ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑު ހަލުވިކަމާއެކު ލިޔެވިފައިވާ ޤާނޫނުތަކަކަށް ބަދަލުވަމުންދާއިރު، މުޖުތަމަޢުގެ ބަހަވީ އަދި ޢަމަލީ އާދަކާދަތައް ނުވަތަ ’ޢުރުފް‘ އަކީ ޤާނޫނީ ނިޒާމުގެ ދިރުން ދަމަހައްޓައިދޭ މުހިންމު އަސާސެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ އަސްލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން، ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ތާރީޚާއި މިއަދުގެ ޢަދުލުއިންސާފުގެ ނިޒާމުގައި ޢުރުފް އަދާކުރަނީ ބަދަލުނުކުރެވޭނެ ފަދަ މުހިންމު ދައުރެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޢުރުފްގެ ބޭނުންކުރުން ފެށިފައިވަނީ އިސްލާމްދީން އައުމުގެ މާ ކުރިންނެވެ. އެ ޒަމާނުގައި ރާއްޖޭގެ ރަށްތަކުގެ މެދުގައި އޮތް އިޖުތިމާޢީ ގުޅުންތަކާއި، ކަނޑުދަތުރުފަތުރާއި، ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތްތައް ހިންގާފައިވަނީ ލިޔެވިފައިނުވާ އެހެންނަމަވެސް އެންމެން ބަލައިގަންނަ އާދަކާދަތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ.
މީލާދީން 1153 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެ އިސްލާމްވުމަށްފަހު، މި އާދަކާދަތައް މުޅިން އުވާލުމުގެ ބަދަލުގައި، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ އަސްލުތަކާ ފުށުނުއަރާ ކަންކަން ޤާނޫނީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނުނެވެ. ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ލިޔެވުނު ޤާނޫނުއަސާސީ (1932) ގައިވެސް ”ޒަމާނުއްސުރެ ހިފަހައްޓަމުން އަންނަ އާދަކާދަތައް“ ޤާނޫނުގެ މަޞްދަރެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެފައިވެއެވެ.
މިއަދު ޢަމަލުކުރަމުންދާ 2008 ވަނަ އަހަރުގެ ޤާނޫނުއަސާސީގައި ޢުރުފަށް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑު އިސްކަމެއް ދީފައެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 10 ވަނަ މާއްދާގައި އިސްލާމްދީނަކީ ޤާނޫނުތަކުގެ އަސާސްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، 274 ވަނަ މާއްދާގައި ”އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް“ މާނަކޮށްފައިވަނީ އަލްއަޙްވާލުއްޝަޚްޞިއްޔާ އާއި މިނޫންވެސް ކަންތައްތަކާ ގުޅިފައިވާ އަހްލުއްސުއްނަތި ވަލް ޖަމާޢަތުގެ ޢިލްމުވެރިން ބުރަވެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތްތައްވެސް ހިމެނޭފަދައިންނެވެ. މީގެ މާނައަކީ، އިސްލާމީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފުނުވާ ’ޢުރުފް ޞަޙީޙް‘ ނުވަތަ ޞައްޙަ އާދަކާދަތަކަކީ ރާއްޖޭގައި ޤާނޫނީ ނިޒާމުގައި ބުރަދަނެއް ލިބިގެންވާ ކަންކަމެވެ.
ޝަރުޢީ މައިދާނުގައި ޢުރުފް ބޭނުންކުރެވެނީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ޤާނޫނުތަކުގައި ސީދާ ބަހުން ލިޔެވިފައި ނުވާ ކަންކަން ނިންމުމަށެވެ. މިކަން އެންމެރަނގަޅަށް ހާމަވެގެންދަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާގައި ފަނޑިޔާރުން ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުޞޫލުންނެވެ. މިސާލަކަށް، އާއިލީ މައްސަލަތަކުގައި ޚަރަދު (ނަފަޤާ) ކަނޑައެޅުމުގައި، އެ އާއިލާއެއްގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރާއި މުޖުތަމަޢުގެ އާދަކާދައަށް ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތްކުރެއެވެ. އަދި ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ބޭނުންކުރާ ބައެއް އުޞޫލުތައް މާނަކުރުމުގައިވެސް އެ ދާއިރާއެއްގެ ޢުރުފަށް ބަލައެވެ.
ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ނިޒާމު ހަލުވިކަމާއެކު ކޯޑިފައިވަމުން ނުވަތަ ލިޔެވިފައިވާ ޤާނޫނުތަކަށް ބަދަލުވަމުންދާތީ، ޢުރުފް ބޭނުންކުރުމުގައި ބައެއް ގޮންޖެހުންތައް އެބަހުއްޓެވެ. ލިޔެވިފައިވާ ޤާނޫނެއް އޮންނަ ޙާލަތްތަކުގައި އާދަކާދައަށްވުރެ އިސްކަންދެނީ ލިޔެވިފައިވާ ޤާނޫނަށެވެ. ނަމަވެސް، މަސްވެރިކަމާއި ފަތުރުވެރިކަން ފަދަ ދާއިރާތަކުގައި ޢަމަލުކުރާ ޢުރުފުތައް ރަސްމީކޮށް އެކުލަވާލުމަކީ ޤާނޫނީ ނިޒާމު އިތުރަށް ހަރުދަނާވާނެ ކަމެކެވެ.
ޢުރުފަކީ ދިވެހި ޤާނޫނީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި މުޖުތަމަޢުގެ އަގުތަކާއި އާދަކާދަތައް ދަމަހައްޓައިދޭ މުހިންމު ބަހާއެކެވެ. ޒަމާނީ ޤާނޫނުތައް އެކުލަވާލެވުނު ކަމުގައިވިޔަސް، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ އަލީގައި ޢުރުފަށް ދެވޭ ޤާނޫނީ ބުރަދަނަކީ ރާއްޖޭގެ ޢަދުލުއިންސާފުގެ ނިޒާމު އިޖުތިމާޢީ ހަޤީޤަތްތަކާ ގުޅުވައިދޭ ފާލަމެވެ.
