މަގުމަތީގައި ހިނގާފައި ދާއިރު ނުވަތަ މަސައްކަތެއްގައި އުޅެނިކޮށް، ކުއްލިއަކަށް ސިކުނޑީގައި ލަވައެއް ނުވަތަ ރާގަކަށް ”ޕްލޭ“ ވާން ފަށާ ތަޖުރިބާ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ކުރެވިފައިވާނެއެވެ. އެއްވެސް މިއުޒިކެއް އިވެން ނެތް ނަމަވެސް، އެ ލަވައެއް ތަކުރާރުކޮށް ސިކުނޑީގައި ގުގުމަމުންދާ މި ހާލަތަށް އިނގިރޭސި ބަހުން ކިޔަނީ ”އިއަރވޯމް“ (Earworm) އެވެ. މިއީ އިންސާނާގެ ސިކުނޑި މަސައްކަތްކުރާ ގޮތާ ގުޅިފައިވާ ވަރަށް ޝައުގުވެރި ނަފްސާނީ ކަމެކެވެ.
އިއަރވޯމް އަކީ ކޮބާ؟
އިއަރވޯމް އަކީ މިއުޒިކެއް ނުވަތަ ލަވައެއްގެ ކުރު ބައެއް، އެ އަޑު ކެނޑުމަށްފަހުވެސް ސިކުނޑީގައި ތަކުރާރުކޮށް އިވިއިވި ހުރުމެވެ. ދިރާސާވެރިން އަންދާޒާކުރާ ގޮތުގައި ދުނިޔޭގެ އާބާދީގެ ގާތްގަނޑަކަށް %98 މީހުންނަށް މިކަން ތަޖުރިބާ ކުރެވެއެވެ. މިކަން މިހެން ދިމާވަނީ ސިކުނޑިން މިއުޒިކް ދެނެގަންނަ ގޮތާއި، މައުލޫމާތު ރައްކާކުރާ ގޮތުގެ ސަބަބުންނެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް މިގޮތަށް ސިކުނޑީގައި ހަރުލަނީ ވަރަށް ފަސޭހައިން ހަނދާން ހުންނަ ކުރު ރާގުކޮޅުތަކެވެ.
ސިކުނޑިއަކީ ތަރުތީބުތަކަށް (Patterns) ލޯބިކުރާ އެއްޗެއް
މިއުޒިކް އުފެދިފައިވަނީ ތަކުރާރުވާ ރިދަމްތަކާއި، ރާގުތަކާއި، ވަކި ތަރުތީބުތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ. އިންސާނާގެ ސިކުނޑި ފަރުމާވެފައިވަނީ މިފަދަ ތަރުތީބުތައް ދެނެގަތުމަށެވެ. މިއީ ބަސް ދަސްކުރުމަށާއި ހަރަކާތްތައް ދެނެގަތުމަށް ސިކުނޑިއަށް އެހީތެރިވެދޭ މުހިންމު ހުނަރެކެވެ. ސިކުނޑީގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ލަވައެއްގައި ސާދާ އަދި ތަކުރާރުވާ ރާގުތަކެއް ހިމެނޭނަމަ، ސިކުނޑި އެ ލަވައެއް ހަނދާން ބެހެއްޓުން މާ ފަސޭހަވެއެވެ. މިއީ ތަކުރާރުވާ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ސިކުނޑީގެ ހަނދާނާއި ލަފާކުރުމާ ބެހޭ ބައިތައް މާ ބޮޑަށް ހަރަކާތްތެރިވާތީ ދިމާވާ ކަމެކެވެ.
