެދިފައިވާއިރު، މި ބަންދު ނިމުމަކަށް ގެނައުމަކީ ފަސް މިނިޓުގެ ކަމެއް ނޫންކަން ގަބާލު ކުރަން ޖެހެއެވެ.
ބަންދުކުރުމުގެ ޤާނޫނީ އަސާސްތައް
މީހަކު ބަންދުކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި، ކޯޓުން ނެރޭ އަމުރެއްގެ ދަށުންނެވެ. ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މައިގަނޑު ހަތަރު ޙާލަތެއްގެ ތެރެއިން ޙާލަތެއް އޮތްކަން ކޯޓަށް ބެލެވޭނަމަ، ބަންދުގެ އަމުރު ނެރެވިދާނެއެވެ. އެއީ:
1. ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ މައްސަލައެއްގެ ހެކި ފޮރުވުމަށް ނުވަތަ ހެކިބަސް ދޭން ހުރިމީހަކަށް ނުފޫޒެއް ފޯރުވުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފާނެ ކަމަށްޓަކައި؛
2. އެމީހަކު ކޯޓަށް ހާޒިރުނުވެދާނެ ކަމަށްޓަކައި؛
3. އެމީހަކު ފިލައިފާނެ ކަމަށްޓަކައި؛
4. އެމީހަކު ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ މުޖްތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމަށްޓަކައި.
މި ޙާލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ޙާލަތެއް ބަދަލުނުވާހާ ހިނދަކު، ހަމައެކަނި ބަންދުގައި ހުންނަ މުއްދަތު ދިގުވުމަކީ އެމީހަކު ދޫކޮށްލެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫންކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ވަނީ ކަނޑައަޅުއްވާފައެވެ. އެހެންކަމުން، ބަންދުގެ މުއްދަތު ދިގުވުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަންދަށް ނިމުމެއް ގެނައުމަށް އެކަނި ފުދޭ ސަބަބެއް ނޫންކަން އެއީ ދެބަސްވެވެން ނެތް ކަމެކެވެ.
ވާނުވާ ބަންދުގައި ހިމެނޭ މައްސަލަތަކުގެ ބާވަތް
މިހާރު ރިމާންޑް ބަންދުގައި ތިބި ގާތްގަނޑަކަށް 400 އެއްހާ މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރި ބޮޑެތި ޖިނާއީ ކުށްތަކުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހުންކަން ތަފާސްހިސާބްތަކުން އެނގެއެވެ.
މިގޮތުން، ޓެރެރިޒަމްގެ ދަޢުވާ ކުރެވިފައިވާ މީހުންނާއި، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރުމުގެ ތުޙުމަތުގައި ދަޢުވާކުރެވިފައިވާ 117 މީހުންނާއި، ގިނަ އަދަދެއްގެ މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކް ކުރުމުގެ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާކުރެވިފައިވާ 116 މީހުންނާއި، މަރުގެ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާކުރެވިފައިވާ 29 މީހުން ހިމެނެއެވެ.
މިފަދަ މީހުން ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ، މުޖްތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ފުލުހުންނާއި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އަދި މައްސަލަ ބައްލަވާ ފަނޑިޔާރަށްވެސް ޤަބޫލުކުރެވޭތީ، އެމީހުން ބަންދުގައި ބޭތިއްބުމަކީ ޤާނޫނީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ގޮތުންވެސް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
’ވާނުވާ’ގެ ސަބަބުތައް
މި ބަންދަށް ’ވާނުވާ‘ ބަންދު ކިޔާ ނަމަކީ، ބަންދުގައި ތިބޭ މީހުންނަށް އެމީހުންގެ މައްސަލަތައް ކުރިއަށްދާނެ ގޮތާއި، އެކަމަށް ހޭދަވާނެ މުއްދަތެއް ސާފުކޮށް ނޭނގޭތީއެވެ. ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ހުރި މީހަކަށް، ތަޙްޤީޤު ނިމި ދަޢުވާ އުފުލޭނެ ދުވަހެއް ނޭނގެއެވެ. އަދި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ހުރި މީހަކަށް، ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުންތައް ތާވަލުކުރެވިފައިވާ ގޮތާއި، ޝަރީޢަތް ނިމޭނެ ދުވަހެއްގެ ޔަޤީންކަމެއް ނުލިބެއެވެ. މި ނޭނގުމުގެ ސަބަބުން، ބަންދުގައި ތިބޭ މީހުންނަށް ނަފްސާނީ ގޮތުން ބޮޑެތި ދަތިތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހެއެވެ.
ބަންދުގެ މުއްދަތު ދިގުވުމުގެ ހައްލު
ބަންދުގެ މުއްދަތު ދިގުވުމުގެ މައްސަލައަށް ހައްލު ހޯދުމަށްޓަކައި، ހަމައެކަނި ބަންދުގައި ތިބޭ މީހުން ދޫކޮށްލުމުގެ ބަދަލުގައި، ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމު އަވަސްކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރަން ޖެހެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި:
1. ތަޙްޤީޤު އަވަސްކުރުން: ފުލުހުންގެ ތަޙްޤީޤުތައް ހަރުދަނާކޮށް، ހެކި ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް އަވަސްކުރުން. މީގެ ސަބަބުން ދަޢުވާ އުފުލޭ މުއްދަތު ކުރުވެގެންދާނެއެވެ.
2. ކޯޓުތަކުގެ މަސައްކަތް ހަލުވިކުރުން: ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުންތައް ގިނަކޮށް، މައްސަލަތައް ނިންމުމަށް ހޭދަވާ ވަގުތު ކުރުކުރުން. މީގެ ތެރޭގައި ފަނޑިޔާރުންނާއި ކޯޓު މުވައްޒަފުންގެ ޢަދަދު އިތުރުކުރުމާއި، ޒަމާނީ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުން ހިމެނެއެވެ.
3. ބަންދުގެ ޙާލަތު އަލުން މުރާޖަޢާކުރުން: ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުތަކަށްފަހު، ބަންދުގައި ބައިތިއްބަން ޖެހޭ ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވޭތޯ ކޯޓުތަކުން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މުރާޖަޢާކުރުން.
ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަކީ، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތާއި، ޢަދުލު އިންސާފު ޤާއިމުކުރުމަށްޓަކައި ޤާނޫނީ ނިޒާމުގައި ބޭނުންކުރާ މުހިންމު ވަސީލަތެކެވެ. ’ވާނުވާ ބަންދު’ގެ ނަމުން މުޚާތަބު ކުރެވުނު ނަމަވެސް، މި ބަންދުގައި ތިބި ގިނަ މީހުންނަކީ މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރި ކުށްތަކުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހުންނެވެ. އެހެންކަމުން، މި މީހުން ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަކީ ފަސް މިނިޓުން ނިންމާލެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.
ބަންދުގެ މުއްދަތު ދިގުވުމުގެ މައްސަލައަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ހޯދުމަށްޓަކައި، ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމުގެ ހުރިހާ މަރުޙަލާއެއް ހަލުވިކޮށް، ހަރުދަނާކުރުން މުހިންމެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ޤާނޫނީ އަސާސްތައް ބަދަލުނުވާހާ ހިނދަކު، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި މި ބަންދު ދެމެހެއްޓުމަކީ ލާޒިމު ކަމެކެވެ.