ތަކުރާރުވުމުގެ ބާރާއި ”ޒައިގާނިކް އިފެކްޓް“
ލަވައެއް ސިކުނޑީގައި ހަރުލުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ އެ ލަވައެއްގައި ހިމެނޭ ތަކުރާރުވުމެވެ. ނަފްސާނީ އިލްމުވެރިން މިކަން ސިފަކުރަނީ ”ޒައިގާނިކް އިފެކްޓް“ (Zeigarnik effect) ގެ ގޮތުގައެވެ. މިއީ ނުނިމި ހުންނަ މަސައްކަތްތައް ނުވަތަ ކަންކަން، ނިމިފައިވާ ކަންކަމަށްވުރެ ބޮޑަށް ހަނދާން ހުންނަ ހުރުމެވެ. ސިކުނޑިއަށް ރާގަކުން ”ނުނިމޭ“ އިހުސާސެއް ކުރެވޭނަމަ، އެ ރާގު ފުރިހަމަކުރުމަށްޓަކައި ސިކުނޑީގެ ތެރޭގައި ތަކުރާރުކޮށް އެ ލަވައެއް ކުޅެމުންދެއެވެ. މިއީ ސިކުނޑިން އެ މަސައްކަތް ނިންމާލުމަށް ކުރާ މަސައްކަތެކެވެ.
އިހުސާސުތަކާއި މިއުޒިކްގެ ގުޅުން
އިންސާނާގެ އިހުސާސުތަކަކީ މިއުޒިކްގެ ހަނދާންތަކާ ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. އުފާވެރިކަން، ލޯބި، ނުވަތަ ހިތާމަވެރި ވަގުތެއްގައި އަޑުއިވޭ ލަވަތައް ސިކުނޑީގައި ވަރަށް ފުންކޮށް ރައްކާކުރެވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ވަކި ހާއްސަ ހަނދާނަކާ ގުޅިފައިވާ ލަވައެއް، ފަހުން ކުއްލިއަކަށް ސިކުނޑީގައި ގުގުމާލުމަކީ ވަރަށް އާންމު ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، އަޅުގަނޑުމެން މިއުޒިކެއް އަޑުއަހާއިރު، ދެން އަންނަން އޮތް ނޯޓަކީ ކޮބައިކަން ސިކުނޑި ދަނީ ލަފާކުރަމުންނެވެ. ލަވައެއް ކުއްލިއަކަށް ހުއްޓުމުން ނުވަތަ ލަވައިގެ ރާގު ފުރިހަމަނުވާކަމުގެ އިހުސާސެއް ކުރެވޭނަމަ، ސިކުނޑީގެ ”ޕްރެޑިކްޝަން ސިސްޓަމް“ އޮޓޯޕައިލެޓަށް ގޮސް، އެ ރާގު ތަކުރާރުކުރަން ފަށައެވެ.
މިކަމުން ސަލާމަތްވާނީ ކިހިނެއް؟
ސިކުނޑީގައި އެއް ލަވައެއް ތަކުރާރުވުން ހުއްޓުވުމަށް ސައިންސްވެރިން ބައެއް އުކުޅުތައް ހުށަހަޅުއްވައެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކީ، އެ ލަވައެއް އެއްކޮށް އަޑުއަހާލުން ނުވަތަ ހިތުން ފުރިހަމަކުރުމެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ސިކުނޑިއަށް އެ ލަވަ ”ނިމިއްޖެ“ ކަމުގެ އިހުސާސް ކުރެވި، ތަކުރާރުވުން ހުއްޓެއެވެ. ދެވަނަ ކަމަކީ، އެހެން ކަމަކަށް ސަމާލުކަން ދިނުމެވެ. ފޮތް ކިޔުން ނުވަތަ އުނދަގޫ ހިސާބު އަކުރެއް ފަދަ ސިކުނޑި ބޭނުންކުރަންޖެހޭ ކަމެއްގައި މަޝްއޫލުވުމުން، އިއަރވޯމްގެ އުނދަގުލުން ސަލާމަތްވެވިދާނެއެވެ.
ތަކުރާރުކޮށް އެއް ލަވައެއް ސިކުނޑީގައި ގުގުމުމަކީ ހަމައެކަނި އުނދަގޫވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އިންސާނާގެ ސިކުނޑީގެ ފުރިހަމަކަމާއި، ތަރުތީބުތައް ދެނެގަތުމަށް ސިކުނޑީގައި ހުންނަ ގާބިލުކަން ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މިއުޒިކާއި ސިކުނޑީގެ މި ގުޅުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ހަނދާނާއި އިހުސާސުތަކާ ގުޅިފައިވާ ވަރަށް އަޖައިބުކުރުވަނިވި ކަމެކެވެ.
